Пред 123 години, на 18 август 1903 година, во Крушево е роден Никола Мартиноски, еден од најголемите македонски сликари и човекот чие име е неразделно од почетоците на современата македонска ликовна уметност. Историјата на уметноста го памети како прв модерен македонски експресионист и како автор кој меѓу првите ги поврзал домашната ликовна традиција и европските модернистички движења.

Мартиноски не бил само голем сликар. Неговото значење е многу пошироко – тој бил меѓу луѓето кои ја создавале ликовната инфраструктура на современа Македонија. Учествувал во формирањето на Средното ликовно училиште во Скопје, Друштвото на ликовните уметници, Уметничката галерија во Скопје, денешната Национална галерија, а бил и еден од основачите на Македонската академија на науките и уметностите.

Пресудата средба со експресионизмот во Париз

Роден во Крушево,но Мартиноски уште млад се преселил со семејството во Скопје, каде што започнал да го развива својот интерес за сликарството. Вистинското академско образование го стекнал во Букурешт. Во 1927 година дипломирал на Школата за убави уметности, според податоците на Националната галерија како најдобар студент во својата генерација.

Следната станица била Париз – тогаш една од светските престолнини на модерната уметност. Во 1927 и 1928 година Мартиноски ги посетувал академиите „Гранд Шомиер“ и „Рансон“ и непосредно се сретнал со новите европски уметнички идеи. Во неговото рано творештво се препознаваат посткубистички и експресионистички влијанија, како и сродност со уметноста на Сутин, Модиљани и Кислинг.

Но, Мартиноски од Париз не се вратил како копија на европските модернисти. Токму во тоа е неговата историска важност. Европското искуство го употребил за да изгради сопствен ликовен јазик, во кој модерната форма се спојува со македонската традиција, со колоритот на поднебјето, со старото фрескосликарство и, пред сè, со луѓето и нивниот живот. Хрватската енциклопедија неговото творештво го определува како обид македонската сликарска традиција да се поврзе со современиот ликовен израз.

Мајката со дете – омилен мотив

По враќањето во Скопје кон крајот на 1928 година почнува неговиот најзначаен творечки период. Веќе во 1929 година приредува самостојна изложба во Скопје, а подоцна изложува и во Белград, Загреб и други културни центри. Особено силна е неговата експресионистичка фаза од крајот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите години, во која човечката фигура станува средство за изразување на психолошката состојба, сиромаштијата, достоинството и егзистенцијалната тежина на човекот.

Мартиноски сликал портрети, актови, пејзажи и мртви природи, но посебно место во неговиот опус имаат мајките со деца, доилките, невестите, свадбите и женските фигури. Неговите ликови често не се идеализирани. Лицата се издолжени или намерно деформирани, телата се стилизирани, а бојата и линијата ја носат емоцијата. Токму преку тие луѓе од маргините и од секојдневието Мартиноски создал дел од најпрепознатливите слики во македонската уметност.

Меѓу неговите познати дела се „Доилка“ од 1929 година, „Во кафеана“ од 1932 година, „Циганка во црвено“ од 1935 година, „Невеста“ од 1937 година и различните верзии на мотивот „Мајка со дете“, кој станал еден од симболите на неговото творештво. Значајни се и неговите портрети и автопортрети, а Мартиноски работел и графика, карикатура и илустрација.

Еден од луѓето што го создадоа јазикот на модерната македонска уметност

Неговото влијание, меѓутоа, не останало само на платното. По Втората светска војна Мартиноски станува една од клучните личности во институционализацијата на македонската култура. Од 1949 година па сè до смртта во 1973 година бил директор на Уметничката галерија во Скопје. Во 1967 година станал редовен член на новоформираната МАНУ, а за своето творештво добил и високи признанија, меѓу кои награда за животно дело во 1964 и наградата АВНОЈ во 1967 година.

Посебна врска Мартиноски задржал со родното Крушево. Во 1968 година таму била отворена Галеријата „Никола Мартиноски“, сместена во неговата куќа, на која ѝ подарил значаен број свои дела. Во нејзината збирка денес се чуваат дела како „Две девојчиња“, „Дете со цигара“ и „Борба на Мечкин Камен“, заедно со десетици други оригинални творби кои го следат неговиот долг уметнички пат.

Мартиноски починал ненадејно во Скопје на 7 февруари 1973 година, на 69-годишна возраст, оставајќи зад себе огромен уметнички и институционален аманет. Само две години по неговата смрт, во 1975 година, Музејот на современата уметност во Скопје приредил голема ретроспективна изложба на неговото творештво. Неговите дела денес се чуваат во македонските музеи и галерии, но и во бројни јавни и приватни колекции во земјата и во странство.

Сто дваесет и три години по неговото раѓање, местото на Никола Мартиноски во македонската култура останува исклучително. Тој припаѓа на генерацијата што ја извлече македонската ликовна уметност од традиционалните рамки и ја внесе во модерниот европски уметнички простор. Тој е еден од луѓето кои го создадоа јазикот на модерната македонска уметност и институциите што требаше да го чуваат и да го развиваат тој јазик.

The post 123 ГОДИНИ ОД РАЃАЊЕТО НА НИКОЛА МАРТИНОСКИ Човекот кој ја внесе Македонија во европската модерна уметност appeared first on plusinfo.mk.