Новото клучно прашање во енергетскиот сектор е каде и како ќе се складира произведената електрична енергија од обновливи извори, изјави Тодор Анѓушев, управител на ЕМС во рамките на ФЕРО ИНВЕСТ, на стручната трибина „Складирање на електрична енергија и интеграција на производство од обновливи извори – предизвици и решенија“, организирана од МАКО СИГРЕ на ФЕИТ во Скопје.

Тодор Анѓушев нагласи дека без батериски системи е невозможно целосно да се искористи потенцијалот на обновливите извори на енергија, но дека поставувањето батериски систем е многу посложено од изградба на сончева електрана.

– Батериските системи се сложен енергетски објект кој треба правилно да се проектира, софтверски да се интегрира, да се усогласи со мрежните правила, регулативите и пазарните механизми и, најважно, секојдневно да се управува со него – истакна Анѓушев.

Тој нагласи дека е многу важно инвеститорите да проценат кој ќе им го инсталира батерискиот систем, кој ќе се грижи за него, кој секојдневно ќе го програмира за полнење и празнење и, конечно, кој ќе им ја откупува произведената и складирана електрична енергија.

Тодор Анѓушев даде конкретен пример преку батериските системи на ФЕРО ИНВЕСТ, кои веќе се реално поставени, поврзани на мрежата, со обезбедени сите потребни дозволи, и веќе подолг период работат и се дел од комерцијалната експлоатација без никаква техничка или административна пречка.

ФЕРО ИНВЕСТ во 2025 година го изведе првиот батериски систем во Македонија, поставен на сопствена електрана, кој, според новите законски одредби, единствен поседуваше градежна дозвола, согласност за приклучување на мрежата и лиценца за складирање електрична енергија.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Plusinfo.mk (@plusinfo.mk)

ФЕРО ИНВЕСТ досега учествуваше во изведба на над 250 MWh (мегават-часови) батериски системи за сопствените електрани и за електрани на клиенти.

Во реализација се уште околу 70 MWh батериски капацитети.

На панел-дискусијата на ФЕИТ учествуваа и претставници од клучните институции и компании во енергетскиот сектор: Електродистрибуција, МЕПСО, МЕМО, ФЕРО ИНВЕСТ и Интебако.

На дебатата беше потенцирано дека батериите овозможуваат електричната енергија да се складира во текот на денот, кога има високо производство од сонце, а пазарните цени се ниски, и да се користи или продава во ноќните часови, кога нема сончево производство, а побарувачката и пазарните цени на електричната енергија се значително повисоки.

На овој начин батериите создаваат добивка за производителот, односно за електраната, а истовремено му помагаат на електроенергетскиот систем на Македонија, штитејќи го од преоптоварување со прекумерни количини енергија во критичните часови од денот.

The post ФЕРО ИНВЕСТ ГО НАПРАВИ ПРВИОТ ЧЕКОР Македонија веќе има батериски системи во комерцијална употреба appeared first on plusinfo.mk.

Со 1,5 милијарди евра државата самостојно ќе ги гради „Чебрен“ и „Галиште“, за кои моментално се работи на физибилити студија, откако во изминатите триесетина години пропаднаа дури 14 тендери за изградба на овие значајни енергетски капацитети.

Ова денес на брифинг со медиумите го соопшти Претседателот на Владата, Христијан Мицкоски.

„Чебрен“ се наоѓа во клисурниот дел на Црна Река, оддалечено 81 км спротиводно од нејзиното устие во реката Вардар, во близина на селото Манастир, а околу 7 км спротиводно од Расимбегов Мост. На овој потег веќе е изградена ХЕ „Тиквеш“ со нормална кота на акумулацијата 265,00 м.н.в., додека за останатиот клисурен дел на Црна Река анализирани се повеќе решенија и варијанти за нејзино енергетско искористување. Воедно, во претходната студиска фаза на проектирање, усвоено е да се изградат две прибрански хидроелектрани со значаен акумулационен простор, и тоа: ХЕ „Галиште“ со нормална кота на акумулацијата 392,00 м.н.в., и ХЕ „Чебрен“ со кота на акумулацијата 565,00 м.н.в.

Во февруари 2016 година, е објавен јавен повик во  Фајненшл тајмс (Financial Times) и на веб-страницата на МЖСПП за пројавување интерес за проектирање, изградба и концесионирање на ХЕ „Чебрен“ и ХЕ „Галиште“, при што се пристигнати 11 техничко-економски решенија од заинтересирани компании. Во февруари 2017 година изработена е Префизибилити Студија за испитување на оптимално енергетско искористување на потегот на Црна река узводно од ХЕ Тиквеш.

Расположливиот потенцијал на Црна Река досега е искористен само со изградбата на високата брана „Тиквеш“, а тоа е всушност долниот дел од клисурниот потег на Црна Река. Спротиводните акумулации „Галиште“ и „Чебрен“ имаат исклучиво енергетско значење, со услови за формирање на големи акумулации, (особено акумулацијата „Чебрен“ ) и за израмнување на протечните води на Црна Река, сè со цел нивно целосно искористување.

„Галиште“ е во средишниот дел на клисурниот потег на Црна Река, се наоѓа на самиот почеток на постојната акумулација „Тиквеш“, односно 54 км спротиводно од вливот на Црна Река во реката Вардар. ХЕ Галиште е проектирана со инсталирана моќност од 193,5 MW. Ќе работи како вршна електрана, при што волуменот на акумулацијата дозволува сезонско префрлање на протекувањата на вода. Во согласност со анализите што произлегуваат од  физибилити студијата ХЕ „Галиште“ годишно е предвидено да произведува 262,5 GWh. Со изградба на браната „Галиште“ ќе се формира акумулација со вкупен волумен од 344 х 106 м3. Хидроенергетската постројка „Галиште“ е предвидено како прибранска, а високата брана се предвидува да биде од типот камено-насипана со централно глинено јадро.

Премиерот додаде дека се планира и изградба на гасни когенеративни централи за производство на електрична и топлинска енергија. Мицкоски откри дека се планира овие когенеративните централи да имаат приклучоци до секој дом за снабдување со енергија, но не откри локации каде би се наоѓале првите централи.

Со 400 милиони евра веќе се гради ветерниот парк кај Штип кој е најголемиот енергетски проект од обновливи извори во Северна Македонија. Паркот ќе се протега на територијата на општините Штип, Карбинци и Радовиш, а ќе произведува електрична енергија за снабдување на околу 100.000 домаќинства.

Премиерот соопшти дека се преговара за изградба на уште еден ваков ветерен парк на североистокот од државата, кој доколку се одобри ќе биде инвестиција од околу 800 милиони евра и значаен енергетски капацитет за овој регион од државата.

The post ДРЖАВАТА ГИ СЛУША ЕКСПЕРТИТЕ, САМА ЌЕ ГИ ГРАДИ „ЧЕБРЕН“ И „ГАЛИШТЕ“ Мицкоски најави инвестиција од 1,5 милијарди евра appeared first on plusinfo.mk.

Дигитализацијата, вештачката интелигенција и паметните енергетски системи ќе имаат клучна улога во создавањето сигурен, одржлив и конкурентен енергетски сектор, порача министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска на настанот „Дигитализација и иновации за сигурна и одржлива енергетска транзиција“, организиран од Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини во соработка со Машинскиот факултет – Скопје и во партнерство со Факултетот за електротехника и информациски технологии (ФЕИТ).

Присутните гости при влезот на настанот имаа можност да се запознаат со иновативно технолошко решение развиено од студентите и истражувачите на Факултетот за информатички науки и компјутерско инженерство (ФИНКИ). Робот, програмиран на ФИНКИ, ги пречекуваше и ги поздравуваше учесниците, симболично претставувајќи ја поврзаноста меѓу дигиталните технологии, иновациите и иднината на енергетскиот сектор, што беше и една од централните теми на настанот.

Настанот обедини претставници на академската заедница, енергетските компании, ИТ секторот и институциите, во заедничка дискусија за улогата на современите технологии во енергетската трансформација на државата и регионот.

Во своето обраќање министерката Божиновска истакна дека енергетската транзиција денес не претставува само замена на традиционалните извори на енергија со обновливи извори, туку длабока трансформација на целиот енергетски систем.

– Дигиталните технологии, автоматизацијата, анализата на податоци и вештачката интелигенција стануваат неопходен предуслов за создавање модерен, ефикасен и отпорен енергетски систем. Но, ако има еден ресурс што е поважен од секоја технологија, инфраструктура или инвестиција, тоа се луѓето. Најголемиот капитал на една држава е знаењето – нагласи Божиновска.

Таа посочи дека Македонија е цврсто определена кон изградба на одржлив енергетски сектор кој ќе обезбеди сигурно снабдување со енергија, ќе ја зајакне конкурентноста на економијата и ќе придонесе за исполнување на климатските и европските обврски на државата.

Во панел-дискусијата „Од иновација до имплементација: дигитални и инженериски решенија за сигурна енергетска транзиција“, министерката истакна дека Македонија денес поминува низ една од најзначајните трансформации во својата енергетска историја.

– Нашата цел не е само да ги следиме европските трендови, туку активно да се позиционираме како земја која создава услови за модерна, одржлива и конкурентна енергетика. Во последните години значително се зголемија капацитетите од сонце и од ветер, а интересот на инвеститорите продолжува да расте. Тоа е доказ дека Македонија станува препознатлива како сигурна дестинација за инвестиции во чиста енергија – истакна Божиновска.

Таа нагласи дека следната фаза од транзицијата подразбира многу повеќе од изградба на нови производствени капацитети.

– Вистинскиот предизвик е интеграцијата на обновливите извори во електроенергетскиот систем. Затоа фокусот денес е ставен на батериските системи за складирање на енергија, паметните мрежи, дигитализацијата и модернизацијата на инфраструктурата – рече Божиновска.

Осврнувајќи се на законските реформи, Божиновска посочи дека новиот Закон за енергетика претставува историски чекор со кој државата добива современа регулаторна рамка усогласена со европското законодавство.

– Законот отвора простор за развој на батериски системи за складирање на енергија, паметни мрежи, дигитални услуги, активни потрошувачи и енергетски заедници. Во тек е подготовка на подзаконските акти кои ќе овозможат целосна имплементација на тие решенија – истакна таа.

Говорејќи за предизвиците со кои се соочува енергетскиот систем, министерката нагласи дека државата паралелно работи на зголемување на домашното производство на електрична енергија, модернизација на преносната и дистрибутивната мрежа и на зајакнување на регионалната енергетска поврзаност.

– Голем дел од инфраструктурата е изграден пред повеќе децении и потребни се сериозни инвестиции за да може системот безбедно да ги прифати новите производствени капацитети. Паметните мерни уреди, напредните системи за управување со мрежата и новите дигитални технологии ќе имаат клучна улога во одржувањето на стабилноста и сигурноста на снабдувањето – рече Божиновска.

Таа потсети и на стратешките инфраструктурни проекти што се реализираат, меѓу кои интерконекторот за природен гас со Грција и електроенергетската интерконекција Битола-Елбасан со Албанија, кои ќе придонесат за поголема енергетска безбедност, диверзификација на изворите и за подобра интеграција на регионалниот енергетски пазар.

Посебен акцент беше ставен и на улогата на образованието, науката и развојот на човечкиот капитал.

– Иднината на енергетиката ќе ја водат луѓе кои подеднакво ги разбираат инженерството, дигиталните технологии и потребите на современото општество. Затоа инвестициите во знаење се инвестиции со најголем поврат. Токму младите инженери, истражувачи и иноватори ќе бидат носители на енергетската трансформација во наредните децении – порача Божиновска.

Учесниците на настанот се согласија дека .дигитализацијата повеќе не е избор, туку предуслов за успешна енергетска транзиција, а соработката меѓу институциите, академската заедница, енергетскиот и ИТ секторот ќе биде клучна за создавање сигурен, отпорен и конкурентен енергетски систем подготвен за предизвиците на иднината, соопшти Министерство за енергетика, рударство и минерални суровини.

The post РОБОТ ПРЕЧЕКУВАШЕ ГОСТИ НА НАСТАН ЗА ЕНЕРГЕТСКАТА ТРАНЗИЦИЈА Иднината на енергетиката се луѓето кои подеднакво ги разбираат и инженерството и дигиталните технологии appeared first on plusinfo.mk.

Новата централна зграда на Стопанска банка е првиот објект во земјата што доби LEED Gold сертификат, една од најпрестижните светски сертификации за одржливост во градежништвото.

„Постигнувањето го позиционира овој проект како пример за одржлив развој во нашата земја и ја демонстрира долгорочната посветеност на Банката кон заштитата на животната средина, иновациите и благосостојбата на вработените и клиентите“, велат од Стопанска банка.

LEED претставува кратенка за „Leadership in Energy and Environmental Design“ (Лидерство во енергетски и еколошки дизајн) и е глобално признат систем за сертификација, а развиен од Американскиот совет за зелени градби (U.S. Green Building Council). Неговата цел е да промовира поздрави, поефикасни и еколошки објекти.

„Со оглед на тоа што изградениот простор е одговорен за речиси 40 отсто од глобалните емисии на јаглерод диоксид и значителна потрошувачка на суровини, одржливата градба повеќе не е исклучок, туку неопходност за иднината на нашите градови и заедници“, се вели во соопштението.

Според написот, седиштето на Стопанска банка ги отсликува овие принципи, поставувајќи нови стандарди за начинот на кој се проектираат, градат и управуваат објектите во Скопје.

„Проектот постигна високи резултати во повеќе категории на LEED, вклучувајќи: ефикасност на искористување на водата, енергијата и атмосферата, материјали и ресурси, квалитет на внатрешната средина, одржливи локации, локација и транспорт, иновации и регионален приоритет.

Преку стратегии, како значително намалување на потрошувачката на вода во затворен и надворешен простор, висока оптимизација на енергетската ефикасност, примена на обновливи извори на енергија и одговорно управување со градежниот отпад и рециклирањето, зградата значително го намалува својот еколошки отпечаток, истовремено создавајќи поздрава и поудобна внатрешна средина за вработените на Стопанска банка“.

Одржливите принципи во објектот биле интегрирани уште од најраните фази на проектирање.

„Ефикасните системи за греење, вентилација и климатизација (HVAC), осветлувањето, еколошки одговорните материјали, производите со ниски емисии, водоефикасните инсталации и внимателно избраните градежни решенија беа координирани во согласност со LEED барањата. Постигнувањето на оваа сертификација бараше блиска соработка меѓу архитекти, инженери, технички консултанти, изведувачи, производители и LEED консултанти во текот на сите фази од проектот – од концепт до финална изведба и пуштање во употреба“, соопшти Банката.

По повод ова постигнување,  Хрисула Кутуди, генерален извршен директор и претседател на Управниот одбор на Стопанска банка, изјави:

– Развојот на нашето ново седиште, покрај градежниот проект, го означува и нашиот пат на трансформација. Заедно со сите наши партнери и со вредната и значителна поддршка на NBG Групацијата, поставивме цел да изградиме објект што ги исполнува највисоките меѓународни стандарди, а воедно ги одразува и нашите вредности како одговорна институција. Добивањето на LEED Gold сертификацијата е доказ за посветеноста, експертизата и соработката на сите инволвирани страни. Исклучително сум горда на проектниот тим на Стопанска банка, чија посветеност беше непоколеблива и клучна за оваа визија да стане реалност.

Банката порачува дека новото седиште лоцирано во срцето на Скопје претставува повеќе од само сертифицирана зграда, туку уште повеќе, симболизира визија насочена кон иднината на градот.

„Проектот ја одразува посветеноста на Банката кон одговорни инвестиции, грижа за животната средина и благосостојбата на вработените, клиентите и пошироката заедница, зацврстувајќи ја позицијата на Стопанска банка како лидер, не само во банкарството, туку и во одржливите корпоративни практики.

Како прва LEED-сертифицирана зграда во Скопје, таа поставува значаен пример за идните проекти и придонесува за подигање на свеста за одржливите градежни практики во регионот“, порачува Стопанска банка.

The post НОВОТО СЕДИШТЕ НА СТОПАНСКА БАНКА Е ПРВ LEED GOLD ОБЈЕКТ ВО ЗЕМЈАТА Скопје добива симбол на екоодржлива градба appeared first on plusinfo.mk.

Големата променливост што во овој период постои на меѓународните енергетски пазари и невообичаено високите ценовни нивоа, имаа влијание и врз пријавените резултати на ОКТА за првото тромесечје, кои се подобрени во однос на истиот период мината година, како резултат на ефектите поврзани со вреднувањето на залихите, кои по својата природа се реверзибилни. Тоа значи дека, како што меѓународните цени ќе се нормализираат или ќе опаѓаат, се очекува да се појават негативни ефекти од вреднувањето на залихите, а имајќи ги предвид тековно зголемените нивоа на залихи, ваквите ефекти би можеле да бидат значителни. Како резултат на тоа, пријавените резултати на компанијата во следните квартали може да претрпат изразено негативно влијание предизвикано од ревалоризација на залихите, наместо од оперативните перформанси на компанијата.

Во текот на првиот квартал од 2026 година, меѓународните цени на суровата нафта бележеа нагорен тренд, со најизразена ескалација во месец март. Ценовните флуктуации произлегоа од зголемените геополитички тензии на Блискиот Исток, што доведе до зголемена загриженост околу безбедноста на снабдувањето, нарушувањето на клучните транспортни коридори и ограничување на глобалните текови на нафта и деривати. Овие притисоци на страната на понудата, во комбинација со зголемената неизвесност и претпазливото акумулирање залихи на пазарите, резултираа со зголемена нестабилност и значително повисоко ниво на меѓународните цени во споредба со истиот период од претходната година.

Во вакво пазарно опкружување, ОКТА остана фокусирана на својата основна улога – сигурен снабдувач на нафтени деривати на домашниот и соседните пазари, приоритизирајќи ги континуитетот и безбедноста на снабдувањето. Со цел дополнително унапредување на логистичката флексибилност и оперативната отпорност, компанијата ги прошири своите транспортни капацитети преку користење на продуктоводот за испораки на дизел.

Вкупниот обем на продажба во првиот квартал од 2026 година изнесуваше 334 илјади м³, што претставува зголемување од 35% споредено со истиот период лани, поттикнато од силната извозна активност, зголемената достапност на производите и подобрената логистичка флексибилност, вклучувајќи го тука и користењето на продуктоводот, во рамките на регионално пазарно опкружување кое се карактеризира со построги услови за снабдување.

Извозот сочинуваше приближно 25% од вкупниот обем на продажба, што ја одразува способноста на компанијата да ја искористи својата стабилност во снабдувањето и логистиката за ефикасно да одговори на побарувачката на соседните пазари.

Повисокиот обем на продажба ѝ одеше во прилог на бруто профитабилноста во првиот квартал од 2026 година, додека ефектите од вреднувањето на залихите што произлегоа од галопирањето на меѓународните цени на горивата во текот на периодот исто така влијаеја на објавените резултати. Оперативните трошоци се зголемија за 15% на годишно ниво, главно одразувајќи привремени фактори водени од активноста, додека компанијата продолжи строго да ја контролира основната трошковна база.

Имајќи ја предвид структуралната нестабилност на меѓународните енергетски пазари, идните промени во ценовните трендови може да имаат и спротивно влијание врз ефектите поврзани со залихите. Според тоа, прокнижените финансиски остварувања во следните периоди може и понатаму да ги одразуваат флуктуациите што произлегуваат од преовладувачките пазарни услови, а не воспоставените оперативни темели.

Одржливост, пазарна одговорност и општествен придонес

Во согласност со своите стратешки приоритети, ОКТА продолжи да ја зајакнува својата одржливост во текот на првиот квартал од 2026 година. Компанијата инвестираше 24 милиони денари во проекти за обновлива енергија, поддржувајќи го постепеното намалување на своите емисии на јаглерод диоксид и транзицијата кон почисти енергетски решенија, истовремено генерирајќи долгорочна економска вредност.

Во услови на постојана нестабилност на меѓународните цени на горивата, ОКТА презеде таргетирани мерки за поддршка на стабилноста на пазарот и заштита на континуитетот на снабдувањето. Во март 2026 година, компанијата воведе доброволна привремена програма за попуст на дизел и бензин за трговци на големо и мало, која потоа беше продолжена до крајот на април. Иницијативата го одрази проактивниот пристап на ОКТА кон поддршка на пазарот во стресни времиња, истовремено зачувувајќи целосна автономија врз цените за трговците и овозможувајќи бенефит за крајните потрошувачи.

Покрај својата пазарна улога, ОКТА продолжи да инвестира во унапредувањето на општеството и развојот на човечки капитал. Во текот на кварталот, компанијата најави проширување на својата Програма за стипендии, вклучително и воведување на две нови стипендии за постдипломски студии во земјата и во странство, што придонесува за охрабрување на младите и развој на вештини.

Постојаната посветеност на компанијата кон одговорно управување и ангажман во заедницата беше дополнително признаена преку наградата „Најголем корпоративен донатор за 2025 година“ од СОС Детското село. Паралелно, позитивното влијание на неодамнешните иницијативи на ОКТА беше зајакнато со национална бренд кампања под мотото „Енергијата околу нас“, истакнувајќи ја улогата на компанијата во секојдневниот живот и нејзиниот долгорочен општествен придонес.

The post ОКТА УСПЕШНО ОДГОВОРИ НА КРИЗАТА Компанијата ги објави резултатите за првиот квартал appeared first on plusinfo.mk.

Владата го усвои Интегрираниот национален план за енергија и клима 2025–2030 – стратешки документ што ја поставува државата на јасна патека кон енергетска трансформација, одржлив развој и целосно усогласување со европските политики, информира Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини.

Планот претставува клучен инструмент за модернизација на енергетскиот сектор и исполнување на обврските од Енергетската заедница и европската регулатива. Тој содржи 61 мерка во чиј фокус се намалување на емисиите на стакленички гасови, зголемување на обновливите извори на енергија и значително подобрување на енергетската ефикасност.

– 26 мерки се за декарбонизација, 20 за енергетска ефикасност,3 за енергетска безбедност, 11 за внатрешен пазар на енергија и1 за истражување, иновации и конкурентност – појаснуваат од Министерството.

Оттаму додаваат дека во наредниот период ќе се преземат конкретни чекори за засилени инвестиции во сончева, ветерна и хидроенергија, за воведување систем за цена на јаглерод, согласно европските стандарди, развој на складирање на енергија и модерна енергетска инфраструктура, како и за  постепено напуштање на јагленот како енергенс.

– Паралелно, се зајакнува енергетската безбедност преку диверзификација на изворите, регионална соработка и нови интерконекции, како и понатамошна либерализација и интеграција на пазарот на електрична енергија – велат од Министерството.

Планот е резултат на широк и транспарентен процес во кој учествуваа институции, експерти, академската заедница, приватниот сектор и меѓународни партнери. Во неговата подготовка се вградени и препораките на Секретаријатот на Енергетската заедница, како и најновите европски политики.

За документот е спроведена и Стратегиска оцена на влијанието врз животната средина, која ги анализира ефектите врз воздухот, водите, почвата, биодиверзитетот, климатските промени и здравјето на граѓаните. Извештајот е прифатен од надлежните институции, по спроведени јавни расправи и консултации, вклучително и со соседните држави.

Со имплементацијата на Планот се очекува значително подобрување на квалитетот на животната средина, поголема енергетска стабилност и независност, нов инвестициски циклус во енергетиката, забрзана зелена транзиција и економски развој.

The post 61 МЕРКА ЗА ЕНЕРГЕТСКА НЕЗАВИСНОСТ НА ЗЕМЈАТА Усвоен е Национален план за енергија и клима до 2030 година appeared first on plusinfo.mk.

Изградба на енергетски објекти со вкупна моќност од 1.265 мегавати, предвидува годишниот план за 2026, што е околу 1,4 милијарди евра инвестиции, рече денеска министерката за енергетика Сања Божиновска.

Како што информира Божиновска на брифинг со новинарите, од овие 1.265 мегавати, хидроцентрали се 15, фотонапонски се 812, ветерни се 426 и уште 11 се за биомаса.

Моќноста од 1.265 мегавати е приближно како инсталираната моќност на 5 и пол блока на РЕК Битола.

– Првпат имаме и интегрирани и изолирани складишта. За изолирани складишта имаме 675 мегавати, а интегрирани се само 93 – истакна министерката.

Според неа, донесен е и Правилникот за изградба на енергетски објекти и до него ќе мора да се држи секој инвеститор. Во Правилникот е прецизно објаснето што треба да поднесе секој потенцијален инвеститор, почнувајќи од физибилити студија, независно за каков објект се работи.

За 2026 година до Министерството се пристигнати барања за изградба на енергетски капацитети со вкупно 10.950 мегавати моќност од кои 1.697 мегавати ветерни централи, 4.758 мегавати фотоволтаици, една гасна централа од 21 мегават и една гасна когенеративна централа. Има барања и за 2.573 мегавати самостојни складишта, како и за 1.405 мегавати интегрирани складишта.

– Вкупно се 10.950 мегавати што е многу. Ова е сериозна бројка и МЕПСО ќе треба да прави план, односно мрежата треба да се зајакне – истакна Божиновска.

Таа дополни и дека до 31 јануари 2026 година треба да помине владиниот план, а во меѓувреме ќе се оценува дали доставената документација за енергетските објекти е во ред.

Министерката на брифингот соопшти и дека во првиот квартал ќе се донесе законот за обновливи извори на енергија.

The post ВГОДИНА ЌЕ СЕ ИЗГРАДАТ ЕНЕРГЕТСКИ ОБЈЕКТИ СО МОЌНОСТ КОЛКУ 5 ИПОЛ БЛОКА НА РЕК БИТОЛА За да ги прифати новите 1.256 мегавати, МЕПСО треба да ја зајакне мрежата appeared first on plusinfo.mk.

Енергетскиот сектор во Македонија влегува во најдинамичниот реформски период досега, оцени министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска, говорејќи на „Форумот за слобода“, меѓународен политички настан организиран од Унијата на млади сили и глобалната мрежа на центар-десни и конзервативни младински организации.

Божиновска потсети дека министерството започнало од нула, со потреба паралелно да го воспостави институционалниот систем, да ја стабилизира ситуацијата и да дефинира јасна мисија.

– Денес можам да кажам, Македонија по долго време има јасна енергетска насока, конкретни проекти и регионални партнери кои нè гледаат како сериозен играч – изјави министерката.

Таа нагласи дека енергетиката е област во која нема простор за импровизации.

– Или имаш податоци, стратегија, инфраструктура и партнерства или немаш ништо. Затоа прво ставивме ред: да видиме каде сме, што имаме, што ни недостига и што е реално изводливо со темпо кое го бараат модерните енергетски пазари – рече Божиновска.

Меѓу резултатите што ги презентираше се реализацијата на гасниот интерконектор со Грција, усогласената работа со Србија на нов интерконектор, финализираното електроенергетско поврзување со Албанија и новиот темелен Закон за енергетика. Дополнително, усвоени се закони за обновливи извори, геологија и рударство, енергетска ефикасност, забрзани се постапките за приклучување на ветерни и соларни централи, подготвен е тригодишен план за енергетски ефикасно реновирање на јавни згради, како и мастер-план за мрежата и идните инвестиции.

Во панел-дискусија таа посочи дека регионалната интеграција е предуслов за стабилност, додавајќи дека ниту една држава не може сама да ги реши енергетските предизвици.

– Самостојност без поврзаност повеќе не значи сигурност. Само земјите кои се дел од глобалниот мрежен систем можат да бидат стабилни – истакна Божиновска.

Министерката посочи дека Македонија го менува својот пристап и регионалното позиционирање.

– Интерконекторот со Грција го менува начинот на кој пристапуваме до европските пазари и до нови извори на гас. Паралелно, со Србија и Албанија создадовме рамка за функционална соработка. Во минатото седевме сами, бевме надвор од форумите каде се креира енергетската политика. Денес тоа повеќе не е случај – рече таа.

Во однос на затворањето на јагленските капацитети, Божиновска порача дека не постои затворање без план и дека сигурноста мора да биде обезбедена преку алтернативи. Таа поддржува „паметни, пресметани чекори со минимален ризик“.

– Посветени сме на зелената транзиција, но не со брзи импровизации, не на грбот на граѓаните и не без стабилен базен извор на енергија. Денес произведуваме над 40% електрична енергија од обновливи извори, но тоа важи кога има сонце, ветер или вода. Енергија ни треба и навечер, и кога нема ветер, и кога хидролошките услови се слаби. Затоа транзицијата ја правиме со план и со алтернативи. Интерконекторите се нашето осигурување, а паралелно инвестираме во обновливи извори и енергетска ефикасност. Секој заштеден киловат е киловат што не мора да го произведеме – истакна министерката, додавајќи дека „во овој сектор нема место за драматични и опасни скокови – има место само за стабилни, пресметани чекори“.

The post МАКЕДОНИЈА ПРАВИ ГОЛЕМИ РЕФОРМИ ВО ЕНЕРГЕТИКАТА Интерконектори, нови закони и регионална соработка се клучните проекти appeared first on plusinfo.mk.

Искористување на хидроенергијата која е скриена во секојдневното живеење е добро позната пракса во светските метрополи, каде се работи на тоа да се препознае и искористи секој потенцијал што веќе постои и да се вклопи во електроенергетскиот систем. Водоводните инсталации и прочистителните станици се еден таков потенцијал. Во секој град водата патува низ километри цевки за да стигне до потрошувачот. Мрежата е под постојан притисок, кој од безбедносни причини се редуцира и испушта неискористен. Системот вообичаено дозволува енергијата да исчезне како топлина и турбуленција во цевките, објави Журнал.мк.

Во Европа последнава деценија се искористува и оваа енергија за производство на струја. Во цевките се вградува мала турбина што го претвора вишокот притисок од цевките во електрична енергија. Овој пристап се вика in-pipe хидро и доаѓа во две главни форми — компактни микротурбини и решенија каде пумпа работи како турбина кога водата тече наназад низ неа. Но и двете даваат доволно електрична енергија, на пример за работењето на самата прочистителна станица.

Двојната предност системите низ Европа

Предноста на овие системи е што се се случува во цевководите што веќе постојат. Второ, турбината истовремено го редуцира притисокот што вообичаено се појавува во цевките и го одржува безбеден. Со стабилен притисок цевководната мрежа трпи помал стрес, се намалуваат истекувањата и се продолжува животниот век на инфраструктурата. Така, градот добива и струја и подобра водоводна мрежа во ист потег.

Ако се разгледа европската практика за искористување на овој потенцијал, се доаѓа до многу едноставен заклучок дека истражувањата се реализирани преку имплементирани системи пред повеќе од една деценија. На пример во Италија, близу Палермо на Сицилија на малата градска мрежа пред една деценија е тестирано и моделирано заменување на редуктори со систем „пумпи како турбини“. Студијата покажала дека во мрежата се „крие“ распрснат потенцијал кој кога се искористува не се нарушува притисокот. Паралелно се спроведени истражувања и во Португалија на системот по должина од изворот Алвиела и доводите кон Лисабон, при што е развиен модел како системот да биде и самоодржлив. Вградувањето на мали турбини во транспортните цевководи ќе обезбеди чиста струја без да се наруши снабдувањето со вода.

Хидроенергетската „берба“ во Аликанте во Шпанија е на излезниот дел од пречистителната станица, каде е вградена пикотурбина за демонстрација на енергетски поврат со мал капацитет, со цел да се покаже дека и отпадните води носат искористлива хидрауличка енергија на стабилни падови.

Како пример на систем кој е корисен за алпски и предалпски градови се користи Фрибур, во Швајцарија каде водоснабдувањето на градот обезбедува од 5 до 25 киловати по точка и порамномерен притисок во цевководот. Во искористувањето на оваа енергија не заостанува ни Германија.

Важно е што профилот на производство е стабилен, а таму каде струјата се создава — обично и се троши, во пумпни станици и пречистителни постројки. Со тоа, се намалуваат загубите во пренос и се намалува потребата од купување струја.

Од тренд до рутина – како градовите го воведуваат системот

Според овие искуства искористувањето на оваа енергија постепено поминува во тренд. Десетици градови низ Европа веќе тестираат или користат in-pipe решенија во водоводи и пречистителни станици и бележат локално производство на струја со порамномерен притисок во мрежите. Промената на системот почнува со краток скрининг што операторите го прават. Тоа се реализира во период од неколку недели на местата каде рутински се спушта притисок (редуктори, пумпни станици, стабилни падови), и ги избираат 3–5 први точки каде треба да се вградат турбини паралелно со постојните уреди за да нема ризик по снабдувањето. Потоа се поставува и системот за надзор (SCADA) и се мери со едноставни показатели: колку киловат-часови се добиени, колку опаднале „врвовите“ на притисок и истекувањата, и колку пари заштедиле објектите. Најголем ефект се постигнува кога струјата прво се троши на лице место (пумпи, аерација), а ако има вишок и регулативата дозволува, се порамнува преку нето-метирање или договор со снабдувач. Со ваков „микро-пакет“ од неколку точки, градот практично ја преведува идејата во рутина: стабилен слој локална енергија и посмирен притисок — без брани и без нови зафати.

Микротурбини во САД генерираат доволно струја за градска спортски комплекс

Истата пракса ја има и во САД. Во Портланд има четири вакви турбини вградени во главниот водовод. Системот е со моќност од околу 200 киловати и годишно произведува приближно 900 мегават-часови струја што е доволно за снабдување на околу сто домаќинства.

Во соседниот град Хилсборо, турбината е вградена директно во редукторот на притисок и добива повеќе од 200 илјади киловат-часови годишно. Таа енергија се порамнува со потрошувачката на локален спортски комплекс, што значи директно намалена сметка за јавна установа, без да се оптоварува пошироката мрежа.

Овие системи се најчесто мали објекти со под 1 мегават по локација. Не складираат вода, не пумпаат наназад и нема големи акумулации. Силата им е во бројот и распрснатоста. Наместо една голема брана, добивате многу мали енергични точки, паметно распоредени на места со стабилен пад на притисок.

Влијанието во електроенергетскиот систем

Влијанието е локално, но стабилно. Производството е „во подножје на потрошувачот“, односно кај пумпни станици, пречистителни капацитети, спортски комплекси, што ја намалува трансформацијата и преносните трошоци. Второ, уредите истовремено управуваат со притисок, што ги намалува загубите на вода и експлоатациониот стрес во цевководите. Регулаторно, овие објекти се третираат како мали обновливи извори со соодветни регулаторни решенија.

Скриената хидроенергија во цевките е ретка можност каде инженерската едноставност се претвора во видлива добивка: повеќе локална струја, помал притисок врз мрежите и помали сметки за струја за операторите на системот. Искуството од градовите што веќе ја применуваат покажува јасен пат: краток скрининг, неколку први точки, мерење на резултати и постепено проширување. Тоа ја прави оваа технологија идеална за „мали, но сигурни“ чекори: секоја нова турбина е уште еден стабилен извор во градот и уште една поправилно управувана водоводна зона. Претворањето на изгубениот притисок во корисна енергија, обезбедува и подобри услуги, понизок оперативен трошок и похармонично вклопување на обновливите извори во секојдневниот живот — струја што веќе тече, само конечно ставена во работа.

Целиот текст од статијата може да го прочитате тука.

The post СКРИЕНА ЕНЕРГИЈА ВО ВОДОВОДНИТЕ ЦЕВКИ Еве како европските градови ја претвораат водата за пиење во струја appeared first on plusinfo.mk.

Македонија не беше само сведок на енергетските кризи во Европа, туку ги почувствува и на „сопствена кожа“. За да ги намали последиците врз животниот стандард на граѓаните, како и врз бизнис секторот, државата користеше поддршка од фондови на ЕУ, кои беа наменети за државите од Западен Балкан. Во 2024 година државата обезбеди 6 129 GWh електрична енергија од сопствени извори и мораше да увезе приближно 11% од потрошувачката. За првпат во домашното производство во 2024 година обновливите извори сочинуваат 56 % од инсталираната моќност. Но бројките откриваат дека миксот од старите централи и новите производтвени капацитети не се доволно. Сè уште не можеме без увоз кога сонцето заоѓа, ветерот стивнува или јагленските котли влегуваат во ремонт.

Како тоа го прават развиените економии во Европа

Едноставно колку повеќе и подиверзифицирани домашни извори, толку помал увоз и поголема енергетска сигурност.

Домашните капацитети во Австрија во 2024 година обезбедија околу 73 TWh, од што 57,7 TWh се од обновливи извори. Државата била нето-извозник на струја 243 дена во годината. Благодарение на Алпските акумулации и значајниот број и на мали хидроцентрали што работат на нејзината територија, хидропотенцијалот лани обезбеди околу 60 % од целата австриска струја. По обилните врнежи во јануари 2024 хидроелектраните покрија 86 % од побарувачката, што ѝ овозможи на земјата да биде нето-извозник токму во зимскиот пик.

Особено е интересна состојбата со Швајцарија каде стремежот е да се потпрат на зелена енергија. Швајцарија беше нето – извозник во 2024 година, со вкупно производство од 68 TWh наспроти околу 60 TWh потрошувачка. Интересно е дека во 2024 година хидропотенцијалот обезбедил дури 57 % од проиведената електрична енергија. Швајцарија традиционално ја балансира сопствената мрежа и продава пикови во ЕУ. Иако зимските месечни дефицити бараат увоз, хидроостанува ’кичма‘ на системот.

Кон зелените извори во 2024 година се сврти и Германија и за првпат обезбеди струја без да користи нуклеарна енергија. Државата увезе околу 24,9 TWh, откако капацитетите произведоа околу околу 432 TWh струја. Обновливите извори покрија 62,7 % од националната потрошувачка на електрична енергија. Ова покажува дека и Гееманија недостатокот предизвикан од исклучувањето на нуклеарките го надомести со стратешки раст на обновливите извори на енергија.

Во соседната Франција, пак, решија да ги рестартираат нуклеарките. Вкупното производство скокна на 536,5 TWh, што е најмногу во последните пет години. Со оглед дека вкупната потрошувачка во 2024 година изнесуваше околу 449 TWh, овозможи рекорден нето-извоз од 89 TWh. Но, Франција во 2024 година се опреми и со нови 5 GW нови фотоволтаици со што вкупната инсталиран потенцијал надмина 24 GW. Голем плус беше и дождот, односно во 2024 година Франција имаше дождлива зима за разлика од 2023 година што од ходроцентралите и обезбеди дополнителни 16 TWh електрична енергија.

Колку чинеше европската енергетска криза?

Државната поддршка за домаќинства и компании во ЕУ од септември 2021 до јануари 2023 година достигнала 646 милијари евра, а во 2024 година се обезбеди дополнителна подршка ос 110 милијарди евра. Германија сама вложи околу 200 милијарди евра во таканаречен „џеб-штит“ за електрична енергија и гас. Овие податоци се според интерактивна база-податоци „National fiscal policy responses to the energy crisis“ на реномираниот економски тинк-тенк со седиште во Брисел, „Bruegel“.

Износот од 646 милијарди евра претставуваат приближно 4 % од БДП на ЕУ-27, што е огромен фискален товар.

Европското искуство покажува дека е неопходно диверсификација на производството согласно погтенцијалот со кој располага една држава. Во таа приказна значајно место имаат и капацитетите за складирање на енергија, како и брзите балансери во произфводството какви што се и малите хидроцентрали, кои може да стартуваат или да се исклучат за неколку минути. Искористување на високиот хидропотенцијал за Македонија, околу 90 MW ќе донесе побрзо поголема енергетска сигурност и ќе ја намали потреба од увоз. Македонија го има потенцијалот – останува да го искористи навреме и со правилен микс на технологија, регулатива и инвестиции.

Извор: Капитал.мк

The post „УВОЗОТ ПАЃА, ОБНОВЛИВАТА СТРУЈА РАСТЕ“ Европа со хидро, ветер и сонце ја руши зависноста appeared first on plusinfo.mk.