Слики од европското секојдневие. Група деца во Хрватска кои во игра извикуваат „За дом, спремни“, озлогласен фашистички поздрав под кој беа извршени бројни злосторства. Во Хрватска, засега последна членка примена во ЕУ, тоа воопшто не е некаков изолиран случај. На неодамна одржаниот концерт на Томпсон во Загреб преку 300.000 луѓе, понесени од фанатичен национализам, го извикуваа истиот фашистичко усташки поздрав.

Европратеникот Пицула, пак, позира на мрежата X со автоматска пушка. Кому и каква порака испраќа тој од Европскиот парламент, од домот на европската демократија? Некои од најекстремните десничарски партии во Европа, како, на пример, Алтернатива за Германија, АфД, или Шведските демократи, веројатно не би се осмелиле да го направт истото и да отидат до таа крајност. Наци-фашистичката идеологија е сѐ уште тешка дамка од која голем број партии се обидуваат да се дистанцираат за да не предизвикуваат сомнежи за нивната поврзаност со мрачното наследство од европската историја.

Во големата возбуда на Томпсоновиот концерт, како што се забележува во коментар во шведскиот весник „Дагенс нихетер“, „многумина кренаа рака во знак на Хитлеровиот поздрав „зиг хајл“, ‒ подобро и од Елон Маск, ‒ а што се доживува како шок меѓу оние кои сметаат дека ја претставуваат демократска и урбана Хрватска, и кои се убедени дека минатото никогаш нема да се врати во нова форма“. Во исто време хрватската влада молчи пред силното манифеститање на национализам и фашистички симболи под површината на формален европски поредок во земја-членка на ЕУ.

Каква воспитно-едукативна функција има таквото однесување врз најмладите генерации, се разбира, не само во Хрватска, и дали таквото масовно ширење омраза и шовинизам наидуваат на некаква посериозна осуда во ЕУ, која е изградена токму врз урнатините на нацизмот и фашизмот по Втората светска војна. Многумина сметаат дека разочарува отсуството на поостри реакции од Брисел.

Неодамна презентираните резултати од истражувањето спроведено од агенцијата „Југов“ за фондацијата ТУИ покажува дека и покрај тоа што 57 отсто од младите Европејци ја поддржуваат демократијата, повеќе од кој било друг облик на власт, дури 48 отсто сметаат дека таа е загрозена во нивната земја. Истражувањето ги опфатило мислењата на 6.703 Европејци на возраст од 16 до 26 години, кои живеат во Германија, Франција, Шпанија, Италија, Грција, Полска и во Обединетото Кралство.

Резултатите покажуваат дека поддршката за демократијата е највисока кај младите Германци, со оглед на тоа што 71 отсто од испитаниците се изјасниле во корист на демократскиот систем, додека најниска е поддршката кај младите Полјаци, меѓу кои само 48 отсто го преферираат овој облик на владеење.

Вкупно 51 отсто од испитаниците се согласиле со тврдењето: „ЕУ е добра идеја, но многу лошо се спроведува“, а најголем евроскептицизам е забележан кај младите во Грција, каде што дури 63 отсто ја поддржале оваа изјава. Дополнително, 40 отсто од младите сметаат дека начинот на кој функционира ЕУ не е особено демократски.

Кога станува збор за конкретната работа на ЕУ, 53 отсто од испитаниците веруваат дека Унијата се занимава со премногу неважни прашања, наместо да се фокусира на решавање на посериозните проблеми. Меѓу приоритетите што младите ги посочиле се справување со кризата на животните трошоци, зајакнување на одбраната од надворешни закани и создавање подобри услови за водење бизнис.

Во секој случај, и покрај критиките поврзани со ефикасноста на ЕУ, мнозинството млади сепак ја поддржуваат припадноста кон Унијата – 66 отсто сметаат дека членството во ЕУ е добра работа.

Трендот на опаѓање на поддршката за демократијата всушност не е ништо ново, нагласуваат од фондацијата ТУИ, но според многу показатели може да се констатира дека тој тренд продолжува се засилува.

Во светот во моментов има повеќе автократии, 91, отколку демократии, 88, според извештајот за демократија од 2025 година, што го направи шведскиот истражувачки институт „В-Дем“ при Универзитетот во Гетеборг. Три четвртини од светската популација живее под авторитарно владеење. Но нешто помалку од половина живееле под автократија во 2004 година, покажува истиот извештај.

Зголемените социо-економски јазови придонесуваат за таквиот тренд. Оние кои чувствуваат дека се на губитничката страна имаат поголема тенденција да гласаат за партии кои ја уништуваат демократијата. Луѓето се пречувствителни кога станува збор за загриженоста пред иднината, дека состојбите може да се влошат, и во таа смисла стануваат како глутница, стадо животни што бараат силен лидер кој може да ги спаси.

Според низа веродостојни показатели, во изминатите децении се одвива континуирано изедначување на економските и социјалните услови во рамки на ЕУ, така што се чини дека се подобруваат и условите за подлабока европска интеграција на заедничкиот европски пазар за стоки, услуги, капитал и слободно движење на работна сила. Но, од друга страна, со оглед на тоа дека изедначувањето на разликите во ставовите и вреднувањата се одвива бавно, продлабочувањето на европската интеграција во областите на моралната политика веројатно ќе наиде на значителни пречки, барем во блиска иднина. Едновремено, познавачите на состојбите укажуваат дека ставовите и гледиштата се послични меѓу помладите отколку меѓу постарите Европејци, со некои исклучоци, па со текот на времето веројатно може да се очекува и постепено изедначување на вреднувањата. Иако таквиот процес и понатаму не покажува знаци на поголемо забрзување.

Во исклучоците веројатно би можеле да го сместиме и Балканот, каде што практично се засилува дезинтеграција на ЕУ, која се одвива во разни насоки и добива во интензитет. За многумина во Хрватска реафирмацијата и величањето на фашистичките симболи не претставува некаков проблем. Во Бугарија, пак, се прават усилби да се ревидира и минимизира историската улога на земјата како фашистички окупатор, учесник во хитлеровската коалиција. Сето тоа во духот на градење на „добрососедски“ односи, според европски терк.

Во Македонија на младите им се приредува простор да учествуваат во меѓунационална корида во која се постројуваат под „сопствени“ национални и (малцински) државни знамиња. Политичките партии, како и обично, во своите соопштенија се дистанцираат од таквите „непромислени“ злоупотреби и провокации.

Насекаде во земјите во регионот на Балканот младите ги градат своите ставови и вреднувања соочени со дисфункционалност на демократијата и на институциите. Интегративниот концепт на европската идеја тешко наидува на плодна почва. Младите, по сѐ изгледа, никој за ништо не ги прашува, освен во анкетите за тоа дали размислуваат да се иселат во странство.

The post Фашистички симболи наместо европски вредности appeared first on plusinfo.mk.

Францускиот претседател Емануел Макрон пред пет години го торпедираше проширувањето на ЕУ, ставајќи вето за отворање на преговорите за членство за Македонија и за Албанија, нагласувајќи притоа дека во јавноста недостасувала поддршка за прием на нови членки во ЕУ. Макрон исто така рече дека Французите тешко би можеле да го разберат тоа.

Тој ја наведе Албанија како пример, чии граѓани, илјадници на број, бараа азил во Франција. Невозможно е да им се објасни на граѓаните да ѝ дозволат влез на Албанија, рече тогаш Макрон, додавајќи дека тоа „не би било сериозно“.

Една од причините за таквиот став на Макрон беше и намерата да не ѝ даде можност на екстремната десница со нејзинот отпор против мигрантите да ги засили позициите и да ја вжешти реториката преку која би можела да придобие гласачи во пресрет на изборите во Франција.

Макрон сега зборува поинаку, иако во Франција бројот на баратели на азил од Албанија и понатаму е висок, во секој случај највисок меѓу земјите од Западен Балкан, а и пошироко во Европа. Значи, проблемот кој предизвикуваше дилема кај Макрон, како еден од најмоќните ЕУ-лидери, не исчезна. Но тоа не го спречи неодамна во Тирана да изјави дека ја гледа Албанија во ЕУ во 2027 година и воедно упати повик да се инвестира во земјата.

Албанија успеа да го „прескокне“ ветото и да ја забрза максимално својата евроинтеграција. Тоа не е случај и со Македонија, за која ветото и понатаму е сурова реалност, заглавена во сферите на наметнати национално идентитетски, историски и јазични прашања и еднострани соседски барања, без никаков реципроцитет, за уставни промени поврзани со статусот на малцинствата.

Денес во официјалните документи на ЕУ во речиси секој пасус се наведени високите идеали на заедничките европски вредности. Но истите тие идеали не биле присутни и истакнувани на истиот начин во дебатата што му претходеше на основањето на европската соработка. Напротив, тогаш до израз доаѓаше спротивното, односно идејата дека Европа е широка разновидност на различни вредности, јазици и традиции.

Хармонизирањето на културата и вредностите не им било сосема прифатливо, така што, всушност, би можело да се рече дека им било туѓо на основачите. Европската соработка требаше да создаде претпоставки и услови за функционирање во различноста, а понекогаш дури и да се биде еден во друг, без да мора да се изнудува целосна согласност.

Оваа линија на размислување е можеби најјасно изразена во Мастришкиот договор, со кој Заедницата стана Унија, која главно имаше две задачи: да го зачува мирот и да ги развие слободите. Преамбулата експлицитно наведува дека државите-членки се стремат да ја продлабочат солидарноста меѓу народите на Европа на начин што во исто време овозможува почитување на историјата, националната посебност, културата и традициите на различните земји. Разликите, со тоа, треба да се премостуваат, а не да се гасат и бришат според нечие наоѓање и сфаќање.

Вреди во тој контекст како потсетување да се укаже на пристапувањето на Унгарија и на Романија во членството на ЕУ. Во текот на преговорите значајно место добија спротивставените ставови и мислења околу статусот на романскиот регион Трансилванија во кој околу 20 отсто од населението се Унгарци. Тоа е еден од најмултиетничките и најконтроверзни региони во Европа, растргнуван во последните 200 години меѓу унгарската и романската нација. И двете земји ја сметаат Трансилванија за срце на нацијата, а како последица на тоа и националните историографии биле силно тенденциозни и политички мотивирани. Не случајно тогаш, се разбира, можеле да се слушнат разни предлози од европските лидери и дипломати за изнаоѓање решение за ова чувствително прашање.

Спорните прашања предизвикале крајно тензични преговори меѓу Унгарија и Романија околу Трансилванија и унгарското малцинство, но ниту Франција, ниту, пак, некоја друга важна европска земја не барала тоа да влезе во нивната преговарачка рамка. Токму напротив, бил извршен притисок врз Унгарија и Романија тие прашања, колку и да биле чувствителни за националните интереси на двете земји, да бидат оставени настрана, додека траеле нивните преговори за зачленување во ЕУ.

Но, што се однесува до „францускиот предлог“, во врска со бугарските барања за отворање на пристапните преговори за членство на Македонија, веројатно не било најсоодветно да се нарече „диктат“, но што е тој ако не е „прикрпен“ предлог (набрзина преправен за само една недела по првата верзија), како израз на историски типично политичко-дипломатско лицемерие од позиција на моќна европска сила?

Поинаков пристап и понеутрални гледишта фрлаат делумно нова светлина врз унгарско-романската комплексна историска проблематика. Транс-граничните историски истражувања покажаа такви резултати, кои пред неколку години беа промовирани на Меѓународниот книжевен саем во Гетеборг, под заеднички наслов „Унгарија и Романија вон националните наративи – споредби и испреплетеност.“ Истражувањето со кое раководел тим од Универзитетот во Стокхолм се фокусира врз врските што ги доближуваат и проткајуваат историите на двете земји, наместо да ги проучува двете национални историографии кои се поставени во директен меѓусебен конфликт. Станува збор, всушност, за обид да се оспорат и погледнат од поинаков агол темелните столбови на националните историографии, при што беше изразена надеж дека ваков вид истражувања би можеле да претставуваа извор на инспирација за слични пројекти, на пример на подрачјето на Балканот.

Во ЕУ, по Мастришкиот договор, дојде и до извисни модификации на формулациите во европските документи. Во Лисабонскиот договор, темелот врз кој се темели денешната ЕУ се формулираат три цели за Унијата: да се промовира мир, просперитет и европски вредности. Афирмирање на различноста на континентот е една работа, но треба да се работи за јакнење на „културното, религиозното и хуманистичкото наследство на Европа“. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, често нагласува дека ЕУ денес е првенствено унија на вредности и демократија, така што Европа се издвојува во светот првенствено преку европските заеднички вредности.

Европската комисија во повеќе наврати потенцираше дека процесот на проширување и приемот на нови членки во ЕУ треба максимално да манифестира посветеност токму на заедничките европски вредности кога станува збор за решавање на билатералните спорови меѓу земјите кандидатки. Такви спорови се присутни во изобилие на Балканот, и доколку не бидат решавани може само да придонесат за нивно уште подлабоко заострување и вкоренување во историските предрасуди, ригидни ставови и стереотипи.

Но дали пристапот на Бугарија, која со политички притисоци и уцени настојува да изнуди „корекција“ на идентитските прашања и прифаќање на „заедничка историја“, и на таков начин да ја стави Македонија пред свршен чин, воопшто би можел да добие некакво оправдување во духот на европските вредности за решавање на меѓусоседски спорови.

На Албанија, доколку му се верува на Макрон, ѝ се „насмевнува“ членството во ЕУ во скора иднина. Тогаш веројатно ќе може да се види каква ќе биде посветеноста на лидерите во Тирана на европските вредности, на чие почитување сигурно се колнат во тековните преговори за членство.

Или, пак, и меѓу нив ќе надвладее силен порив и јадеж на прстите да го повлечат и високо да го кренат ветото за да наплатат некои стари сметки. И со цинично задоволство да им спуштат рампа на соседите на нивниот европски пат

The post ЕУ и премостување на разликите ‒ со вето appeared first on plusinfo.mk.

Но дали е сè уште така, како што нè учеа?

Лекциите на „убавата дама”, како што милуваше да ја нарече поранешниот премиер Заев ги научивме напамет, но дали ЕУ има и нови лекции што нејзините учители сè уште не ни ги раскажале. Како на пример, дека правото на посилниот е неприкосновено! Или дека правото на уцена кон кандидатите за влез во Унијата е вистинскака демократија и дека тоа е всушност слободата – да прифатиш некој да ти биде тутор?

Уште со осамостојувањето на Македонија, се сеќавам бев средношколец, сите ги чекавме вестите од состаноците на европските првенци за да го добиеме признавањето. Со поднесеното барање за членство во ЕУ, секој јуни и декември ни се гледаа како надеж, па завршуваа како големо разочарување. И така две децении добивавме лекции за демократија ама и блокади, уцени и вета. За година до две и син ми ќе биде средношколец, а ние сè уште чекаме правдата и правичноста да дојде од Брисел.

Дали син ми повеќе ќе слуша од оние другите лекции на ЕУ? Дали ќе ја гледа грдата позадина која ни дава до знаење дека Унијата можеби има и други вредности? Па не е на одмет да си го поставиме прашањето: Да не е нешто во меѓувреме сменето во ЕУ, а ние не сме запознати или таква била отсекогаш? Да не има лекции што не ни се раскажани?  Ако е така, треба јасно да ни кажат кои се новите принципи и начин на функционирање, па одново сите ние да се преслушаме дали ни одговара тоа.

Толку многу во изминативе 20 години се говори за ЕУ како наша единстена опција, што сега во јавноста се добива впечаток дека на народот му е сеедно на кој начин ќе влеземе во „одбраното” друштво. Но не е така? Македонците јасно го кажуваат својот став, но за жал во јавноста повеќе ги слушаме разни „велеексперти”, за кои јавноста има и други епитети ама да не ги споменуваме сега, кои божем проценуват колку најновиот предлог е добар. Па не бил толку лош, па можел да се надгради да се подобри. Е како? Ако веќе барањата на Бугарија влезат во преговарачка рамка – завршена е работата. Ние тогаш само треба да си траеме и да си исполнуваме или пак – вето.

Треба да ѝ е јасно и на македонската влада дека револтот од јавноста кон неа и кон дипломатијата е огромен. Затоа што вака добиен датум нас нè оддалечува од Унијата, наместо да нè приближува. Треба да ѝ е јасно и на ЕУ дека ние со симпатија гледавме кон Брисел поради првичните лекции – за слободата, демократијата, правото на самоопределување…

Што да направиме ние? Владата и претседателот да кажат јасно НЕ. Тоа не е нешто страшно. Нема да кажеме збогум. Само ќе се свртиме малку кон себе и ќе ја стабилизираме Македонија.

Што треба да направи ЕУ. Да каже – ДА. Да за лекциите кои ги учевме, ДА за слободарската Европа.

Кога тоа ќе го каже, еве нè нас подготвени пред вратите на ЕУ.

А вака, ако прифатиме сè што ќе ни сервираат странските дипломати, навистина за 10-15 години и може да се приближиме кон полноправно членство, но цената што ќе ја платиме ќе биде превисока: држава со име кое мнозинството граѓани не сакаат ни да го изговорат, со народот недефиниран, со јазик со фусноти, со црква призната ама не како македонска…

Можеби ќе ја добиеме ЕУ, ама ќе ја изгубиме Македонија!

The post ЕУ ги заборави ли сопствените лекции или има нови? appeared first on plusinfo.mk.

„Опозициската партија ВМРО-ДПМНЕ, предводена од Христијан Мицкоски, денеска не испрати своја партиска делегација и го бојкотираше централниот настан за чествување на 9 Мај – Денот на победата над фашизмот. Тоа е срамно, неодговорно и скандалозно постапување на ВМРО-ДПМНЕ, очигледно дека на партијата предводена од Мицкоски Денот на победата над фашизмот и Денот на Европа не ѝ значи ништо. Државноста на нашата земја почива на антифашистичката борба, а полноправно членство во големото европско семејство е наша стратешка цел поставена уште на денот на независноста“, се вели во соопштението на СДСМ.

На ова возврати ВМРО-ДПМНЕ:

„Единствениот фашизам кој се промовира е од партијата СДСМ, која фашистите ги направи администратори и кои во Битола дозволија промоција на фашизам. СДСМ поддржува фашизам, затоа што е партијата под чиј патронат се одвива идентитетско обезличување.

Тоа што ќе положат цвеќе на приватизирани прослави не ги прави антифашисти, туку делата кои ги оставаат зад себе а го говорат спротивното. Како тоа СДСМ е европска партија, а секој ден со нив сме подалеку од ЕУ? Вредностите на ЕУ се демократија и слобода, а на СДСМ криминал и корупција“.

The post СДСМ И ВМРО-ДПМНЕ СЕ СКАРАА И ЗА ДЕНОТ НА ПОБЕДАТА Кој бојкотира и кој поддржува фашизам? appeared first on plusinfo.mk.