Под површината на една држава се наоѓа дел од нејзината најмалку видлива, но стратешки најважна природна инфраструктура. Таму се подземните води, геотермалниот потенцијал, различните геолошки формации и минералните суровини што се користат во градежништвото, индустријата, енергетиката и современите технологии.

Но да се претпоставува дека одреден ресурс постои и да се располага со научно потврдени податоци за него се две сосема различни работи.

Токму тоа веројатно е суштината на новата постапка што ја започна Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини. Со јавниот повик 2/2026, отворен до 31 јули, се бара субјект што ќе врши проспекциски геолошки истражувања на металични минерални суровини. Во оваа фаза не се избира компанија што ќе отвора рудник, туку потенцијален изведувач на почетни истражувања со кои треба да се добие посовремена слика за геолошкиот и минералниот потенцијал на поширок простор.

Разликата е важна. Проспекцијата е потрага по геолошка информација. Рудникот е индустриски проект што може да се појави многу подоцна, само ако низ повеќе одделни постапки се докажат резерви, економска оправданост, техничка изводливост и еколошка прифатливост. Во најголем број случаи, почетните истражувања воопшто не стигнуваат до таква фаза.

Геолошкото истражување почнува од широка слика

Проспекцијата е првата фаза во која геолозите се обидуваат да утврдат дали на одреден простор постојат знаци што укажуваат на можност за минерализација. Нејзина задача не е да докаже колку руда има, каков е нејзиниот квалитет или дали може профитабилно да се експлоатира. За такви заклучоци во оваа фаза нема доволно податоци.

Затоа проспекциските подрачја обично се големи. Тоа често предизвикува погрешен впечаток дека целата опфатена територија е предвидена за идни рудници. Всушност, логиката е обратна: на почетокот се анализира поширок простор токму затоа што не се знае каде, и дали воопшто, постојат перспективни геолошки зони.

Од големата карта постепено се издвојуваат помали подрачја. Ако податоците не покажат ништо значајно, истражувањето завршува. Ако се регистрира геохемиска или геофизичка аномалија, таа станува предмет на дополнителна проверка. Аномалијата, сепак, не е наоѓалиште. Таа е само отстапување во податоците што може, но не мора, да има значење.

Ова е една од најважните разлики што исчезна во првите медиумски толкувања. Голем истражувачки опфат не значи дека на целата територија ќе има теренски интервенции, уште помалку дека целиот простор е определен за експлоатација. Проспекцијата служи токму за огромниот почетен опфат да се сведе на неколку точки што заслужуваат подетална анализа – или да се утврди дека такви точки воопшто нема.

Од сателитска снимка до примерок во лабораторија

Современата геолошка проспекција во голема мера се одвива далеку од сликата што вообичаено се поврзува со рударството. Таа започнува со анализа на постојните геолошки карти, архивски податоци и претходни истражувања. Потоа се користат сателитски снимки, аерофотограметрија и дигитални модели преку кои можат да се препознаат раседи, геолошки структури и промени во составот на површината.

Следуваат теренско картирање и геофизички мерења. Со магнетни, гравиметриски, електрични и електромагнетни методи може да се добие слика за својствата на подземните формации без тие непосредно да бидат отворени. Геолозите истовремено земаат ограничени примероци од почва, карпи или речни седименти, кои потоа се испитуваат во лабораторија. Резултатите се внесуваат во географски информациски системи и тридимензионални модели.

Најголем дел од овие методи се неинвазивни. Тоа, сепак, не значи дека секоја активност се одвива без физичко присуство на теренот. Може да има движење на истражувачки екипи и возила, поставување мерна опрема, земање примероци и, зависно од одобрената програма, ограничени површински или плитки ископи. Тие активности треба да бидат точно определени во програмата и да се изведуваат со обврска просторот да биде вратен во соодветна состојба.

Но таквата работа суштински се разликува од експлоатацијата. При проспекцијата нема комерцијално откопување руда, постојани индустриски објекти, флотација, јаловиште или рударско производство. Не се врши активност од која се создава производ за продажба, се создаваат податоци.

Концесија за знаење, а не право на рудник

Значителен дел од недоразбирањето произлегува од зборот „концесија“. Во јавниот јазик тој често се разбира како државата веќе да отстапила природно богатство на приватна компанија. Во правна смисла, меѓутоа, содржината на концесијата зависи од правото што се доделува.

Во актуелниот случај станува збор за концесија за проспекциски геолошки истражувања. Таа му овозможува на избраниот субјект, во определен рок и на утврден простор, да изведе одобрена програма за прибирање геолошки информации. Не му дава право да отвори рудник, да започне комерцијално откопување или да гради капацитети за преработка.

Дури и ако истражувањето открие перспективна минерална појава, концесионерот не може врз основа на истиот документ да премине кон експлоатација. Следната фаза – деталните геолошки истражувања – бара нова постапка, дополнителна документација и поинаков обем на работа. Дури тогаш, преку подетални мерења и истражувачки бушења, може да се утврдуваат формата, длабочината, количеството и квалитетот на минерализацијата.

И таму процесот не завршува. Потребно е резервите да бидат стручно пресметани и потврдени, да се изработат економски и технички студии, да се избере можен метод на работа и да се оцени неговото влијание врз водите, воздухот, почвата, природата и населението. Потоа следуваат просторни и еколошки постапки, јавни расправи, институционални согласности и евентуално посебна концесија за експлоатација.

Токму поради оваа сложеност, патот од првата геолошка индикација до евентуалното производство трае со години, а кај нови металични наоѓалишта често и повеќе од една деценија. Многу локалитети отпаѓаат уште во раните фази. На други се утврдува минерализација, но не и доволни резерви. Трети се покажуваат како технички сложени, економски неисплатливи или еколошки неприфатливи.

Оттука, проспекцијата не е ветување дека ќе има рудник. Таа е проверка дали воопшто постои основа прашањето да биде поставено во некоја идна постапка.

Што добива државата ако истражувањето не открие рудник?

Во јавноста вредноста на геолошките истражувања често се мери само преку тоа дали ќе биде откриено економски исплатливо наоѓалиште. Но податоците имаат поширока вредност.

Геолошките карти се користат при планирањето патишта, железници, тунели, брани и други инфраструктурни објекти. Податоците за составот и стабилноста на теренот се важни за процена на свлечишта и ерозија. Истражувањата можат да дадат информации за подземните води, геотермалната енергија и просторите што поради своите природни карактеристики треба да бидат заштитени.

Тоа значи дека и негативниот резултат е резултат. Ако на одреден простор нема значаен минерален потенцијал, државата добива потврда што може да се користи во идното просторно и развојно планирање. Ако потенцијал постои, таа добива информација врз која може да одлучува дали ресурсот треба дополнително да се истражува, да се остави за иднината или воопшто да не се користи.

Дел од геолошките податоци со кои располага Македонија се создадени пред повеќе децении. Тоа не значи дека старите карти немаат вредност, туку дека денешните сателитски, геофизички, лабораториски и дигитални технологии можат значително да ја зголемат нивната прецизност.

Оттука произлегува и суштинскиот јавен интерес: државата да знае со што располага, без тоа знаење однапред да ја обврзува на експлоатација.

Приватен трошок, но податоци од јавен интерес

Современите геолошки истражувања се скапи. Тие бараат лиценцирани геолози и геофизичари, специјализирана опрема, акредитирани лаборатории, софтвер и тимови способни да поврзат различни видови информации. Зависно од големината на просторот и применетите методи, почетните истражувања можат да чинат од неколку стотици илјади до повеќе милиони евра.

Кога програмата ја финансира приватен инвеститор, тој го презема ризикот истражувањето да не открие ништо што би имало економска вредност. Тоа е вообичаен модел и во други држави, бидејќи почетната геолошка неизвесност е голема, а јавните буџети ретко можат сами да ги финансираат сите можни истражувања.

Но приватното финансирање не ја намалува одговорноста на државата. Напротив, ја прави уште поважна. Институциите треба да ја контролираат одобрената програма, начинот на работа и исполнувањето на еколошките и техничките услови. Податоците добиени од истражувањето треба да влезат во националната геолошка база, бидејќи се однесуваат на природните ресурси на државата.

Тука се наоѓа рамнотежата: инвеститорот го финансира ризичното истражување, но државата не му ја препушта одлуката што ќе се случува со просторот.

Министерство за енергетика: Секоја следна фаза е посебна постапка

Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини во своето објаснување нагласува дека актуелната постапка треба да се разбере како прибирање знаење, а не како одлука за индустриска експлоатација.

– Проспекциското геолошко истражување не е одлука за отворање рудник. Тоа е процес на прибирање знаење. Секоја евентуална следна фаза, доколку воопшто дојде до неа, би била предмет на посебни постапки, посебни дозволи, дополнителни анализи, еколошки оценки и јавни консултации – наведуваат од Министерството.

Од Министерството посочуваат дека заштитата на животната средина, здравјето на граѓаните, интересот на локалните заедници и транспарентноста треба да останат основни принципи на сите постапки.

Оваа позиција ја поставува точната институционална граница: проспекцијата може да создаде нови податоци, но не може однапред да го определи исходот на постапките што би следувале по неа.

Балканот ја применува истата основна поделба

Споредбата со земјите од регионот покажува дека геолошкото истражување е редовна државна активност, а раздвојувањето на истражувањето од експлоатацијата е вообичаен правен принцип.

Бугарија има особено развиен систем. Нејзиниот Закон за подземните богатства посебно ги уредува дозволите за проспекција и истражување, а посебно концесиите за експлоатација. Земјата води Национален геолошки фонд, регистар на истражувачките дозволи, карта на концесиските подрачја, регистар на откритијата и национален биланс на резервите. Доделените права се објавуваат во „Државен весник“, на интернет-страницата на Министерството за енергетика и во засегнатите општини.

Во Србија, Законот за рударство и геолошки истражувања исто така ги третира геолошките истражувања како посебна фаза. Одобрението за истражување служи за прибирање информации и утврдување ресурси и резерви, додека експлоатацијата и изведувањето рударски работи бараат други одобренија.

Хрватска, пак, го поврзува целиот процес преку Единствен информациски систем за минералните суровини. Во него се водат истражните простори, одобренијата за истражување, експлоатациските полиња и концесиите. Ова овозможува една локација административно да се следи од почетната истражувачка фаза до евентуалната експлоатација.

И Албанија применува одделни лиценци за истражување и производство, а податоците за лиценцираните простори се организираат преку рударски катастар.

Правните системи не се идентични, но нивната заедничка логика е јасна: најнапред се прибираат податоци, потоа се утврдува дали постои наоѓалиште, а дури по посебна оценка може да се разгледува експлоатација.

Геологијата повторно станува европско стратешко прашање

Интересот за нови геолошки податоци не е ограничен на Балканот. Европа повторно го поставува прашањето за сопствените минерални ресурси поради растечката зависност од увоз на суровини потребни за енергетиката, дигитализацијата и индустријата.

Бакарот е неопходен за електричните мрежи и обновливите извори. Литиумот, никелот и кобалтот се важни за батериите. Ретките земни елементи се користат во електромоторите, електрониката, телекомуникациите и одбранбената индустрија. Зелената транзиција, иако треба да ја намали употребата на фосилни горива, значително ја зголемува потребата од определени минерали.

Европскиот акт за критични суровини затоа не се занимава само со отворање нови капацитети, туку и со подобрување на геолошкото знаење, мапирањето и националните програми за истражување. Целта е Европа да знае со каков потенцијал располага пред да одлучува кои проекти се економски, еколошки и општествено прифатливи.

Оттука, македонските истражувања се дел од поширок тренд во кој геолошката информација повторно станува елемент на економската и енергетската безбедност. Прашањето повеќе не е само дали една држава има руди, туку дали има доволно точни информации за да ја процени нивната важност и да донесе суверена одлука што ќе прави со нив.

Има ли простор за стравувања?

Актуелната постапка очекувано предизвика реакции кај дел од еколошките здруженија. Тие предупредија дека истражувањата на широк простор може да бидат почеток на процес што подоцна би водел кон нови рударски проекти. Во медиумите беа пренесени и формулации дека со опфатот се засегнати 27 општини во источниот дел од државата.

Таквата недоверба е поврзана со старите индустриски жаришта и со впечатокот дека локалните заедници во минатото доцна биле вклучувани во одлучувањето.

Стравувањето од можен иден рудник и проспекциското истражување не се ист факт. Првото е политичка и еколошка грижа за можниот исход; второто е сегашна постапка за создавање геолошки податоци.

Европа повторно отвора рудници

Европа навистина влегува во нов инвестициски циклус во минералниот сектор, но бројките треба внимателно да се читаат. Европската комисија во 2025 година прогласи 47 проекти во 13 земји членки за стратешки. Од нив, 25 вклучуваат екстракција, додека другите се однесуваат на преработка, рециклирање или замена на критичните суровини. Дел се нови рудници, дел се проширувања на постојни капацитети, а повеќето сè уште се во фаза на дозволи, проектирање или обезбедување финансии.

Новите европски проекти се насочени пред сè кон минералите потребни за батерии, електрични мрежи, обновлива енергија и современа индустрија. Меѓу стратешките проекти, 22 се поврзани со литиум, 12 со никел, 11 со графит, 10 со кобалт и седум со манган, при што дел од нив опфаќаат повеќе суровини и повеќе фази од производството.

Меѓу најнапредните е „Келибер“ во Финска, интегриран проект што поврзува рудник, концентратор и рафинерија. Проектиран е да произведува околу 15.000 тони литиум хидроксид со батериски квалитет годишно. Во Португалија, проектот „Баросо“ за литиум има европски стратешки статус, но сè уште не е во производство: според сегашниот распоред, изградбата треба да почне во 2027, а производството во 2028 година.

На Балканот најголемиот проект што непосредно влегува во производство е „Скуриес“ во северна Грција, рудник за бакар и злато што комбинира површинска и подземна експлоатација. Комерцијалното производство е предвидено за последниот квартал од 2026 година. Во Босна и Херцеговина, „Вареш“ веќе работи како нов подземен рудник за сребро, олово, цинк и злато и постепено го зголемува производството.

Другите познати балкански проекти се во порана фаза. „Чока Ракита“ во Србија се развива како можен подземен рудник за злато со планирано производство во 2029 година, додека „Јадар“, и покрај европскиот стратешки статус, во моментов не е рудник во изградба.

Европа забрзано создава портфолио на проекти за литиум, бакар, графит, никел, кобалт, злато и полиметалични руди, од кои до сега само неколку веќе стигнале до изградба или производство. Тој процес повторно ја зголемува вредноста на геолошките истражувања: без современи податоци, државите не можат да проценат дали воопшто имаат ресурси што би можеле да бидат економски значајни.

Да се знае не значи да се експлоатира

На крајот, суштината на проспекциските истражувања може да се сведе на едно едноставно разграничување: знаењето за постоење одреден ресурс не претставува одлука тој ресурс да се користи.

Државата може да утврди дека има минерален потенцијал и сепак да одлучи дека просторот има повисока вредност за водоснабдувањето, земјоделството, природата или локалниот развој. Може да оцени дека наоѓалиштето не е економски исплатливо или дека ризиците се поголеми од можните придобивки. Но не може сериозно да ги носи тие одлуки ако не знае што се наоѓа под површината и какви се реалните карактеристики на просторот.

Затоа вистинскиот резултат од актуелната постапка не треба однапред да се мери со бројот на можни рудници. Нејзиниот прв резултат треба да бидат посовремени геолошки карти, проверливи податоци и попрецизно познавање на територијата.

Проспекцијата не ја одзема одлуката од државата. Ако е правилно уредена и контролирана, таа ѝ дава подобра основа да одлучи – што може да се развива, што нема економска смисла и што треба да остане недопрено.

The post ШТО СЀ ИМА ПОД МАКЕДОНСКАТА ПОЧВА? Геолошки истражувања ќе откријат какви богатства од минерални суровини поседуваме appeared first on plusinfo.mk.

Уште една соседна земја се надева да ја снабдува Европската Унија со бакар и други критични минерали. Покрај Грција со своите пет нови рудни постројки, сега и Бугарија најавува да се приклучи со стратешки проекти за ископ на руди. Додека соседството дава приоритет на рударската индустрија поради новите европски директиви и геополитичката состојба, Македонија стагнира и не го користи својот потенцијал на бакар во Иловица.

Зад проектот стои компанијата „Еуромакс Ресоурцес“ која котира на Берзата во Торонто и оттаму истакнаа дека би можеле да произведуваат над 10.000 тони бакар годишно во период од две децении. Во зависност од берзанските цени на бакарот се очекува зголемување на извозот од земјава за над 300 милиони евра годишно и со тоа овој проект значително да влијае на трговскиот биланс. Македонија има само еден активен рудник за бакар, а тоа е „Бучим-Боров дол“, кој ги исцрпува капацитетите и годишно произведува до 8.000 тони чист бакар.

Од друга страна, надежите во Бугарија дека ќе се позиционираат како регионален лидер кој ќе ја снабдува ЕУ се зголемија откако канадската компанија „Данди металс“ објави дека се пронајдени големи количества на бакар кај рудникот „Челопеч“. Рудникот е стар околу 60 години, а откритието има потенцијал двојно да го продолжи неговиот век на траење. Деталите за капацитетот од геолошките истражувања би биле познати до крајот на годинава.

– Доколку се докаже наоѓалиштето и се идентификуваат големи резерви, компанијата би можела да го обнови својот интерес за производство на бакар, злато и сребро во Бугарија. Ова би значело дополнителни инвестиции и зголемен капацитет. Нашата држава не треба да држи линија на ресурсен национализам, туку да разбере дека може да игра важна улога во ЕУ како земја што експлоатира основни метали како бакар, злато, сребро на сопствена територија, а исто така има и волфрам и манган – истакна геолошкиот експерт Бојан Рашев за ТВ Блумберг, прецизирајќи дека земјата никогаш не ископувала волфрам, но наскоро може да започне и такви проекти.

Неодамна и директорот на Бугарската рударско-геолошка комора, Иван Митев ја нагласи потребата Бугарија да дефинира национална листа на стратешки суровини и да изгради долгорочна визија за нивниот развој. Според него, мора јасно да се идентификуваат суровините што се од стратешко значење за националната економија и за функционирањето на клучните индустрии.

– Ако сакаме повисока стапка на економски развој, мора да развиеме свои стратешки суровини и проекти. Секторите поврзани со експлоатација, преработка и употреба на суровини сочинуваат речиси 40% од бруто домашниот производ на земјата. Во исто време, Бугарија увезува околу 3 милиони тони суровини годишно во вредност од 1,5 милијарди евра. Тоа се 1,5 милијарди евра што излегуваат од нашата економија. Рударската индустрија честопати останува погрешно разбрана од општеството, иако е основа на многу други гранки и создава висока додадена вредност. Еден рудар создава трипати поголема додадена вредност од просекот за економијата – потенцира инженерот Митев.

Во меѓувреме, Европската комисија започна големи промени во политиките, со цел да се забрза домашниот ископ и преработка на критични суровини, ставајќи ја автономијата во срцето на индустриската конкурентност, зелената транзиција и геополитичката отпорност. Во фокус сега е побрзото издавање дозволи за истражување и експлоатација без да се компромитираат високите еколошки стандарди. Неодамнешните геополитички тензии, прекините во синџирот на снабдување и ограничувањата на извозот предизвикаа голем број ранливости во индустриите за електричните возила, обновливите извори на енергија, полупроводниците, одбраната и воздухопловството. Зелената транзиција бара огромни количини суровини и колку повеќе Европа инвестира во обновлива енергија, батерии и електрични возила, толку е поголема побарувачката за бакар, литиум, никел, кобалт и ретки метали.

The post АТИНА ДОБИ КОНКУРЕНЦИЈА, СОФИЈА САКА ДА БИДЕ РЕГИОНАЛЕН ЛИДЕР ВО ИСКОПОТ НА БАКАР Скопје само ја следи битката и покрај резервите во Иловица appeared first on plusinfo.mk.

Критичните минерали стануваат еден од најважните стратешки ресурси во светот, а САД се меѓу земјите што најагресивно инвестираат во нивно обезбедување. Американската администрација започна програма за создавање стратешки резерви од критични минерали вредна 12 милијарди долари, со цел да ја намали зависноста од увоз и да ги зајакне домашните синџири на снабдување за индустриите како автомобилската, енергетската, одбранбената, воздухопловната и електронската.

Во меѓувреме, Македонија располага со потврдени наоѓалишта на бакар и антимон, но нивниот економски потенцијал сè уште не е целосно искористен. Најголемото наоѓалиште на бакар е во Иловица, каде беше најавена инвестиција од околу 350 милиони евра за изградба на рудник. Според претходните проценки на „Еуромакс Ресоурцес“, проектот би генерирал просечен годишен извоз од околу 180 милиони евра во период од 23 години, што би значело раст од околу 4% на македонскиот извоз.

Истовремено, во реонот на Крива Паланка се спроведуваат истражувања за антимон, финансирани со пет милиони евра од Министерството за енергетика на САД преку Стратешкиот дијалог со Македонија. Во изминатиот период Вашингтон склучи и повеќе договори со Европската Унија, Јапонија, Канада и други партнери за обезбедување сигурни синџири на снабдување со критични минерали.

И домашната Стратегија за минерални суровини 2026–2046, изработена со учество на МАНУ, укажува дека ваквите меѓународни партнерства можат да претставуваат значајна развојна можност за земјите кои располагаат со минерални ресурси. Во документот се нагласува дека правилното управување со природните богатства, транспарентноста и меѓудржавната соработка можат да придонесат за економски раст и зголемување на производствените капацитети.

Паралелно со тоа, САД продолжуваат со нови вложувања во секторот. Министерството за енергетика во јуни одобри 15 милиони долари за формирање регионални конзорциуми во Невада и Џорџија за развој на нови синџири на снабдување со критични минерали, додека дополнителни 134 милиони долари се наменети за проекти во Минесота и Луизијана. Претходно, во мај беа распределени уште 45,7 милиони долари за 19 проекти за преработка на ретки земни елементи и критични минерали.

Додека водечките светски економии ги третираат критичните минерали како прашање на економска и национална безбедност и вложуваат милијарди долари во нивниот развој, Македонија сè уште се наоѓа во фаза на очекување на реализација на проекти кои би можеле значително да придонесат за економскиот раст, извозот и индустрискиот развој на земјата.

The post САД ПРАВАТ ЗАЛИХИ ОД КРИТИЧНИ МИНЕРАЛИ ВРЕДНИ 12 МИЛИЈАРДИ ДОЛАРИ Македонија сè уште не го користи потенцијалот на Иловица appeared first on plusinfo.mk.

Извозот сѐ уште не ги дава посакуваните резултати за зајакнување на македонската економија. Ова се потврдува и со првиот годишен извештај за реализацијата на Националната развојна стратегија 2024-2044, со која се цели да се постигне т.н. извозен модел на домашната економија. Во меѓувреме, дел од инвестициите кои значително можат да го намалат трговскиот дефицит остануваат на „стенд-бај“. Таков е случајот со рудникот за бакар во Иловица. Токму овој критичен минерал во јуни годинава на Лондонската берза достигна цена од 13.600 американски долари за тон.

Согласно последниот Тарифник за утврдување на висината на надоместоци, за експлоатација на минерални суровини, концесионерот плаќа надоместок во износ од 4% од пазарната вредност на бакар по тон. Доколку се земат предвид геолошките истражувања на инвеститорот во Иловица, од овој рудник годишно ќе можат да се произведуваат по најмалку 10.000 тони бакар, во период од 23 години. Нивните суровини би биле наменети за извоз на странските пазари, што означува големи приходи во буџетот само по основ на овој надоместок, не вклучувајќи ги останатите давачки. Дополнително, од компанијата „Еуромакс ресоурцес“ проектот го најавија како најголема гринфилд инвестиција со почетна вредност од околу 350 милиони евра и очекуваат нивните капацитети да ги постават во топ 3 извозните компании на Македонија.

Инаку, државата согласно Националната развојна стратегија 2024-2044 очекува да постигне високо интегрирана економија во меѓународната трговија и меѓународните финансии.

„Зголемувањето на иновативноста, продуктивноста и зајакнувањето на конкурентниот притисок внатре, во домашната економија, се клучни фактори за зголемување на конкурентноста и за постигнување висока интегрираност на земјава во клучните сфери на меѓународната трговија и на меѓународните финансии – извоз на добра и услуги со висок степен на финализација, странски директни инвестиции и трансфер на технологија. Посебно внимание ќе се посвети на привлекување странски директни инвестиции од високотехнолошки корпорации како и на соработка со домашните компании со цел нивно активно вклучување во глобалните синџири на висока додадена вредност“, се наведува во националниот документ.

Сепак, првиот извештај за спроведувањето на стратегијата покажува дека на прашањето на македонскиот извоз ќе биде потребно уште многу да се работи. За пример е земен растот од 3,8% во третиот квартал од 2025 година, кој во најголем дел произлегува од домашната побарувачка, при што бруто-инвестициите имаа најзначаен придонес во вкупната економска експанзија.

„Личната и јавната потрошувачка дадоа умерен позитивен придонес, додека нето-извозот имаше негативен ефект поради побрзиот раст на увозот во однос на извозот, што укажува на зголемена зависност од увезени добра и опрема поврзани со инвестицискиот циклус“, се истакнува во Извештајот.

Во текстот се додава дека трговскиот дефицит останува структурен предизвик, при повисок раст на увозот во однос на извозот, што делумно се поврзува со зголемената побарувачка за увозна опрема и енергенси.

„Показателите за меѓународна трговска интеграција ја потврдуваат традиционално високата отвореност на македонската национална економија, но истовремено упатуваат и на предизвиците со коишто се соочува македонската економија од аспект на потребата од дополнителна пенетрација на извозните пазари. Индексот за пенетрација на извозните пазари бележи бавен, но конзистентен напредок, од 4,19 (2021) и 4,36 во 2023 година со крајна цел 7 до 2044, упатувајќи на јаз, но и потреба од посистематска диверзификација на извозните пазари и зајакнување на конкурентноста на македонските производи“, се посочува во Извештајот.

Претходно и експерти на МАНУ, во Стратегијата за минерални суровини, потенцираа дека македонската економија како мала отворена економија треба да работи на градење на модел кој ќе биде базиран на извоз каде секторот рударство и вадење на камен ќе има свој придонес, имајќи го предвид фактот дека овој сектор е извозно ориентиран и неговиот придонес може да биде од исклучителна важност.

The post ИЗВОЗНИТЕ ПРОЕКТИ ЗАКОЧЕНИ, ИЗВОЗОТ НЕ ГИ ДАВА ПОСАКУВАНИТЕ РЕЗУЛТАТИ Бакарот од Иловица значително може да го намали трговскиот дефицит appeared first on plusinfo.mk.

Македонија е во континуиран „ЕКО“ злосторнички здружен напад каде аргументите базирани на наука воопшто не се констатираат и каде клучна цел е да се внесува паника кај сите граѓани на Македонија и во исто време да им се одземе правото на економски просперитет и благосостојба.

Како дел од новото раководство на Здружението на металурзи на Македонија, со сериозна одговорност можам да констатирам во име на колегите дека најголемите екологисти се токму оние кои знаат како може да се загади животната средина, а согласно нивните научно-образовни перформанси проследени од морални и етички човечки нормативи секако дека се најодговорни лица за зачувување на животната средина и здравјето на сите живи суштества кои го делиме овој свет. Овие лица се занимаваат со повеќе области: Геологија која го наоѓа металот, Рударот кој го ископува, Металургот кој го екстрахира и преработува.

Токму овие лица пред неколку години склучија сојуз со кој на сите странски инвеститори за отворање рудници за металични елементи (критични или благородни, бакар, злато, сребро, иридиум, платина, пандиум итн.) им предочија нови достапни технологии, а инвеститорите ги прифатија научно-образовните предлози. Тоа е следниов заклучок.

„Од сега па натаму согласно правилата на Европската Унија за заштита на животната средина има да користиме суви постапки со атмосферска влажност за да нема прашина од јаловишната смеса која ќе се создаде од откопот на рудникот и водата која нема да се користи има да се пренасочува кон следниве три категории и нивните потреби: човек, стока и останат жив свет и земјоделие“.

Овој предлог е прифатен од најголемите неотворени за нас, за жал како држава, рудници (Иловица-Штука, Плавица, Казандол, Алшар, Кожув, Петрошница, Кадаица итн., сите во источна Македонија), а кои можат да ѝ донесат милијарди евра на Македонија во блиската иднина и развој пред сѐ на образовниот систем, а тоа носи сериозен просперитет од сите аспекти.

Оваа идеологија нема да биде стопирана од никого, напротив се разработува на многу сериозен начин подолг временски период. Овие личности кои се одважија да работат за Македонија ги имаат пред себе сите потребни докази поткрепени со документи дека нашата држава е во контиуниран напад за нејзино економско и научно-образовно распаѓање.

Јас на неколку наврати кажав дека ЕКО активистите се само една групација која си мисли дека може лесно да заработува пари со едноставната измама за која добро ги обучиле, а која гласи, „Народот се плаши од непознато“, споменувајте дека имате разноразни „Зелени институти“ и напоменувајте гласно„Нашите експерти“, кои никаде не постојат во ниту еден формално-правен систем, ама имаат коалициски партнери кај сега веќе малубројните „независни“ новинари за кои непријатните финансиски дејанија кои ги сториле фамилијарно преку МРТВ сега се на виделина.

Замислете, еден самопрогласен легендарен актер, се „самоуништи“ со следнава изјава во емисијата кај Иван С. Мирчевски, која ја парафразирам иако снимката си постои: Јас сум против рудници, зашто нашето земјоделие има сериозен развој, посебно зашто Струмичката Котлина во Првата светска војна го ранела Солунски фронт.

Морееее лажење!

Само како факт финансиран од амбасада на држава сериозен пријател на Македонија која има направено статистички финансиски перфоманс и плус стратегија за развој на Југоисточна Македонија. Во Василево, село до рудникот Бучим (воздушна линија 11 км) има 1.370 винови насади во континуитет. Во Ново Село каде треба да е рудникот Иловица Штука има 76 винови насади, ама и 2.560 пасишта, а стока нема и 54% од населението е отселено.

Но ова не единствениот актер кој манипулира со јавноста. Г-динот „Трн“ кој нема никакви елементарни познавања од технолошко-металуршки процес за добивање збогатен концентрат и екстракција на истиот до метал, си зеде за право да ни соопштува дека Македонија е под инвазија на „албанскиот“ фактор, а истиот глуми во реклама во сериозна фирма која е еден од најголемите огласувачи во медиумите и сопственик е Албанец.

Но, лажењето и манипулациите не застануваат тука.

На покана од Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини во амфитеатарот на Технолошко-металуршкиот факултет – Скопје се одржа трибина за состојбата и стратегијата за рудници и минерални суровини на која учество зеде и големата „еко активист“ Милена Зафирова која на театрален и емотивен начин објаснуваше дека она нема да даде да се гради рудник и дека тоа е завет од нејзините дедовци итн.

Како одговор на нејзиниот настап и континуираните нејзини напади кон мене, многу се размислував да објавам соодветна фотографија каде што не се потребни зборови и затоа само ќе ја објаснам од почит кон останатите кои се гледаат, а меѓу нив и родителот на гореспоменатата госпоѓа во функција на преведувач на дел од менаџментот на идниот рудник „Иловица – Штука“.

Интересно е како некои од најгласните противници на проектот денес, некогаш немале никаков проблем да бидат во близина на инвеститорите, да разговараат со нив или и самите да аплицираат за работа во проектот кој денес толку жестоко го напаѓаат и се колнат дека отсекогаш биле против.

Секој има право да го смени мислењето. Но, не е фер да се заборави сопствената историја додека на другите им се држат лекции.

Во следната колумна ќе пишувам за Берлинското сино кој е пигмент и кој елемент се користи и како се контролира при негово добивање.

(Авторот е секретар на Здружението на металурзи на Македонија)

The post Иловица-Штука: Кој зборува од принцип, а кој од интерес? appeared first on plusinfo.mk.

Министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска во Истанбул учествуваше на бизнис-форумот Северна Македонија – Турција, значаен економски настан посветен на продлабочување на билатералната соработка, привлекување инвестиции и отворање нови можности за партнерства меѓу компаниите и институциите од двете држави.

Форумот ги обедини претставниците на владите, институциите и бизнис-заедниците од Македонија и Турција, со цел унапредување на економските односи, зголемување на трговската размена и поттикнување нови инвестициски иницијативи. На форумот учествуваше висока македонска владина делегација, предводена од претседателот на Владата, Христијан Мицкоски, во чиј состав се и ресорни министри од економската, енергетската и инфраструктурната област.

Во рамките на форумот министерката Божиновска говореше на панел-дискусијата „Билатерална соработка во трговијата, индустријата, производството и синџирите на снабдување“, каде што ги претстави можностите што ги нуди Македонија во секторите енергетика, рударство и минерални суровини, како и реформските процеси насочени кон создавање стабилна, предвидлива и конкурентна инвестициска клима.

Министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска во рамките на Македонско-турскиот бизнис-форум во Истанбул оствари билатерална средба со министерот за трговија на Република Турција, проф. д-р Омер Болат.

На средбата беше потврдена заедничката заложба за натамошно продлабочување на соработката меѓу двете пријателски земји, со посебен акцент на енергетиката, рударството, минералните суровини и привлекувањето нови инвестиции.

Средбата претставува уште еден значаен чекор во зајакнувањето на македонско-турските односи и потврда на заедничката определба за продлабочување на економската соработка, привлекување инвестиции и создавање нови можности за одржлив развој и просперитет на двете земји.

The post ТУРСКИТЕ ИНВЕСТИТОРИ ГО МЕРКААТ МАКЕДОНСКИОТ ЕНЕРГЕТСКИ СЕКТОР Божиновска во Истанбул ги претстави новите можности appeared first on plusinfo.mk.

Државата воведува ред во рударството и експлоатацијата на минерални суровини, а започнува и посериозно да го полни буџетот од концесиските надоместоци откако минатата година стапи во сила двојно поскап тарифник. Дополнително, се работи и на финализирање на новите закони за рударство и за геологија, преку кои се очекува пат за нови инвестиции, особено за критичните минерали чиј ископ би се спроведувал по најсовремени методи и запазување на европските стандарди. Дел од критичните минерали кои Македонија ги поседува е и бакарот. За ископ на овој метал веќе е најавена инвестицијата во Иловица.

Инвеститорот истакна дека станува збор за повеќе од 340 милиони евра во буџетот, но засега е неизвесно колку повисоки ќе бидат давачките на годишно ниво кон државата и општините, со оглед на фактот дека цената на бакарот расте, а државата лани го усвои новиот тарифник. Претходно се проценуваше дека надоместокот годишно ќе изнесува околу четири милиони евра и претставува 6% од добивката на компанијата пред нејзиното оданочување. Секоја година беше најавено редовно дека ќе се исплаќаат и приближно по 24 милиони евра за законски давачки, даноци и такси во државниот буџет. Три милиони евра од таа вредност годишно беше предвидено да бидат внесени директно во буџетот на локалните општини што би придонело кон нивно зголемување за 40%, но сега се очекува бројките значително да се зголемат и државата многу повеќе да профитира.

Инаку, од ресорното Министерство истакнаа дека освен што концесиите поскапеле, наплатата двојно се зголемила и притоа се одземени и над педесет концесии. Според информациите, Министерството направило компаративна анализа, која покажала дека Македонија била убедливо најниска со цените во Европа и во регионот, па оттаму надоместоците биле зголемени за 100%. Сега, има и за 218% поголема наплата. Во 2024 година во буџетот се слеале 560 милиони денари, додека во 2025 година наплатата изнесува над една милијарда и двесте милиони денари.

Од Министерството исто така информираа дека веднаш постапуваат по пријави, за евентуални прекршоци и нелегална експлоатација. Биле констатирани повеќе видови прекршоци. На пример, некои фирми не платиле концесиски надомест, додека други излегле надвор од полето на концесија.

Информациите следуваат откако беше усвоена и новата Фискална стратегија 2027-2031 година, која цели кон „подобрување на управувањето со природните ресурси и нивно рационално искористување“ и „воведување на најдобри современи достапни практики при искористувањето на минералните суровини преку истражување и експлоатација на минералните суровини“. Фискалната стратегија предвидува и индикатори според кои ќе мери дали се исполнуваат целите. Па така, посебни ставки се издадените концесии за детални геолошки истражувања и издадените концесии за експлоатација на минерални суровини.

За пример, во 2024 година државата издала само една концесија за детални геолошки истражувања, а сега се очекува да издава по петнаесет годишно, во периодот од 2026 до 2030 година. За да се исполнат целите, ќе се издаваат и повеќе концесии за експлоатација на минерални суровини. Во целата 2024 година власта издала само седум вакви концесии, додека пак од сега до 2030 година се предвидуваат по дваесет концесии на годишно ниво.

The post КОЛКАВ БУЏЕТСКИ ПРИЛИВ ЌЕ ИМА ОД ИНВЕСТИЦИИТЕ КАКО „ИЛОВИЦА“? Државата воведува ред и двојно профитира од рудниците appeared first on plusinfo.mk.

Надлежните најавуваат дека идниов период ќе се издаваат повеќе дозволи за ископ на минерални суровини. Во минатото голем број инвестиции во рудници беа спречени, а дел сѐ уште тапкаат во место, како што е онаа за рудникот за бакар „Иловица-Штука“. Сега, новата Фискална стратегија 2027-2031 година, дава надеж дека инвестициите во рударството повеќе нема да бидат неосновано запирани, а со нивната реализација бенефит ќе имаат и граѓаните и државата.

Во текстот се потенцираат новите стратешки приоритети и цели во областа на енергетиката, кои се насочени и кон „подобрување на управувањето со природните ресурси и нивно рационално искористување“. Според стратегијата, целите во наредниот среднорочен период ќе се остварат преку „воведување на најдобри современи достапни практики при искористувањето на минералните суровини преку истражување и експлоатација на минералните суровини“.

„Исто така се предвидува планирање, поттикнување и инвестирање во истражување на сите видови минерални суровини со посебен осврт кон ретките (критични) минерални суровини, експлоатација и одржливо искористување на минералните суровини преку истражувања и експлоатација на минералните суровини и рекултивација на површини каде што се исцрпени минералните суровини“, пишува во текстот.

Еден од критичните минерали кои ги поседува Македонија е и бакарот, а само рудникот во Иловица би можел да произведува просечно околу 16.000 тони бакар годишно, во период од 20 години. Фискалната стратегија најавува поддршка за инвестициите, а само оваа инвестиција во првата фаза на изградба на рударскиот комплекс би тежела 340 милиони евра. Дополнително, станува збор и за стотици вработувања, а во текот на целиот период од оперативното работење ќе се исплаќаат и околу 75 милиони евра секоја година на повеќе локални и регионални компании кои се занимаваат со угостителство, земјоделство и прехранбена индустрија, текстилна, хемиска и дрвена индустрија, занаетчиство, одржување и тековно сервисирање. Секоја година редовно ќе се исплаќаат и приближно по 24 милиони евра за законски давачки, даноци и такси во државниот буџет.

Фискалната стратегија предвидува и индикатори според кои ќе мери дали се исполнуваат целите. Па така, посебни ставки се издадените концесии за детални геолошки истражувања и издадените концесии за експлоатација на минерални суровини. За пример, во 2024 година државата издала само една концесија за детални геолошки истражувања, а сега се очекува да издава по петнаесет годишно, во периодот од 2026 до 2030 година. За да се исполнат целите, ќе се издаваат и повеќе концесии за експлоатација на минерални суровини. Во целата 2024 година власта издала само седум вакви концесии, додека пак од сега до 2030 година се предвидуваат по дваесет концесии на годишно ниво.

Неодамна усвоената Фискална стратегија е насочена кон макроекономска стабилност, одржливост на јавниот долг и поддршка на економскиот развој. Во анализата, на светско ниво се истакнува побарувачката на металите, а дополнително се потенцира и „обезбедување на простор за капитални инвестиции кои го поддржуваат растот“.

„Металите бележат раст поради ограничена понуда и силна индустриска побарувачка. Цените на основните метали поради прекини на производството во рудниците, додека побарувачката во индустриските сектори останува стабилна. Благородните метали првично растеа како безбедно засолниште, но потоа делумно се корегираат поради зајакнување на доларот и промени во каматните очекувања. Од друга страна, пазарот на ретки метали е високо концентриран, особено во Кина, што создава стратешки ризици за глобалните синџири на снабдување. Овие материјали се клучни за електрониката, автомобилите и зелената енергија, па нивниот недостиг може да предизвика значајни економски загуби“, се вели во Стратегијата.

Во меѓувреме, рударството има сѐ помало учество во индустриското производство во Македонија, а секоја година тоне и бројот на вработени во оваа гранка. Во државата функционираат само четири рудници за метали, а значаен рудник се нема отворено во изминатите 40 години.

The post ИНВЕСТИЦИИТЕ КАКО „ИЛОВИЦА-ШТУКА“ ЌЕ СЕ ОХРАБРАТ Новата Фискална стратегија предвидува инвестициски бум appeared first on plusinfo.mk.

Глобалната побарувачка за бакар постојано расте, а Македонија располага со едно од позначајните наоѓалишта во регионот. Според досегашните анализи, „Иловица-Штука“ содржи околу 410 илјади тони бакар, но проектот и понатаму останува без конечна реализација.

Според претходните физибилити анализи, рудникот би произведувал просечно околу 16.000 тони бакар, со проектиран животен век од над 20 години. Ако овие количини се пресметаат според актуелните пазарни цени, само годишното производство би можело да достигне 220 милиони долари годишно.

За државата ова би значело само од концесиски надоместоци директен приход во државниот буџет од над 20 милиони евра годишно, додека општински каси на локалните заедници во чии рамки ќе функционира рудникот би имале приливи до 3 милиони евра годишно. Според ова, во текот на својот работен век рудникот кон државата би инкасирал повеќе од 500 милиони евра, а десетици милиони во општинските буџети.   Средства кои би можеле да се насочат во патишта, водоводи, училишта, здравство и локална инфраструктура.

Токму затоа, сè повеќе економисти и експерти предупредуваат дека Македонија не може бесконечно да се откажува од индустриски проекти додека светот агресивно инвестира во сопствени минерални ресурси. Рудниот потенцијал да се искористи препорачува и МАНУ во својата Стратегија за геолошки истражувања, одржливо искористување и експлоатација на минералните суровини.

„Република Северна Македонија не само што има ресурси во форма на руда и минерали, туку има и рамка во форма на цврста и недвосмислена еколошка законска регулатива, силна клима за иновации, но таа треба и да има и отвореност во однос на нашите геолошки ресурси, истражувањата да бидат на високо ниво и да има добро образована работна сила. Проширувањето на рударската и минералната индустрија вклучува огромни инвестиции во делови од земјата каде што таквите инвестиции беа долго време видливо отсутни. Ова е добредојден развој, но исто така со себе носи суштински барања“, се наведува во Стратегијата подготвена од МАНУ.

Придобивките од евентуалното отворање на Иловица-Штука не се ограничуваат само на извозот и буџетските приходи. Ваквиот проект би значел 500 директни работни места и илјадници индиректни ангажмани за локални компании, транспорт, градежништво, електроиндустрија, ИТ услуги, машинство и други сектори.

Овој проект останува нереализиран во време кога источниот дел на државата се соочува со иселување и економска стагнација. Според експертите, проектите како рудникот „Иловица – Штука“ се едни од ретките механизми што можат да донесат долгорочен економски импулс со кој што би се задржале младите и работоспособното население.

The post СВЕТОТ ВОДИ ТРКА ЗА БАКАР Македонија располага со 410 илјади тони во „Иловица-Штука“ appeared first on plusinfo.mk.

Земји од регионот како што се Грција и Бугарија забрзано ја развиваат рударската индустрија, додека Македонија далеку побавно фаќа чекор со светските трендови и трката за критичните минерални суровини. Наспроти заложбите за остварување енергетска независност, најголемиот рударски потенцијал кај нас, рудникот за бакар „Иловица – Штука“ чија вредност во моментов се проценува на неколку милијарди долари, останува неискористен. Најавите за инвестиции во рудници наидуваат на сериозни пречки – како од дел од активистите, така и поради правно-административни бариери.

Сега во јавноста актуелен е проектот за ископ на антимон кај Крива Паланка, но претходно жестоко беа критикувани инвестиции што не се остварија, како оние за експлоатација на бакар во Кожуф и кај Казандол. Последно на мета беше инвестицијата за ископ на бакар во Иловица, иако во меѓувреме беа усвоени и законски измени за забрана за користење на цијанид, а инвеститорот канадската компанија Еуромакс Ресоурцес најави дека ќе користи метод на флотација. Флотацијата како метод е сѐ повеќе популарен во околните земји кај современите рударски комплекси, а ќе биде користен и во новиот рудник за злато и сребро со отворен коп „Розино“, во близина на бугарскиот град Ивајловград.

Геологот и инженер Даниел Маринов, кој ги вршел геолошките истражувања кај Розино, вели дека методот на флотација е апсолутно еколошки усогласен и безопасен. Според него, проектот за рудник добива поддршка од локалното население, зашто во близина постои друг рудник за бакар кој претставува пример и каде не се оствариле страшните закани што ги ширеле активистите.

– Јавните расправи во селата и во Ивајловград минааа доста успешно, секако имаше и некои против, но најголемиот дел од локалното население се „за“ проектот. Освен што на луѓето им појаснувавме постојано каков е проектот и дека е безопасен и без загадувања, големата предност што ја имавме е што во нашето соседство, на 40 километри од Розино се наоѓа активниот рудник „Ада тепе“ кај Крумовград. Тој рудник е еден пример за модерен ископ на бакар, еколошки прифатлив, апсолутно современ, па луѓето гледаат дека сите тие катастрофични стравувања кои постоеја кај најразлични организации и недобронамерници, всушност не се остварија. Жителите подобро заживееја, младите луѓе се вратија, градот процвета, а сега и граѓаните на Ивајловград сакаат и кај нив тоа да се случи, зашто гледаат жив пример – истакна во радио гостување геологот Маринов.

Според него, државните власти треба да имаат желба да го потмогнат развојот на рударската индустрија и тој очекува со новата стабилна влада во Бугарија тоа да се случи, зашто бизнисот треба да има перспектива. Инженерот нагласува дека не може да се очекуваат инвестиции ако процедурите одземаат години, бидејќи на тој начин инвеститорите ќе отидат во други држави, особено скандинавските, каде дозволите се издаваат многу побрзо.

– Од регионот добар пример е Грција. До пред пет-десет години во Грција имаше голема опозиција против геолошките истражувања и ископ на металични минерални суровини, но во последните години, недалеку од Солун веќе се експлоатира наоѓалиште на бакар и злато и грчките власти дадоа огромни стимули. Владата учествува исто и со кредит за оваа компанија, за да се разработи наоѓалиштето. Нашето „Розино“ пак веќе станува дел од овие стратешки објекти кои се важни за националната независност од гледна точка на ресурси – додава Маринов, кој појасни дека проектот има позитивна Студија за оценка за влијание за животната средина и сега единствено се чека на дозволата за експлоатација.

Тој додаде дека секаде каде што има рударска индустрија има и други големи инвестиции, подобрување на здравствените услуги, образованието, културата, развој на целосниот животен циклус, како и нови работни места.

– Првичната инвестиција во капитал, за започнување со работа, изнесува околу 250 милиони евра. Потоа, за време на изградбата која би траела околу две години, предвидено е да има од 1.000 до 1.200 директни вработувања, но за време на експлоатацијата којашто засега е предвидено да трае десет години, ќе бидат постојано вработени околу 250 до 300 луѓе, но индиректно ќе се многу повеќе. Вообичано кај ваквите рударски проекти се множи по четири, за да се разбере какво ќе е влијанието врз работната сила. Освен тоа, инвеститорот за локалното население предвидува и Фонд за помош на малите и средните претпријатија во општината, за бизнисите кои немаат никаква поврзаност со рударскиот комплекс – дополни геологот.

Сепак, во Македонија можностите што ги носи оваа индустрија се пропуштаат и проектот во Иловица не стартува иако станува збор за почетна инвестиција од 340 милиони евра, што доведува до зголемување на БДП за 3% на годишно ниво и е со просечна вредност на извоз од околу 180 милиони евра на годишно ниво. Дополнително, македонскиот извоз би се зголемил за околу 4% што ќе значи намалување на трговскиот дефицит за 10%, а ќе се плаќаат даноци во вредност од 24 милиони евра годишно, од кои 3 милиони евра годишно ќе се влеваат директно во буџетите на локалните самоуправи. Исто така, беа предвидени 1.000 директни вработувања во текот на изградбата и 500 директни вработувања во текот на работењето, а 2.700 индиректни вработувања како резултат на работата на рудникот.

Маринов додаде и дека секаде во Европа и земјите кои се приклучите на Директивите на ЕУ имаат високи стандарди за заштита на животната средина. Наскоро тоа се очекува да се случи и со најавените нови закони за рударство и за геологија кај нас. Инженерот оцени дека Европа се разбудила, усвојувајќи ја Директивата за критични минерални суровини, која вклучува листа со 34 елементи и целта е континентот да се обезбеди со метали и елементи кои се особено важни за батерии, електрични возила, полупроводници, центри за податоци, чипови и за во одбранбената индустрија.

The post ГРЦИЈА И БУГАРИЈА ОТВОРААТ НОВИ РУДНИЦИ, НАШИОТ НАЈГОЛЕМ ПОТЕНЦИЈАЛ СТОИ ВО МЕСТО Вредноста на рудникот „Иловица Штука“ се проценува на неколку милијарди долари appeared first on plusinfo.mk.