Во срцето на историскиот Истанбул, недалеку од палатата Топкапи и „Света Софија“, стои необична градба која изгледа како историјата буквално да ја градела кат по кат. На улицата Алајќошку, во населбата Чагалоглу во општината Фатих, се наоѓа објектот познат како Баликесир хан, во кој се препознаваат траги од четири различни историски периоди.

Објектот е еден од оние ретки примери во кои минатото не е скриено под новата градба, туку е видливо на самата фасада. Од долниот дел со камени столбови, преку старите сводови и масивниот османлиски ѕид, до горните катови од времето на Република Турција – секој слој раскажува различна приказна за градот.

Најдолу – римската цистерна

Најстариот дел се наоѓа под денешната градба. Станува збор за камени, односно гранитни столбови и конструкција за која истражувачите сметаат дека била дел од древна цистерна или подземен простор за складирање вода.

Некои извори ја датираат цистерната во доцниот II или почетокот на III век, што би значело дека нејзината историја започнува пред околу 1.800 години. Поновите турски истражувања се повнимателни и наведуваат дека најстариот дел е стар најмалку околу 1.600 години. Затоа, првичното датирање не треба да се зема како конечно.

Цистерните биле од исклучително значење за Константинопол, град кој имал големи потреби за вода, но ограничени локални извори. Со текот на вековите, земјотресите, рушењата и постепеното подигнување на нивото на улиците довеле до тоа старите структури да бидат затрупани и да исчезнат под новите градби.

Над цистерната – источноримскиот слој

Веднаш над најстариот дел се појавува следниот слој – карактеристичен сводест дел од тули, за кој експертите сметаат дека потекнува од источноримскиот, односно византискиот период.

Истражувачот Омер Фарук Јавашчај наведува дека овој дел најверојатно потекнува од периодот на Источното Римско Царство, а неговата конструкција може да биде постара и од формирањето на Источното Римско Царство како посебна политичка целина. Поради тоа, и овој дел треба да се третира со одредена археолошка претпазливост, без дополнителни истражувања.

Токму тука најдобро се гледа како стариот град постепено бил надградуван, наместо секогаш да биде целосно заменуван.

Османлискиот слој – ѕид и амaм

Следниот слој му припаѓа на османлискиот период. Според податоците од турскиот регистар „Култур енвантери“, средишниот дел на градбата веројатно бил поврзан со Шенгул амамот, познат и како Ќошк амам, кој се наоѓа непосредно до објектот. Средишниот дел содржи османлиски градежни интервенции и ѕидови од традиционален малтер.

Ова е особено интересно бидејќи не станува збор само за тоа што Османлиите изградиле нов слој врз византиските остатоци. Дел од старата инфраструктура била повторно искористена, при што новата градба се вклопила во веќе постоечката архитектонска структура.

На врвот – Република Турција

Најмладиот слој е Баликесир хан, изграден и доградуван во почетокот на XX век, во периодот на преминот кон модерна Турција.

Името „Баликесир хан“ се однесува на денешниот објект, кој има четири ката и површина од околу 152 квадратни метри. Горниот дел, со своите тули и станбени простории, ја претставува најмладата етапа од необичната вертикална историја на градбата.

Токму ова го прави објектот толку необичен: под една иста градба можат да се прочитаат траги од Римската Империја, Источното Римско Царство, Османлиската Империја и Република Турција.

19 простории и цена од 1,75 милиони долари

Зад оваа необична архитектура стои и една интересна понова приказна.

Во декември 2019 година, четирикатниот објект со 19 простории бил понуден на продажба за 1,75 милиони долари. Тогашниот сопственик Омер Џиван изјавил дека куќата била наследена од неговото семејство и дека ја продавале по смртта на неговиот брат, со кого бил сосопственик.

Истата година историскиот истражувач Мехмет Дилбаз предупредил дека објектот заслужува итна заштита. Според него, под денешната градба се наоѓаат значајни археолошки остатоци, а самиот објект е дел од поширок историски комплекс во кој се наоѓа и османлискиот амам. Тој посочил дека вакви слоевити структури не се единствен случај во Фатих и дека во Истанбул постојат десетици слични примери.

Од куќа на продажба до предлог за музеј

Во поново време интересот за градбата повторно порасна, особено откако фотографии и снимки од неа се проширија на социјалните мрежи.

Турски експерти денес сметаат дека објектот би требало да биде заштитен и претворен во музеј, наместо да остане неискористен. Во 2025 година историскиот истражувач Омер Фарук Јавашчај оцени дека станува збор за исклучително редок пример на градба во која четири историски периоди можат да се прочитаат еден над друг.

Според актуелниот турски регистар „Култур енвантери“, објектот е заведeн како градба со византиски, османлиски и републикански елементи и денес е достапен за разгледување однадвор.

И токму во тоа е можеби најголемата вредност на оваа необична градба. Додека големите споменици на Истанбул ја раскажуваат историјата преку раскошни фасади, куполи и дворци, оваа скромна куќа ја раскажува преку своите ѕидови. Таа е своевиден архитектонски запис на градот кој со векови се менувал, се рушел, се обновувал и повторно се градел врз сопствените темели.

Во неколку метри височина, Истанбул овде ја има собрано својата повеќевековна приказна – од античкиот Рим, преку Константинопол и Османлиската Империја, до модерната Република Турција.

The post КУЌА ВО КОЈА ИСТОРИЈАТА Е СОЅИДАНА, БУКВАЛНО Градба во Истанбул сочувала катови од 4 епохи appeared first on plusinfo.mk.