Собранието денеска на 112. седница, на предлог на премиерот Христијан Мицкоски во рамки на реконструкцијата на Владата ги разреши министрите за правда Игор Филков, за земјоделство, шумарство и водостопанство Цветан Трипуновски, за односи меѓу заедниците Игор Стоиљковиќ, за здравство Азир Алиу, за туризам и култура Зоран Љутков, за социјална политика, демографија и млади, Фатмир Лимани, за локална самоуправа Златко Перински, како и Шабан Салиу од функцијата министер без ресор.

Разрешени се и замениците министри за социјална политика, демографија и млади Ѓоко Велковски и за култура и туризам Седат Сулејмани.

– Од првиот ден, кога ја презедовме одговорноста, кажав дека оваа Влада нема да биде Влада на комфор, туку Влада на резултати. Нема да биде Влада во која функциите ќе се сметаат за стекнато право, туку за обврска што секој ден повторно мора да се заслужува. Тоа не беше политички слоган, тоа беше принцип. Денес, покажуваме дека тој принцип важи педнакво за сите – порача премиерот Христијан Мицкоски, образложувајќи го предлогот за разрешување членови на Владата.

Функцијата, посочи, не била и никогаш нема да биде цел сама по себе, таа е средство преку кое му се служи на народот – порача

Денес, нагласи, не се збогуваме со луѓе што не работеле, туку, напротив, со луѓе што во разни ресори дадоа свој придонес за реализација на програмата за која граѓаните дадоа доверба.

Според него, на реконструкцијата на Владата не треба да се гледа како на крај на нечија работа. Заблагодарувајќи им се на членовите на Владата, кои, како што рече, во изминатиот период чесно, одговорно и посветено ги извршуваа функциите, потенцира – „со искрена благодарност за нивната работа ја отвораме следната етапа, не затоа што го негираме сработеното, туку затоа што сакаме врз она што е направено да изградиме уште повеќе“.

Во текот на расправата опозицијата оцени дека реконструкцијата е политичка, а не кадровска и е увертира за предвремени избори.

Пратеникот Борислав Крмов од Левица, говорејќи по првата точка на пленарната седница посветена на разрешувањето на министрите, праша зошто се менува министерот за земјоделство, ако работел добро.

– Пратениците на владејачката ВМРО-ДПМНЕ зборуваа за тоа какви резултати постигнал, како вовел ред во хаосот, колку било сега подобро во земјоделието од порано и слично. Прашањето е, ако е така, зошто сега го менуваме? ​Зборуваме за министер кој го донесе македонското земјоделие во колапс, којшто сега им должи околу 70 милиони евра неисплатени субвенции, 40 милиони евра субвенции скратени за 2026-та, којшто во моментот има криза за млекото, оризот, пченицата и јачменот…, рече Крмов.

Според него, Министерството за земјоделство се третира како еден вид жежок костен којшто се подава меѓу коалиционите партнери, иако тоа треба да биде еден од галвните сектори во државата бидејќи го третира производството на храна.

Од реконструкцијата, рече Крмов, најмногу ќе изгуби политичката партија ЗНАМ која го губи секторот правда, а ВЛЕН ќе излезат појаки затоа што добиваат ресор плус. Со давањето на секторот правда на ВЛЕН, според Крмов, се отвара можноста правосудниот испит да се полага и на албански јазик, а со тоа на долг рок правосудството ќе стане двојазично.

Политичка, а не кадровска реконструкција и увертира за предвремени избори, вака опозицијата ја оценува реконструкцијата на Владата за која се дебатира на денешната собраниска седница.

Пратеничката Бисера Костадиновска-Стојчевска од СДСМ говореше за работата на досегашниот министер за култура Зоран Љутков за кого рече дека ќе остане запаметен како министер со најголем број тужби за неисплатени плати и непочитување на колективните договори. За неговиот двегодишен мандат рече дека нема ниту еден капитален проект.

– Од двете години пред него ги продолжи Љубојно, просториите на Националниот џез оркестар, Кино Партизан, Кино во Валандово, нови локални центри за култура. Имавме прва реставрација на икони во регионот којашто тој за жал не ја продолжи. Имавме пет нови национални установи и секоја од нив е со посебна традиција, со посебен придонес на којшто на секое негово јавно излегување му се заканува затворање. ​Најголемиот придонес од тие две години пред него е Новиот закон за употреба на македонски јазик. И може да релативизира дека тоа бил само посебен текст, како што кажа, ама не знае да го спроведе две години. И во тој закон имаше Инспекторат за македонски јазик на којшто откако му го намали статусот, никако да го профункционира. Имаме статус УНЕСКО којшто е под сериозна закана. Најважно од сè, имаше две години пред него целосно почитување на колективниот договор. Во тие две години пред него имаше заштитен македонски јазик, признаен меѓународно и испочитуван, вреднуван и најважно непреговаран, рече Костадиновска-Стојчевска.
​Пратеничката Велика Стојкова – Серафимовска од ВМРО-ДПМНЕ во репликата на говорот на Костадиновска-Стојчевска рече дека за две години се решени многу проблеми кои СДСМ ги има оставено.

– Ја започнавме работата со УНЕСКО за што имаме и конкретни резултати. Вие го закочивте проектот за Универзална сала, во ваше време се потпиша колективниот договор без анализа. Не може за две години да се решат проблемите кои вие ги натрупавте – рече Стојкова-Серафимовска.

На местото на Филков за министер за правда треба да биде изберан Јетон Шасивари („Вреди“). Стоилковиќ (коалиција ВМРО-ДПМНЕ) ќе ја преземе министерската функција во Локалната самоуправа, Златко Перински директорската функција во Фондот за здравствено осигурување, каде што на чело е Сашо Клековски (ВМРО-ДПМНЕ), кој ќе биде нов министер за здравство на местото на Азир Алиу. За министер за односи меѓу заедниците е предложен Агон Ферати („Вреди“). На местото на Цветан Трипуновски ќе дојде Борче Серафимовски (ЗНАМ), а на местото Шабан Салиу, министер без ресор, е предложен Ерџан Демир (ВМРО-ДПМНЕ).

Во тек е расправата за избор на нови членови на Владата.

The post ПОЧНА ВЛАДИНАТА РЕКОНСТРУКЦИЈА Собранието разреши 8 министри, во тек е расправата за новиот тим appeared first on plusinfo.mk.

Во инженерството постои едно речиси скромно правило, а тоа е добрата конструкција не бара восхит секој ден, туку создава мир. Мостот е успешен кога човекот го минува без страв. Добриот софтвер ја крие својата сложеност зад едноставно и интуитивно корисничко искуство. Добро поставениот систем е оној во кој патеката е јасна и без некој да стои покрај вас за да ви ја објаснува.

Со такво професионално искуство и начин на размислување влегов во здравството. Не со намера медицината да ја сведам на формули, ниту човекот на податок, туку со уверување дека и најхуманите системи имаат потреба од добра архитектура, јасни правила и институции што создаваат сигурност. Затоа што човечноста е најсилна тогаш кога зад себе има систем што знае да ја поддржи.

Лекувањето е знаење, совест, искуство и човечки допир. Но, здравствениот систем е просторот што треба да овозможи тој допир навреме, правично и достоинствено да стигне до пациентот.

Првата лекција што ја добив од здравството беше дека таму има многу повеќе човечност отколку што јавноста понекогаш успева да ја види. Во болниците, амбулантите, лабораториите, службите за итна помош и клиниките сретнав луѓе што носат товар кој тешко може да се измери со статистика или да се опише со административни извештаи. Лекари што носат одлуки под притисок. Медицински сестри што со знаење, внимание и трпение ја одржуваат најчовечката линија на болничката грижа. Матични лекари што секојдневно ја отвораат првата врата на системот. Тимови што работат во услови во кои професионалноста и човечката издржливост секојдневно се испитуваат до своите граници.

Токму затоа, мојата најважна менаџерска дилема не беше како да се замени човечкиот напор, туку како да се заштити. Како знаењето да се претвори во  процедура, посветеноста да добие институционална потпора, а добрата волја да не остане единствениот мотор на системот. Херојството е благородно кога произлегува од карактер, но јавниот систем покажува зрелост само тогаш кога создава услови херојството да не биде редовна потреба.

В. Едвардс Деминг, еден од највлијателните мислители во областа на управувањето со квалитет, рекол: “Лош систем ќе победи добар човек секојпат.” Во здравството, оваа реченица има и организациска и етичка тежина. Добриот човек во недоволно уреден процес троши сила за да премости празнини што треба да ги затвори институцијата: со податоци, правила, технологија, одговорност и јасно дефинирани процедури.

Здравствените проблеми ретко се само технички. Тие имаат и етичка димензија. Листата на чекање не е само управување со редослед, туку и прашање на правичност. Недоволно јасната информација не може да се толкува само како комуникациски пропуст, туку и како удар врз довербата. Географската оддалеченост од услугата може да создаде чувство дека некој е подалеку од државата. Кога пациентот троши време, нерви и достоинство за да стигне до грижа, системскиот проблем станува морално прашање.

Во таков контекст, менаџментот во здравството не може да биде суво администрирање, тој е дисциплина на човечкото време. Начинот на кој се организира преглед, упат, операција, консултација, листа, терапија или информација кажува како институцијата го разбира човекот. Понекогаш најголемата неправда не се гледа како драматичен настан, туку како акумулирана неизвесност: еден непотребен чекор, една нејасна процедура, еден податок што не патува, еден рок што никој не го следи.

Затоа дигитализацијата за мене никогаш не беше технолошки украс. Таа, отсекогаш  е јазик на редот и инструмент на правичноста. Електронската евиденција е меморија на системот. Транспарентната листа е начин државата да го види времето што пациентот го губи. Телемедицината е можност стручноста да се приближи до човекот, наместо човекот секогаш да патува кон стручноста. Кога пациент од Дебар, Делчево или од кој било друг град добива поблизок пристап до знаење, технологијата престанува да биде симбол на модерност и станува алатка на еднаквост.

Со текот на времето сè повеќе го гледав здравството како сложена мрежа од врски. Пациентот и матичниот лекар. Матичниот лекар и специјалистот. Регионалната болница и клиниката. Податокот и одлуката. Протоколот и довербата. Министерството и јавноста. Кога тие врски се прецизно дефинирани и поставени, тогаш може да се очекува институционалната архитектура да создава сигурност. Кога овие мрежи кои го испреплетуваат системот ќе се прекинати, тогаш човекот ќе чувствува дека е турнат во лавиринт.

„Секој систем е совршено дизајниран да ги произведува резултатите што ги произведува“, ќе рече Пол Баталден, еден од авторитетите во областа на подобрувањето на квалитетот во здравството. Мисла што е строга, но и корисна.  Го поместува погледот од последицата кон конструкцијата. Чекањето секогаш кажува нешто за архитектурата на процесот што го создава. Недовербата открива како институцијата комуницира, како отвора пристап кон системот и како ја носи одговорноста. Решенијата што денес зависат од неколку исклучително посветени луѓе утре треба да станат стандард, затоа што мудроста на поединците е највредна кога ќе се претвори во системска практика.

Мојата намера беше здравството постепено да се движи од лична снаодливост кон институционална предвидливост. Добрата волја да прерасне во процедура, невидливиот проблем да стане податок, неизвесноста на граѓанинот да добие појасна патека, а процесите што зависеа од исклучителна упорност да добијат системска потпора.

Дел од најважните промени во здравството немаат спектакуларна форма и не секогаш се препознаваат на прв поглед. Понекогаш тие се содржани во нов модул, подобро дефинирана надлежност, јавна листа, прецизиран рок, регистар, протокол, електронска трага или стандард за квалитет и безбедност. На прв поглед, тоа може да изгледа како техничка работа, но во суштина, станува збор за создавање институционална меморија. А кога системот почнува да памети, почнува и да учи; кога учи, може да се подобрува; кога се подобрува, довербата постепено ја гради основа врз која може да се потпре.

Институционалната меморија не е важна само за еден проект или за една административна постапка. Истата логика се препознава во теми што на прв поглед изгледаат различно: листите на чекање, телемедицината, електронските здравствени евиденции, квалитетот и безбедноста на пациентите, итната медицинска помош, превенцијата, јавното здравје, органодарителството и пристапот до услуги во регионите. Во сите нив се судираат две можни култури на управување: една што реагира откако проблемот ќе стане видлив, и друга што однапред создава капацитет, ред и предвидлива способност во системот.

Во таа разлика се открива и етичката димензија на здравството. Нејасниот систем најчесто му дава предност на оној што е погласен, поупорен или подобро информиран, додека помалку информираниот или помалку наметлив пациент останува поизложен на неизвесност. Неповрзаните информации го префрлаат товарот врз човекот што бара грижа, а процедурата што зависи од лична интервенција ја прави правичноста ранлива. Затоа редот не е спротивност на човечноста. Напротив, добро поставениот ред е еден од начините на кои човечноста може да стане достапна за сите, а не само за оние што знаат како да се движат низ системот.

Во оваа насока ја гледам и европската рамка што ја отворивме преку EU4Health. Таа за мене значи многу повеќе од пристап до европски фондови, односно значи влез во култура на споредливост, стандарди, партнерства и институционално учење. Поврзувањето со европските програми ќе му овозможи на здравствениот систем да учи од искуствата на други земји, да учествува во заеднички проекти и да ја зајакнува отпорноста, дигитализацијата, јавното здравје и квалитетот на услугите. Европската перспектива во здравството не треба да остане политичка реченица, туку да стане секојдневен стандард што пациентот ќе го почувствува во пристапот, сигурноста и квалитетот на грижата.

Системското размислување учи дека внимателно поставена интервенција во вистинска точка може да ја промени целината. Станува збор за т.н. „места за интервенција“ во сложен систем. Во здравството, таква точка може да биде транспарентна евиденција, подобро поврзување меѓу нивоата на грижа, електронска следливост, нов канал за консултација или европска програма што ја внесува државата во поширок круг на знаење и одговорност.

Инженерски гледано, најелегантниот систем ја крие својата сложеност од човекот кому му служи. Во јавното здравје, најправеден е системот што ја намалува разликата меѓу информираниот и оној што потешко се снаоѓа низ системот, меѓу пациентот блиску до центарот и пациентот од подалечна средина, меѓу оној што има јасна патека и оној што допрва ја бара. А од човечка перспектива, најдобриот систем создава чувство дека човекот не стои сам пред механизмот, туку пред институција што знае како да го пречека.

Од таа точка, здравството за мене престана да биде само прашање на ресурси и стана прашање на системска зрелост. Се обидов да поставам институционален компас за процесите што ги отворивме, односно институциите да бидат најхумани тогаш кога функционираат предвидливо и одговорно. Податокот има вредност кога го враќа човекот во центарот, протоколот добива смисла кога ја намалува неизвесноста, процедурата станува јавна доблест кога го штити достоинството, а дигитализацијата е оправдана кога го скратува патот до грижа.

Ниту една реформа не се исцрпува со еден закон, една одлука или еден проект. Системите се градат во слоеви, а секој нов слој треба да донесе повеќе јасност, повеќе доверба и поголема способност институцијата да функционира без постојана лична интервенција.

Во таа насока ја гледам и суштината на правецот во кој здравството би требало да продолжи да се развива. Добрите системи ја штитат човечноста од исцрпување, ја зајакнуваат улогата на професионалецот преку услови за подостоинствена работа и ја растоваруваат медицината од непотребна административна тежина, за да ѝ остават повеќе простор на нејзината суштина – грижата и лекувањето. Хероите ќе постојат секогаш – во операционите сали, во амбулантите, во итната помош, во лабораториите, во трансплантациските тимови, во семејствата што од болка создаваат живот за некој друг. Тие заслужуваат почит, благодарност и паметење. Но, најзрелата почит кон нив е систем што стои покрај нив како потпора. Затоа најдобрите системи се оние што не бараат херои, туку оние кои создаваат услови човечноста да се вложува таму каде што има најголема смисла – во грижата, лекувањето, достоинството и животот.

The post Најдобрите системи се оние што не бараат херои appeared first on plusinfo.mk.

Во моментот  168 пациенти во македонското здравство чекаат за бубрег, 37 пациенти  чекаат за срце, 12 за црн дроб и 23 за рожници. Затоа, според министерот за здравство, новото законско решение за органодарителство, е голем исчекор кон здравствениот систем во државата.

Алиу истакна дека се заокружува еден од најчовечките, најсмелите и најуспешно финализирани процеси водени во здравството.

– Со усвојувањето на измените на Законот за земање и пресадување делови од човечкото тело заради лекување, државата направи силен исчекор. Од тема што предолго живееше под превезот на страв и тема за која се зборуваше во болничките ходници, успеавме да создадеме тема за која се зборува јавно, одговорно и достоинствено. Органодарителството денес е тема на доверба, на лична волја, на солидарност и на зрелост на нашето општество – истакна Азир Алиу на прес-конференција, посветена на трансплантацијата.

Притоа додаде дека овој процес не започна во Собранието, ниту завршува со усвојувањето на законот.

– Тој започна со одлуката да излеземе пред јавноста. Со кампањата „Органодарителството ѝ дава највисока смисла на човечноста“, со видеа од лекари и медицински тимови, со трибини, со јавни разговори и со пораки што ja објаснуваа хуманата димензија да се биде органодарител. Не сакавме граѓаните да слушаат само за процедури. Сакавме да разберат дека зад секоја трансплантација стојат човечки животи, семејства што чекаат и надеж што не смее да остане без системска поддршка – додаде тој.

Токму тоа, рече, го прават овие законски измени.

– Волјата на граѓанинот конечно добива јасно, видливо и заштитено место. Секој полнолетен граѓанин, при посета на својот матичен лекар, ќе може да се произнесе дали сака или не сака по смртта да биде органодарител. Таа волја ќе биде евидентирана во системот, а граѓанинот ќе може во секое време да ја промени. Со тоа, државата ќе добие појасна рамка, а граѓанинот поголема сигурност дека неговата одлука ќе биде почитувана – појасни министерот.

Пред да ја даде изјавата, избраниот лекар ќе има обврска да го информира граѓанинот за значењето на одлуката, за нејзините правни последици и за правото таа во секое време да може да се промени.

– Пристапот до овие податоци ќе биде строго ограничен, контролиран и евидентиран, што значи дека секој увид во системот ќе остава трага и ќе биде дозволен само за точно утврдени овластени лица. Дополнително, граѓанинот во секое време ќе може да ја промени својата одлука со нова изјава кај својот избран лекар, а важечка ќе биде секогаш последната евидентирана изјава – нагласи Алиу.

Функционирањето на овој нов систем ќе започне од 1 октомври 2026 година.

– Дотогаш, наша обврска е сè да биде безбедно и подготвено, и тоа како технички и институционално, така и комуникациски. Органодарителството не смее да биде оставено на недореченост, претпоставка или страв. Тоа мора да биде поткрепено со прецизна процедура и со сигурен систем – нагласи министерот.

Тој изрази благодарност до националниот координатор, проф. д-р Билјана Кузмановска, до трансплантациските тимови, до лекарите, медицинските сестри и до сите што застанаа во оваа кампања со професионалност и човечност. Но, најголемата почит останува за семејствата на дарителите. Во најтешкиот момент, истакна тој, тие избрале нивната болка да значи надеж за некој друг. Токму во тоа билa суштината на целиот овој процес.

– Изградивме доверба, поставивме систем и оставивме механизам што ќе создава нови шанси за живот – подвлече тој.

Националниот координатор за трансплантација, проф. д-р Кузмановска, рече дека до овие промени не дошло случајно и преку ноќ. На овие промени работеле сите заедно, партнерски.

– Едноставно овие промени се изнудија од состојбата на терен. Ние имавме многу обработени потенцијални донори, а ниска рата на согласности. Седнавме сите заедно од медицински аспект, од правен аспект, од хуман аспект, да ги размислиме причините за тоа и како можеме да се подобриме, како да се приближиме на системите коишто се поуспешни во трансплантација од нас, а ние секако целиме кон најдобрите. Дојдовме до заклучок дека треба да дојде до промени на законот за трансплантација и тука се издигнува индивидуата, се издигнува волјата на индивидуата – појасни таа.

Притоа додаде дека ова постои во многу земји коишто имаат поуспешни трансплантациски системи.

– Анализиравме зошто се поуспешни од нас. Не е до експертизата на докторите, не е до здравствениот систем, единствената варијабла којашто не зависи ниту од министер, ниту од координатор, ниту од доктори, е согласноста. И затоа решивме да ја ставиме индивидуата на прво место. Меѓутоа, нагласуваме дека органодарителството е доброволно, не смее да биде поинаку и секоја индивидуа има право да ги смени своите одлуки во текот на својот живот, и сето тоа да се почитува – нагласи Кузмановска.

На прес-конференцијата беше кажано дека целата процедура ќе мора да биде по тие стандарди коишто веќе се дефинирани и функционираат во светот.

The post НАДЕЖ ЗА НАД 240 ПАЦИЕНТИ Законското решение за органодарителство е еден од најуспешните исчекори во здравството appeared first on plusinfo.mk.

Собранието со 58 гласа „за“ и 6 „против“ ги донесе измените и дополнувањата на Законот за земање и пресадување на делови од човечкото тело заради лекување, по скратена постапка.

Министерот за здравство Азир Алиу, образложувајќи го законот рече дека решението има големо значење.  Трансплантацијата, нагласи тој, не е само медицинска постапка, туку е живот, надеж и можност еден човек и по неговата смрт да продлжи да живее преку животот на некој друг.

– Измените не се само правни и административни, туку се една порака дека нашиот здравствен систем се гради врз достоинството на човекот, солидарноста и почитувањето на личнат волја. Со овој закон првично се проширува кругот на можни живи дарители на органи и се вклчуваат сродниците до четврто колено, но истовремено ги зајакнуваме и заштитните механизми и секој случај ќе биде предмет на проценка од Етичката комисија, која ќе ја утврди доброволната одлука и ќе гарантира дека нема притисок, злоупотреба или трговија со органи – изјави Алиу.

Втора најзначајна промена, нагласи Алиу, е воведување на јасна и лична изјава на секој граѓанин за дарување на органи по својата смрт.

– Отсега државата нема да претпоставува, туку граѓанинот сам ќе одлучи и ќе може да каже да, сакам по мојата смрт да помогнам некој друг да живее, тоа не е мој избор. Тоа е највисокиот степен на почитување на човечкото достоинсто и личната автономија на нашите граѓани – порача Алиу.

Пратеникот Илир Хасани од ДУИ, рече дека законот е многу значен за сите и треба да се поддржи, но нагласи дека проблем е изјавата за давање согласност и кој сè може да ја види.

– Мислам дека треба требаше да се создаде терен за поддршка на овој закон. Јас како Илир не се чувствувам сигурен моето име Илир да го има на некоја листа за можна трансплантација, бидејќи, хипотетчки би бил таргет и можност за некој мене да ме искористи за давање или земање органи. За жал, во оваа форма како што е напишан овој закон, јас нема да дадам поддршка – изјави Хасани.

Со новите одредби, секој полнолетен граѓанин може доброволно да изрази согласност за донорство, кај својот избран лекар или преку мобилна апликација „Мое здравје“. Истиот систем овозможува и повлекување на согласноста во секое време, преку нотарска изјава. Националната листа на донори ќе се води во Националниот систем за електронски евиденции во здравството.

Една од најважните промени е дека семејството на починатото лице не може да го спречи донорството, доколку лицето пред смртта изречно дало согласност, што ќе ги зголеми шансите за пациентите кои чекаат орган за трансплантација и ќе ја намали зависноста од одлуките на роднините.

The post КОЈ САКА ДА ДАРУВА ОРГАНИ ПОСЛЕ СМРТТА МОЖЕ ДА ДАДЕ СОГЛАСНОСТ КАЈ МАТИЧНИОТ ЛЕКАР Усвоени измените на Законот за земање и пресадување делови од човечкото тело appeared first on plusinfo.mk.

Во повеќе европски земји, JACARDI покажува како EU4Health се претвора од европска програма во практична здравствена промена. JACARDI е заедничка акција на Европската Унија(ЕУ) за кардиоваскуларни болести и дијабетес, финансирана преку EU4Health, која во себе вмрежува институции, експерти и здравствени системи околу целата да се постигне помал товар од инфаркти, мозочни удари и дијабетес, подобра превенција, порано откривање и поорганизирана грижа за пациентот. Во рамките на оваа иницијатива се спроведуваат 143 пилот-проекти во 18 европски земји, опфаќајќи здравствена писменост, квалитет на здравствени податоци, скрининг на ризични групи, интегрирани патеки за лекување, самоуправување со болести и поддршка за луѓето со хронични заболувања да останат активни на пазарот на труд. Низ овој пример се согледува вистинската вредност на EU4Health, односно европските средства прераснуваат во конкретна организација на грижа, знаење и подобар исход за пациентите.

Ваквите примери се важни затоа што ја симнуваат европската интеграција од јазикот на политичката декларативност и реторика и ја внесуваат во просторот каде што граѓаните најдиректно ја чувствуваат државата: болницата, амбулантата, домот, семејството. Кога ЕУ финансира подобра превенција, подобри податоци и подобра координација, не зборуваме за далечна институционална адреса, туку за можност за практична поддршка за пациентите и здравствените работници. Затоа таму се развиваат модели за здравствена писменост, самоследење, координација меѓу здравствените даватели и структуриран follow-up по отпуст од болниците. На овој начин вредностите на ЕУ се преведуваат во секојдневна сигурност: пациентот да знае што следи, лекарот да има подобри податоци, системот да не реагира доцна, а семејството да не биде оставено само. Преку EU4Health, 11 проекти со речиси 62 милиони евра поддршка работат токму на вакви решенија за намалување на товарот од мозочниот удар, преку скрининг, рано откривање, дигитални алатки, вештачка интелигенција, интегрирани патеки на грижа и подобра координација на системите. Ова е суштината на EU4Health, односно можност здравството да влезе во повисок системски ред на работа, дефинира со повеќе знаење, стандарди, конкуренција, партнерства и поисок степен на одговорност.

Со потпишувањето на договорот за учество во EU4Health, нашата држава добива пристап до најголемата здравствена програма на ЕУ. Оваа програма има оперативен буџет од 4,4 милијарди евра за периодот 2021–2027. Важно  да се нагласи дека овие средства не се автоматски доделени на нашата држава. Тоа значи дека нашите институции, јавни и приватни здравствени субјекти, академската заедница, стручните организации и пошироката здравствена заедница добиваат можност да учествуваат во европски повици, директни грантови, заеднички акции и партнерства, под исти правила и со иста проектна дисциплина како и другите учесници во програмата.

Постои и важна разлика, а тоа е дека овие средства не претставуваат награда за реторика, нивната достапност и ефектуирање ќе зависат од нашата подготвеност и развиени капацитети. Потребни ќе бидат квалитетни проекти, јасни индикатори, партнерства, институционална координација и способност идејата да се претвори во мерлив резултат.

Затоа за мене влегувањето во EU4Health не го доживувам како административен успех, туку европска потврда дека реформите што ги започнавме имаат правец, кредибилитет и институционална логика. Договорот доаѓа во важен момент. Речиси една година по преземањето на одговорноста за здравствениот систем, можеме да кажеме дека најголемиот резултат не е само во поединечните одлуки, туку во насоката што ја поставивме. Здравството излегува од повеќегодишната логиката на дневно гаснење „пожари“ и влегува во системска и самоодржлива логика на податоци, дигитализација, превенција, кадровско планирање, квалитет, транспарентност и европски стандарди.

Потписот во Брисел затоа не е крајна точка, тој е доказ дека првата година не беше изгубено време, туку година на поставување темели. Во политиката понекогаш најважните резултати не се најгласните, не секогаш доаѓаат со големи зборови, туку со момент кога една институција конечно се поставува на вистинска траекторија. EU4Health е токму таков момент, силна потврда дека здравството може да се движи кон ЕУ како систем.

Во контекст на  EU4Health нашите приоритети се дефинирани. Дигитално здравство и здравствени податоци. Превенција и скрининг. Онкологија и кардиоваскуларно здравје. Ментално здравје, особено кај младите. Подготвеност за здравствени кризи. Достапност на лекови и медицински производи. Јакнење на здравствениот кадар. Подобро управување, подобра регулација и подобри услуги за граѓаните. Ова се теми што ја одредуваат разликата меѓу систем кој чека проблемот да стане криза и систем кој знае да превенира.

EU4Health ни отвора врата и кон европски мрежи, што значи дека нашите клиники, институти, факултети, стручни здруженија и пациентски организации можат да станат дел од пошироки конзорциуми, да учат од веќе проверени европски модели, да прифаќаат и адаптираат добри практики, како и да градат капацитети што не се затвораат во национални рамки. Во современото здравство, изолацијата е скапа работа. Знаењето се движи брзо, технологијата се менува брзо, ризиците не познаваат национално дефинирани граници. Затоа и одговорот треба да биде европски, поврзан и координиран.

Процедурата за аплицирање е прецизно поставена, но бара знаење и институционална сериозност. Повиците се објавуваат преку HaDEA и преку EU Funding & Tenders Portal. За секој повик, годишната работна програма ги дефинира целите, подобните апликанти, активностите, очекуваните резултати и условите. Организациите што сакаат да аплицираат мора прво да се регистрираат во Participant Register, а преку порталот можат да бараат и проектни партнери. Апликациите се оценуваат од HaDEA и Европската комисија, со можност за вклучување надворешни експерти. Основната стапка на кофинансирање е до 60 отсто, а во одредени случаи од исклучителна корист може да достигне до 80 отсто.

Ова значи дека нашата задача почнува сега. Државата мора да биде организатор, координатор и двигател. Министерството за здравство ќе има обврска да ја доближи програмата до сите потенцијални корисници: универзитети, медицински факултети, клиники, болници, институти, професионални здруженија, пациентски организации и релевантни партнери. Нема да дозволиме оваа европска можност да остане само како информација пласирана во јавноста, таа во следниот период ќе прерасне во работна агенда, проектен календар и институционална мобилизација.

Особено важно за нашиот здравствен систем е што EU4Health не финансира само инфраструктура или изолирани активности. Програмата поддржува системска трансформација. Европската комисија ја поставува програмата како инструмент за посилни, поотпорни и подостапни здравствени системи, со фокус на кризни закани, превенција, рак, дигитализација, лекови, здравствен кадар и европска здравствена унија.  Затоа оваа програма ја разбирам и како тест на нашата зрелост и подготвеност за добри проекти, партнерства, тест за нашите капацитет да работиме со европски рокови, индикатори и стандарди.

Поради овие високо кренати европски очекувања за нашиот здравствен систем, веќе со силна динамика влегуваме во следната фаза  на претворање на европскиот пристап во домашна институционална култура.  Претстои период на апликации, партнерства, проекти и видливи придобивки од EU4Health за нашите граѓани.

На крајот, EU4Health е политичка, институционална и цивилизациска порака дека нашето здравство ја напушта позицијата на набљудувач и влегува во просторот каде што се создаваат европските здравствени решенија. Ова е почеток на нова обврска, во која европскиот пристап ќе стане домашна пракса, а реформите ќе се мерат низ европска диоптрија. Насоката е поставена, здравството повеќе не гледа кон ЕУ до страна, туку чекори внатре во европскиот систем на знаење, стандарди и одговорност.

The post EU4Health – новата европска траекторија на здравството appeared first on plusinfo.mk.

The post МАКЕДОНИЈА ДОБИ ПРИСТАП ДО 4,4 МИЛИЈАРДИ ЕВРА OД ЕУ ЗА ЗДРАВСТВО Се отвораат можности за нови проекти и грантови appeared first on plusinfo.mk.

Министерот за здравство Азир Алиу не открива дали и во кој ресор ќе ја продолжи својата политичка кариера, во врска со најавената реконструкција на Владата и промена на ресорите помеѓу владините коалициски партнери.

Одговарајќи на новинарско прашање Алиу рече дека неговиот политички ангажман не е поврзан со функцијата што ја извршува, туку со желбата да придонесе за промени во општеството.

– Јас не сум ја почнал мојата кариера со политичка функција и не верувам дека ќе ја завршам со политичка функција, бидејќи тоа не е здраво прво за мене, ни за политичката инфраструктура во земјата да имате човек којшто со години ќе биде на политичка функција. Тоа не е здраво – рече Алиу.

За него, рече, се поважни резултатите што некој со својата работа ќе ги остави, како оние што биле постигнати додека беше на чело на Министерството за информатичко општетсво и администрација.

Алиу рече дека секој ден работи како да му е последен ден на работа, а дали ќе остане министер, според него, треба да одговорат институциите.

– Ова е институционално прашање. Не е лично прашање, бидејќи јас не аплицирав, немаше конкурс за да аплицирам да станам министер, туку ова е политичка функција – рече Алиу.

Министерот рече дека ќе продолжи да работи во интерес на граѓаните.

– Дали мојот придонес ќе биде како министер, како експерт или како професор – не знам. Но, имам обврска кон луѓето кои веруваат во мене дека нема да застанам тука, без разлика дали сум или не сум министер за здравство – изјави Алиу.

The post АЛИУ НЕ ОТКРИВА ДАЛИ ЌЕ ОСТАНЕ МИНИСТЕР Вели дека не е здраво со години да е на политичка функција appeared first on plusinfo.mk.

На предлог на Министерството за здравство, Владата ја усвои информацијата за формирање центар за итна медицинска помош во Скопје, со цел воспоставување поефикасен и поодржлив систем за итен медицински одговор, скратување на времето на интервенција и унапредување на капацитетите за спасување човечки животи.

– Одвојувањето на Итната медицинска помош претставува значајна системска реформа насочена кон зајакнување на организациската и оперативната самостојност на службата. Со формирањето самостоен центар за итна медицинска помош ќе се овозможи поефикасно управување со ресурсите, посебно буџетско планирање, побрзо донесување одлуки и подобрување на одговорот на итните повици. Предложената реформа не претставува создавање нов систем, туку институционално зајакнување и модернизација на постојната организација за подобро планирање на ресурсите, инвестициите и кадровскиот развој – појаснува министерот за здравство, Азир Алиу.

Од Министерството за здравство соопштија дека во првата фаза е предвидено издвојување на Итната медицинска помош – Скопје како самостојна институција по што постепено ќе следува интегрирање на другите служби во рамките на идниот центар за итна медицинска помош.

„Реформата се темели на позитивните искуства од земјите во регионот, каде што итната медицинска помош е организирана како самостојна институционална структура, што овозможува подобра координација на тимовите, поефикасно користење на ресурсите и воспоставување единствени стандарди за работа и професионален развој. Формирањето на центарот ќе придонесе за надминување и на долгогодишните кадровски и организациски предизвици обезбедувајќи поефикасен систем на итна медицинска помош за граѓаните“, наведуваат од Министерството.

The post СЕКОЈА МИНУТА ЌЕ БИДЕ ВАЖНА Итната помош во Скопје ќе добие засебен центар како посебна институција appeared first on plusinfo.mk.

Министерот за здравство Азир Алиу во интервјуто за „Ноќно студио“ на „4ТВ“ зборуваше за воведување систем за контрола на работното време на здравствените работници, кој користи отпечатоци од прст (фингерпринт). Како инженер по струка, тој објасни дека одлуката за ова решение била донесена по реална анализа на состојбите на терен и буџетските можности, но и како одговор на јавната тајна дека дел од лекарите воопшто не се појавуваат на своите работни места.

Тој призна дека постојат далеку помодерни технолошки решенија за следење на кадарот, но смета дека нивното купување во овој момент би било неисплатливо.

– Постојат системи каде преку чип или ПИН-код на вратите точниот софтвер знае во која секунда докторот влегол, во која просторија се наоѓа и каква услуга дава во моментот. Но, тоа чини многу пари. Да бидеме реални, ние имаме чекални каде што нема ниту столица за седење, кои не се варосани со години и здравствени институции со прозорци стари половина век. Да креирате прескап софтвер во вакви услови, прво не личи, а второ е тотално ненормално за еден министер да биде толку несинхронизиран со реалната состојба во здравството. Затоа избравме поедноставно и поевтино решение – истакна министерот.

Причината за воведување на каква било контрола е потребата да се заштитат докторите кои работат чесно и прекувремено, а со години не се платени за тоа, на сметка на оние кои воопшто не доаѓаат на работа. На прашањето на колегите лекари како системот ќе го спречи фиктивното пријавување, каде некој се „куца“ наутро и веднаш заминува, Алиу има одговор.

– Точно е, не можеме како систем да ве следиме во секоја секунда во текот на денот. Но, со овој систем со сигурност знаеме дека двапати во денот – во 7:30 и во 15:30 часот – вие физички сте биле присутни во институцијата. Мора да дојдете наутро и мора да се вратите попладне. Па, ако веќе мора да доаѓате, можеби од срамота од колегите кои работат цел ден, ќе почнете и вие да работите нешто. Ова е само прв чекор со кој бараме максимумот од работното време да биде поминато на работното место – дециден е Алиу.

Министерот порача дека лекарите мора да станат свесни дека земаат плати кои веќе не се мали, и дека за тие пари државата од нив бара одговорност и присуство тогаш кога им се најпотребни на пациентите.

Меѓу здравствените работници постои голем отпор на идејата да се воведе систем за евиденција на работното време со отпечаток од прст. Дел од нив најавија дека доколку во нивната клиника се имплементира ваквиот начин на контрола на работното време, таквата одлука ќе ја оспорат пред Уставниот суд.

Министерот Алиу пак вели дека системот за отчитување на присуството на работа со отпечаток од прст веќе функционира во Министерството за здравство за сите вработени вклучително и за него. За дилемите околу заштитата на личните податоци, Алиу вели дека е пронајден начин да се надминат проблемите и да бидат заштитени личните податоци.

The post „ОТКУЦУВАЊЕТО“ СО ПРСТ Е НАЈЕВТИНА ОПЦИЈА, ИАКО ИМА МААНИ Министерот на мака со лекарите што не доаѓаат на работа appeared first on plusinfo.mk.

Модерното здравство не се гради само со нови апарати, нови софтвери или нови објекти. Тоа се гради со институции што знаат да управуваат со промена, со луѓе што имаат компетенции да ја носат трансформацијата и со финансиски модел што обезбедува континуитет, а не зависност од проектни циклуси.

Во претходните колумни пишував за здравствен систем што зборува на еден јазик, за пациентот што повторно го добива централното место и за интелигенцијата што ги претвора податоците во навремени одлуки. Но ниту еден од овие столбови не може да функционира долгорочно ако зад него не постои стабилна институционална архитектура.

Дигиталното здравство претставува нов модел на управување со здравствениот систем, а не изолирана информатичка интервенција. Ако податоците се новата инфраструктура на здравството, тогаш управувањето, стандардите, безбедноста, човечкиот капитал и одржливото финансирање се неговиот темел.

Затоа четвртиот столб на Дигиталната здравствена стратегија 2026–2030 е посветен на управувањето, човечките ресурси и долгорочната одржливост на системот. Станува збор за сегмент кој е помалку видлив од електронско досие или телемедицинска услуга, но токму од неговата архитектура зависи дали дигиталната трансформација ќе успее да стане редовен начин на работа или ќе остане проект што функционира додека траат надворешната поддршка и почетниот ентузијазам.

Технологијата може да се набави, но институционалната способност се гради со време, знаење и јасно распределена одговорност. За секоја платформа треба да се знае кој и како ја управува, кој ги поставува стандардите, кој ја проверува безбедноста, кој ги обучува корисниците, кој го мери резултатот и кој обезбедува средства за одржување. Без воспоставување на ваков синџир на одговорност и најсовременото решение многу лесно може да стане скап и изолиран систем.

Стратегијата затоа предвидува посилна координација меѓу Министерството за здравство, Фондот за здравствено осигурување, „Мој Термин“, Институтот за јавно здравје, здравствените установи и институциите задолжени за дигитална трансформација. Потребни се законски основи за размена на податоци, дигитални услуги, телемедицина, пациентски пристап и секундарна употреба на податоците. Правната рамка мора јасно да утврди кој има право да постапува со податоците, под кои услови, за која цел и под каков надзор.

Финска нуди јасна слика за тоа како ваквиот модел функционира во секојдневната здравствена практика. Kanta не е само веб-страница на која граѓанинот гледа податоци. Кога лекар во јавна или приватна установа внесува медицински запис, кога се издава електронски рецепт или кога аптеката го евидентира издавањето на лекот, информацијата станува дел од национална инфраструктура. Друг овластен лекар може да ја добие кога му е потребна за лекувањето, фармацевтот го гледа важечкиот рецепт, а граѓанинот преку MyKanta има увид во сопствените информации. За најголем дел од давателите и аптеките приклучувањето е задолжително, правилата се утврдени со закон, а националната услуга има траен оператор и редовен модел на финансирање. Искуството на Финска потврдува дека дигиталното здравство станува сигурно и одржливо кога функционира како јавна инфраструктура со прецизно определен носител, правила и буџет

Но институциите се силни само онолку колку што се подготвени луѓето во нив. Дигиталната трансформација бара лекари и медицински сестри што разбираат како квалитетно се внесуваат и користат податоците, раководители што умеат да управуваат врз основа на показатели, аналитичари и експерти што можат да ги поврзат клиничката практика, правото, финансиското управување и сајбер-безбедноста.

Обуката не смее да биде еднократна презентација или неколкудневно учество на некоја работилница пред пуштањето на нов систем. Новата алатка го менува текот на работата, улогите и одговорноста. Затоа дигиталните компетенции треба подлабоко да влезат во медицинското образование, специјализациите, супспецијализациите и континуираната професионална едукација, а во здравствените установи да постојат луѓе што континуирано ќе им даваат непосредна поддршка на колегите.

Истата логика може да се препознае и во англискиот NHS Electronic Staff Record. NHS организациите во Англија и Велс користат заедничка основа за управување со човечки ресурси и плати за повеќе од 1,9 милиони вработени. За работникот тоа значи пристап до личните податоци, платните листи и електронските обуки. За установата, пак, тоа значи единствена основа за вработување, плата, работно место, квалификации и професионален развој. Системот годишно обработува повеќе од 55 милијарди фунти за плати. Овој модел потврдува дека управувањето со работната сила не е споредна административна функција. Без точни податоци за луѓето и нивните компетенции, невозможно е сериозно да се планира здравствената услуга.

Во институционалната поставеност значајно место имаат и административните и ERP(Enterprise Resource Planning) системите во здравствените установи. Болницата е сложена организација што управува со вработени, финансии, набавки, залихи, опрема, одржување, простории и процеси. Ако клиничкиот дел се дигитализира, а административниот дел остане фрагментиран, системот повторно ќе има слепи точки. Одржливото здравство бара да знаеме не само колку пациенти се лекуваат, туку и како се користат ресурсите, каде се создаваат трошоци, каде има застои и каде може да се подобри организацијата.

Во практична смисла, тоа значи раководството на болницата да знае колку медицински материјал има на залиха, што наскоро ќе истече, која опрема е во употреба, кога треба да се сервисира, колку чини одреден процес и каде доцни набавката. Операциона сала не треба да остане неискористена поради материјал што не бил навреме нарачан, ниту апарат да стои надвор од употреба затоа што информацијата за сервисирање останала во одделна евиденција. ERP-системот не лекува пациент, но може да спречи организациски пропуст што директно го одложува лекувањето.

Здравствената политика мора да стане финансиски реална и институционално одржлива. Реформите не треба да зависат само од еден проект, донација или нечија политичка волја. Потребни се прецизни надлежности, законска основа, обучен кадар, стабилно финансирање и механизми за следење. Институциите мора да знаат што мерат, зошто мерат и како резултатите од мерењето се претвораат во подобри услуги.

Одржливоста почнува уште пред набавката. Секоја дигитална инвестиција мора да има пресметани трошоци за одржување, надградба, лиценци, сајбер-заштита, обука и замена на опремата. Финскиот модел нуди практична лекција: давателите на услуги и аптеките приклучени на Kanta плаќаат кориснички надоместоци за националната инфраструктура. На овој начин се создава предвидлив механизам преку кој работата и развојот на системот не зависат само од следниот проектен повик.

Но одржливоста не е само прашање на финансирање. Таа подразбира и способност системот да функционира безбедно и непрекинато, дури и во услови на технички дефект, сајбер-инцидент или друга криза. Колку повеќе здравството станува дигитално поврзано, толку поголема станува и обврската да се заштитат неговите податоци и критични функции. Здравствените податоци се меѓу најчувствителните лични податоци, а болничките системи, лабораториските мрежи, електронските досиеја и пациентските портали претставуваат критична инфраструктура. Нивната заштита затоа не е само информатичка задача, туку составен дел од безбедноста на пациентите.

Европската Унија преку директивата NIS2(Директива за мрежна и информациска безбедност) поставува насока: клучните сектори, вклучително и здравството, мора да имаат повисоко ниво на сајбер-отпорност, управување со ризици, пријавување инциденти и континуитет на работењето. За нас ова не е само европска обврска, туку домашна потреба за отпорноста да биде основниот дизајн на модерното здравство.

Ирска ја почувствува практичната цена на недоволната отпорност во 2021 година, кога напад со уценувачки софтвер ја принуди националната здравствена служба HSE да ги исклучи информатичките системи. Медицински записи и резултати станаа недостапни, дел од закажувањата и услугите беа одложени, а персоналот мораше да се враќа на хартија и телефонска комуникација. Ирското искуство потврди дека резервната копија, сама по себе, не обезбедува континуитет на работењето. Болниците мора да имаат однапред утврдени приоритети за обновување, офлајн процедури за критичните услуги, јасни улоги при инцидент и редовни вежби за продолжување на работата. Сајбер-безбедноста станува реална кога секоја институција знае што прави во првиот час по нападот.

Ако првиот столб му дава јазик на системот, вториот му го враќа гласот на пациентот, а третиот му дава интелигенција за подобро одлучување, четвртиот столб ја создава стабилноста без која ниту една трансформација не може да трае. Во ова се содржи невидливата архитектура на модерното здравство: законите што ја штитат довербата, институциите што ја носат одговорноста, луѓето што ја спроведуваат промената, системите што ги прават ресурсите видливи и финансирањето што обезбедува континуитет. Граѓанинот можеби нема секогаш да ја види оваа архитектура, но ќе ја почувствува во секоја навремена услуга, во секој достапен медицински податок, во секој апарат што работи и во секоја институција што знае што прави, со кои ресурси и со каков резултат.

The post Невидливата архитектура на модерното здравство appeared first on plusinfo.mk.