Словенија е немоќна во битката против неконтролираните никотински производи коишто се продаваат на црниот пазар. Нелегалната дистрибуција се зголемила откако минатата година властите во Љубљана законски ги забранија за продажба електронските цигари и никотинските ќесички со вкусови и ароми.

Дали македонските здравствени власти ризикуваат да го пресликаат словенечкото сценарио со усвојувањето на најавениот Закон за заштита од пушење?! Упатените истакнаа дека предложениот текст кај нас е изготвен по словенечкиот модел и исто така предвидува рестрикции за ваквиот вид алтернативни никотински производи. Но, од друга страна, медиумите во Словенија пишуваат дека една година подоцна ваквите мерки резултирале со голем број негативни ефекти, особено поради фактот што корисниците сега употребуваат незаконски вејпови кои воопшто не подлежеле на лабораториски контроли.

Како што пишува „Журнал24“, на крајот на април 2025 година, во Словенија стапи во сила забрана за ароми во електронските цигари, што било претставено како важна мерка за јавното здравје. Главното образложение била заштитата на населението, особено на младите, бидејќи законодавците сметале дека аромите во електронските цигари се една од најчестите причини за започнување со нивна употреба.

„Проценките од истражувањето на организацијата Empty pack покажуваат дека во времето пред забраната во Словенија имало приближно 40.000 корисници на ароматизирани електронски цигари. Државниот буџет собирал речиси 4 милиони евра годишно од електронски цигари во 2024 година, а пазарот бил целосно регулиран, како во однос на квалитетот на производот, така и во однос на контролата и продажбата“, се истакнува во статијата.

Како што се додава, во тој период претставници на стручната јавност, на индустријата и невладините организации предупредиле за потенцијалните негативни ефекти од таквата рестриктивна политика. Една од наведените причини била дека забраната на производ кој е легален и е во пораст во сите соседни земји нема да ја намали неговата употреба, туку ќе го префрли поголемиот дел од корисниците на црниот пазар. Односно, дека побарувачката за овие производи нема да исчезне, туку ќе се насочи кон неконтролирани и нелегални канали.

„Настаните што следуваа по воведувањето на забраната во голема мера ги потврдија предупредувањата. Десет месеци по спроведувањето на целосната забрана за ароми, структурата на пазарот на електронски цигари во Словенија значително се промени. Забраната за ароми доведе до криминализација на активност што претходно законски беше регулирана“, се додава во текстот.

Според студијата на организацијата „Empty pack“, нелегалниот и нерегулиран пазар моментално снабдува приближно 90 проценти од приближно 40.000 словенечки корисници на електронски цигари. Преовладувале нерегулирани производи, главно произведени во Кина, а државата ја изгубила контролата врз квалитетот и продажбата. Како резултат на тоа, Словенија исто така изгубила приходи, а корисниците останале без заштита. Според студијата, за само седум месеци од воведувањето на забраната, легалниот пазар на електронски цигари во Словенија речиси целосно се трансформирал во нелегален.

„Во 2024 и 2025 година, повеќе од 99,7 проценти од е-цигарите на словенечкиот пазар биле легални, што значи дека овие производи биле предмет на строги државни прописи. Овие ограничувања вклучувале проверка на квалитет и состојки, нивоа на никотин, продажба, контрола на продажни места, етикетирање на производи и забрана за продажба на малолетници. Државата го контролирала и пазарниот сегмент со акцизи. Во февруари 2026 година, дури 87,9 проценти од сите е-цигари на словенечкиот пазар биле од нелегално потекло. Се вели дека клучната причина за јазот е забраната за ароми, кои остануваат најбараната карактеристика на производот кај потрошувачите и во голема мера ги одредуваат нивните навики за купување“, потенцираат словенечките медиуми.

Тие додаваат дека моменталната ситуација, според резултатите од студијата, тешко е да се опише како успех од перспектива на јавното здравје или регулаторната регулатива. Последиците од забраната се повеќеслојни и се протегаат на јавното здравје, како и на економијата и функционирањето на државата. Пристапот до нерегулирани производи станал полесен поради воведувањето на забраната за ароми, што го ставило јавното здравје во поголем ризик, особено кај младите. Сегашната ситуација го покренала поширокото прашање за ефикасноста на рестриктивните политики кои не го зеле предвид вистинското однесување на потрошувачите и динамиката на пазарот. Во овој случај, мерката за забрана на ароми не ги постигнала дефинираните цели, туку создала нови предизвици кои се значително потешки за контрола.

Имаат ли македонските институции стратегија и план при вакво сценарио? Уште од информирањето на јавноста и најавата за новиот Закон за заштита од пушење кон почетокот на годинава, Царинската управа неколку пати информираше за заплена на нелегални алтернативни никотински производи, како што се електронски цигари и никотински ќесички со вкусови и ароми. Европол, поучен од искуствата од земјите кои вовеле ваква или слична забрана, веќе предупреди дека последниве години има „последователно зголемување на фалсификувани производи за вејпинг што влегуваат на пазарот на ЕУ и на многу од овие фалсификувани производи и делови за е-цигари им недостасуваат контроли за квалитет и не ги исполнуваат безбедносните и здравствените барања, што претставува ризик за потрошувачите“.

Податоците покажуваат дека во Естонија, каде што забраната за вкусови беше воведена во 2020 година, речиси 60 проценти од корисниците на електронски цигари денес купуваат ароматизирани производи на нелегалниот пазар. Примерот на Данска, каде што забраната беше воведена во 2022 година, покажува сличен модел, а повеќе од половина од корисниците сè уште користат нелегални производи со вкусови. Холандскиот пример покажува дека една година по забраната, употребата на е-цигари кај младите се зголемила за приближно 25 проценти, а заплените на забранети производи достигнале рекордни нивоа.

The post ЕДНА ГОДИНА ПО ЗАБРАНАТА СЛОВЕНЦИТЕ КОРИСТАТ Е-ЦИГАРИ СО АРОМИ, НО КУПЕНИ ОД ЦРНИОТ ПАЗАР Македонскиот Закон за пушење е пресликан од словенечкиот appeared first on plusinfo.mk.

Голем број европски научници остро реагираа на изјави на еврокомесарот за здравство Оливер Вархеји. Неговата намера е во новите политики на Унијата поврзани со пушењето, да ги изедначи даноците предвидени за цигарите и за алтернативните никотински производи, како што се никотинските ќесички, вејповите и уредите на загревање. Дел од државите пак, ја стимулираат употребата на алтернативните производи за пушачите да се откажат од користењето на цигари. Поради ова, 23 експерти ѝ пишаа отворено писмо на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во кое наведуваат дека се длабоко загрижени од неодамнешните тврдења на комесарот Вархеји дека употребата на алтернативните никотински производи може да се спореди со ризиците од пушењето на цигари. Според нив, ваквите тврдења и размислувања можат да имаат несакани последици.

– Ние не тврдиме дека овие производи се „безбедни“ или „безопасни“, туку само дека тие се, без никакво сомневање, многу помалку штетни од цигарите – пишуваат истражувачи од институции како што се Империјал колеџ во Лондон, Универзитетот „Квин Мери“ во Лондон, Универзитетот во Женева и во Лувен, заедно со експерти како Дејвид Нат, Питер Хајек, Жан-Франсоа Етер, Карл Лунд и Клајв Бејтс.

Во писмото, тие го цитираат германскиот Федерален институт за проценка на ризик, според кој „научните студии покажуваат дека самите електронски цигари се многу помалку опасни од конвенционалните цигари“. Дополнително, наведен е и заклучокот од францускиот Национален институт за карцином, кој тврди дека „кога пушите електронски цигари, ароматизираната течност (која може да содржи никотин) се загрева и се претвора во капки од пареа и воздух и на овој начин, ги избегнувате повеќето канцерогени супстанции што се наоѓаат во цигарите“.

Во писмото се истакнува и мислењето на Кралскиот колеџ на лекари од Лондон, според кој, користењето на вејпови ги изложува корисниците на многу потесен опсег на токсини отколку пушењето на цигари, додека нивоата на токсини апсорбирани од вејповите се генерално ниски. Исто така, додаден е и заклучокот на Комитетот за токсикологија на Велика Британија, кој оценува дека „употребата на орални никотински ќесички, како замена за пушење цигари, веројатно е поврзана со намалување на вкупниот ризик од негативни здравствени ефекти“.

Научниците апелираат европските власти да го имаат предвид увидот на американскиот професор Мајкл Расел од 1976 година, кој истакнал дека „луѓето пушат поради никотинот, но умираат од катранот“. Истражувачите сугерираат Брисел да го следи американскиот стратешки пристап, на раководството на Агенцијата за храна и лекови на САД, кој се води од идејата дека никотинот не е примарна директна причина за болести и смрт што произлегуваат од пушењето, туку тоа се токсините од чадот од цигарите. Агенцијата оценува дека „никотинот, иако не е бениген, не е директно одговорен за ракот предизвикан од тутун, заболувањата на белите дробови и срцевите заболувања што убиваат стотици илјадници Американци секоја година“.

„Неправилното разбирање на ризикот ќе доведе до прекумерна регулација на производите што Европејците сакаат да ги користат за да ги намалат ризиците поврзани со сегашното пушење и идното пушење. Опасноста води кон низа предвидливи несакани последици: (i) повеќе пушење отколку што би имало инаку; (ii) поголема нелегална трговија и преземање на пазарот од нелегални производи со никотин со руско или кинеско потекло, кои понекогаш се снабдуваат преку криминални мрежи; (iii) низа потенцијално ризични заобиколни решенија од страна на потрошувачите и добавувачите што можат да го зголемат вкупниот ризик и да ги поткопаат регулаторните цели“, предупредуваат научниците.

Тие потенцираат дека предвидените мерки можат да наштетат и на важните цели за јавно здравје на ЕУ поврзани со ракот, односно на Планот на Европа за борба против ракот и Планот за кардиоваскуларните заболувања. Според овие два плана, пушењето е главен фактор на ризик што може да се модифицира, преку практични технологии кои овозможуваат миграција кон употреба на никотин со низок ризик.

– Раководството на Комисијата, или другите институции, мора брзо да дејствуваат за да ги исправат опасните, лажни и заведувачки изјави дадени од комесарот Вархеји и да обезбедат дека креирањето политики се темели на здрава наука, бидејќи тие можат да спасат или да загрозат животи на милиони граѓани на ЕУ. Во основа, европските институции можат да го поддржат ставот на комесарот или можат сериозно да ги сфатат своите одговорности за креирање политики. Тие не можат да ги сторат и двете – истакнуваат експертите.

Дебатата се покрена во ист период кога и македонските власти имаат намера да усвојат нов Закон за заштита од пушење. Домашните власти со предлог текстот ја поистоветуваат употребата на цигари и на алтернативни никотински производи, па дури и ја забрануваат продажбата на ароматизирани производи, за кои постојат сѐ повеќе информации дека се предмет на нелегална трговија во Македонија.

The post НЕ СМЕЕ ДА СЕ ИЗЕДНАЧАТ ЦИГАРИТЕ И АЛТЕРНАТИВНИТЕ НИКОТИНСКИ ПРОИЗВОДИ Научниците контра комесарот Вархеји appeared first on plusinfo.mk.