Укради милиони, избегај од државата, сокриј се некаде додека да стивне бурата, а потоа врати се како ништо да не се случило. Помини малку време во домашен притвор, одмори се, почекај да истечат законските рокови и продолжи да се браниш од слобода. Ако, пак, имаш доволно имот за гаранција, можеби и воопшто нема долго да останеш зад решетки.

Дали ова станува новиот рецепт за избегнување на притворот во Македонија? Дали ова е пораката што нашето судство и обвинителство им ја испраќаат на граѓаните?

Се разбира, ова е ироничен опис на впечатокот што го создаваат последните случувања, а не тврдење за докажана вина на конкретните обвинети. Признавам, мислев дека по сè што видовме во изминативе три децении, македонското правосудство тешко може со нешто ново да ме изненади. Но, случаите со Артан Груби и Перпарим Бајрами покажуваат дека сè уште има простор за нови шокови, сомнежи и разочарувања.

И не е најстрашно тоа што двајца обвинети ќе се бранат од слобода. Тоа е право што законот го дозволува под определени услови. Пострашно е што станува збор за лица кои претходно повеќе од една година биле недостапни за органите на прогонот, а сега институциите треба да ја убедат јавноста дека опасноста од повторно бегство е соодветно контролирана.

Ајде накратко да се потсетиме на случувањата. Артан Груби, поранешен вицепремиер и еден од највлијателните функционери во претходната власт, повеќе од четиринаесет месеци беше недостапен за македонското правосудство. На 23 февруари годинава се врати во Македонија и доби куќен притвор. На 13 октомври, поради истекување на максималниот законски рок, таа мерка престана да важи. Груби продолжува да се брани од слобода, со определени мерки на претпазливост.

А потоа дојде и случајот со Перпарим Бајрами, поранешниот директор на Државната лотарија. По долготрајна недостапност за органите на прогонот, на 9 септември тој се врати во земјата и беше притворен. Но, веќе на 3 ноември Кривичниот суд прифати гаранција во недвижен имот од 1.140.781 евро, со дополнителни мерки на претпазливост. Неговото ослободување од притвор е условено со впишување хипотека врз понудениот имот.

Двајца обвинети во ист предмет. Двајца поранешни функционери. Двајца кои долго време биле недостапни. И двајца за кои судот донесе одлуки што овозможуваат продолжување на постапката надвор од притвор.

Се прашувам дали некој во правосудните институции е свесен за впечатокот што го оставаат ваквите случувања.

Каде е обвинителството?

Она што особено ме изненади не е само судската одлука за Бајрами. Ме изненади информацијата дека надлежниот јавен обвинител се откажал од правото на жалба против решението со кое е прифатена гаранцијата.

Зошто? Врз основа на каква процена? Дали обвинителството смета дека опасноста од повторно бегство е доволно намалена? Дали понудената гаранција и дополнителните мерки биле оценети како доволни?

И уште многу други прашања на кои јавноста заслужува одговор. Но, пред сè, едно прашање постојано се повторува: Зошто? Можеби постојат издржани правни објаснувања. Но, токму тие треба да ѝ бидат соопштени на јавноста.

Дали судските процеси стануваат пат кон легализација на криминалното богатство?

Она што посебно ме загрижува е едно многу пошироко прашање, кое одамна заслужува сериозна јавна расправа. Дали во одредени случаи целиот кривичен процес, од спектакуларното апсење, преку притворот и судењето, па сè до правосилната пресуда, се претвора во своевидна фарса, по која осудениот ја издржува казната, а богатството стекнато со криминал останува недопрено?

Ќе бидам уште подиректен. Дали е можно зад некои необјасниво поволни судски исходи да стојат однапред постигнати политички договори, коруптивни влијанија или свесно и организирано институционално непостапување?

Дали можеби во нашето општество се создава опасна практика на владеење според логиката: додека си на власт, укради што е можно повеќе, обезбеди си богатство за неколку генерации, а дел од украдените пари зачувај ги за утре, ако затреба, добро да ги „нахраниш“ оние што треба да те истражуваат, обвинат и судат?

Знам колку сериозно звучи ова прашање. Но, зарем не е уште посериозно што граѓаните можат да стекнат впечаток дека политичката моќ, незаконското богатење и корупцијата во правосудството претставуваат делови од еден ист затворен круг?

Ако такви механизми постојат, тогаш веќе не зборуваме само за поединечни корумпирани функционери, туку за можен организиран систем на политичка и институционална заштита, во кој украдените пари служат за обезбедување неказнивост, а кривичната постапка ризикува да стане однапред пресметан трошок на криминалот.

Не тврдам дека такви договори се докажани во конкретните предмети. Но, токму затоа што станува збор за сериозни сомнежи, потребни се независни проверки, финансиски истраги и транспарентни одлуки, а каде што е потребно и соодветен меѓународен мониторинг од кредибилни институции.

Сетете се само на некогашните голтари, кои преку политиката и државните функции прераснаа во моќници, а потоа во милионери и големи бизнисмени. На поединци од политичките врвови во минатото им беа изречени затворски казни за криминал и злоупотреби. Некои ги издржуваа во полуотворени затворски установи, со законски и незаконски погодности и јавни сомнежи за злоупотреби на затворските привилегии, а потоа повторно се вратија во светот на богатството и влијанието.

Замислете го апсурдот: од голтар до политички моќник, од политички моќник до милионер, од милионер до осуденик, а потоа повторно до богат бизнисмен! И сето тоа со можност имотот што државата го одзела повторно да биде откупен, можеби токму со претходно сокриени пари чие потекло никој сериозно не го проверил! Ако конфискуваниот имот повторно завршил кај истите лица или кај нивни блиски и поврзани компании, тогаш мора да се утврди кој го дозволил тоа, како бил финансиран откупот и дали за купувањето биле користени средства со незаконско потекло.

Криминално стекнатото богатство не смее да ја преживее затворската казна и конфискацијата, бидејќи во тој случај државата и народот се тие што остануваат поразени од криминалот и криминалците! Ваквите можни механизми отвораат и други сериозни прашања: перење пари, прикривање на незаконското потекло на средствата и одговорност на институциите.

Зарем затворот треба да биде само попатна станица, а конфискацијата административна формалност пред враќањето и легализацијата на богатството стекнато од арамилакот врз грбот на граѓаните? Не е доволно криминалецот да ја издржи казната туку мора да се спречи да ужива во плодовите на криминалот.

И кога веќе зборуваме за македонското право(криво)судство, криминалците и криминалните пари, не можам да не се сетам на еден од најпознатите случаи во поновата македонска историја.

Каде завршија милион и пол евра од фамозната торба „Луј Витон“ во случајот „Рекет“? Се сеќавате на снимките? На торбата? На апсењата? На судењата? На пресудите? На затворските казни? Цела Македонија го следеше случајот во кој, според обвинението, биле предадени огромни суми пари. Луѓе беа осудени. Казните се издржуваа.

А парите? Каде се парите, господа судии и обвинители? Зарем не е време јавноста конечно да добие јасен и документиран одговор што се случило со милион и пол евра од фамозната торба „Луј Витон“?

Дали криминалот се исплатува?

Тука доаѓаме до суштинскиот проблем. Ако некој незаконски стекнал десетици или неколку стотици милиони евра, а потоа бил осуден, ја издржал казната и продолжил да располага со криминално стекнатото богатство, тогаш државата не успеала целосно да ги отстрани последиците од кривичното дело. Зарем затворската казна треба да стане само мала цена за големиот грабеж? Зарем неколку години затвор треба да бидат доволни за некој потоа да ужива во милиони кои никогаш не му припаѓале? За каква правда зборуваме ако осудениот ја издржал казната, но незаконски стекнатите пари останале во неговите раце или во рацете на поврзани лица?

Со ваквото наше право(криво)судство, казната ризикува да почне да се доживува како пресметан ризик, а не како вистинска санкција. Кради многу, немај милост за народот, ризикувај неколку години „мек“, реда ради затвор, а потоа уживај во она што си успеал да го сокриеш, па дури и повторно да го откупиш по евентуалната конфискација! Ете, токму ова е пораката што сите ние, обичните граѓани, „ситните гревчиња“ во оваа држава, мораме да спречиме да стане доминантна во општествената свест.

Најопасно е кога граѓаните ќе престанат да веруваат во правдата

Како професор кој со децении се занимава со власта, институциите и демократските процеси, сметам дека последиците од ваквите случувања се многу поголеми од судбината на кој било обвинет или осуден.

Станува збор за довербата во правната држава. Кога граѓанинот ќе стекне впечаток дека обичниот човек строго одговара за најмалиот прекршок, а политички и финансиски моќните располагаат со многу повеќе можности за поволен процесен исход, тогаш се разнишува самата идеја за еднаквост пред законот.

Кога ќе почне да се верува дека криминално стекнатото богатство може да ја преживее и затворската казна и конфискацијата, тогаш се доведува во прашање и смислата на казнената политика. Тоа веќе не е само криза на судството. Тоа е криза на довербата во државата.

Сакам правосудство кое ќе ја утврдува вината врз основа на докази, ќе ги казнува виновните и ќе обезбедува незаконски стекнатото богатство да биде одземено во согласност со законот. Нема вистинска борба против организираниот криминал ако криминалните пари остануваат недопрени, ниту целосна правда ако некој одлежи казна, а незаконски стекнатото богатство продолжи да му обезбедува економска моќ. Правдата не се мери само со бројот на годините поминати во затвор, туку и со тоа дали криминалот останал без своите плодови.

И затоа, господа судии, обвинители и политичари, граѓаните имаат право на одговори, на еднаква правда и на ефективно одземање на незаконски стекнатото богатство.

До кога ќе доживуваме шокови од македонското право(криво)судство?

И до кога ќе останува отворено најважното прашање: Каде завршуваат парите од откриениот, а нецелосно санкциониран криминал?

The post Нема крај на шоковите од македонското право(криво)судство! appeared first on plusinfo.mk.