Ако постои една фраза која ја слушаме премногу често, тоа е дека денешните млади се пасивни. Родители ја кажуваат, наставници ја потврдуваат, општеството ја прифаќа како општа вистина. А јас, после години работа со илјадници млади луѓе, ќе кажам нешто што веројатно ќе звучи контрадикторно за многумина, но за мене е апсолутна вистина: младите не се пасивни, туку системот кој ги „тренира“ е пасивен.

Секогаш кога некој родител ќе ми каже дека неговото дете „нема интерес“, „не знае што сака“ или „не се труди доволно“, на памет ми доаѓа едно исто едноставно прашање: кој им покажа со пример на тие млади деца што значи реално да се трудиш силно и напорно, во свет кој се менува со брзината на светлината? Тврдам дека не постои млад човек кој е природно мрзлив или апатичен, туку дека таквите стануваат незаинтересирани кога ќе почнеме да ги учиме, да ги „тренираме“ за иднината, во рамки што одамна се распаднати. Кога ги оценуваме со метрики што немаат врска со реалноста и кога од нив бараме да си ја градат својата иднина за 22 век врз образовни темели од минатиот век.

Токму затоа, оваа година преку „Средношколец Милионер“ добивме редок момент како општество, ретка можност вистински да ја видиме генерацијата што толку често ја потценуваат многумина, но не и јас, и нашиот образовен екосистем кој го градиме.

Средношколците кои учествуваа на овој натпревар за најдобри бизнис идеи не дојдоа „да си играат стартап“ или да „утепаат време“ бидејќи им било досадно дома. Тие дојдоа со развиени идеи што решаваат реални проблеми, изградија прототипи, направија кампањи, креираа брендови, а дел од нив веќе и имаат приходи за сопствените идеи. На 16 години.

Во моментот кога им дадовме реални задачи, рокови и предизвици, целиот филм дека младите се немотивирани, мрзливи, апатични се распадна за 24 часа. Буквално. Оваа генерација не е пасивна и тоа е факт. Таа е само неиспровоцирана. Непредизвикана. Оставена на милост и немилост на трулоста на робустниот систем. Но, разбудете им го умот и ќе гледате како истите млади стануваат непобедливи.

Ако треба искрено да кажеме зошто училиштата генерално тешко успеваат да ја отклучат нивната амбиција, одговорот е едноставен. Нашиот систем на образование е дизајниран во времето кога Гугл не постоеше, вештачката интелигенција беше научна фантастика, а „сонот“ за професионална кариера се градеше со тулите на кои стои изгравирано: „од 9 до 5“ во иста фирма триесет години.

Ама денешните млади живеат во свет во кој пазарот на труд се трансформира секој месец, најбараните професии не постоеја пред само пет години, најбараните професии пред пет години пак, денес се најмалку барани. Вештачката интелигенција веќе не е само алатка туку за некого може да биде и конкуренција, а креативноста, претприемништвото и адаптибилноста се новите основни предмети, новите најважни вештини. И за што да ги обвинуваме младите кои живеат во ова време, а во образовниот систем поради неговата робустност и интертност, учат во дух кој е одамна застарен? Сите концепти и идеи за реформи ги поздравувам и како образовен екосистем активно и со радост учествуваме во сите тие иницијативи, но гол факт е дека за тоа да има ефект, треба да помине доста време, во време кога времето е сѐ поскапоцено, бидејќи минува – пребрзо, со сите промени кои се случуваат. И во центарот на тие космички брзини на промени на реалноста, ги имаме нашите млади деца. Иднината на оваа земја. Означени како пасивни, мрзеливи, неактивни, незаинтересирани.

Не, луѓе. Младите не бегаат од работа, туку бегаат од бесцелна работа. Младите сакаат да создаваат, да решаваат проблеми, да градат нешто што има фактичко значење, па и профит. Да, на 16-17 години сакаат да заработуваат и тоа не што не е лошо, туку е најдобрата вест за секој родител.

Токму затоа нашиот Бреинстер образовен екосистем со академиите, АИ курсевите, академијата за талентирани средношколци и факултетот сме дизајнирани како реалистична реакција на неправилно поставениот систем со децении. Она што го правиме таму не е револуција, туку здраворазумски проактивен пристап – нашите дечки учат преку реални проекти, работат со ментори кои доаѓаат од индустријата, развиваат вештини кои пазарот ги бара денес, градат портфолио уште во средно, се насочуваат кон кариера врз база на способност, и дипломците фиксно добиваат работа. Ова не е луксузирање и покажување мускули, туку е неопходност ако сакаме младите да останат тука, да создаваат тука и да успеваат тука. И ние апсолутно веруваме во потенцијалот и капацитетот на нашите млади. Затоа сме и ние тука, а не сме го продале бизнисот на некој кој ќе штанца дипломи, додека ние живееме лагодно на некоја плажа до крајот на работниот век.

Да се вратам назад, на младите и на „Средношколец Милионер“. Од овој натпревар научив дека имаме генерација која не треба да ја будиме, туку да ја ослободиме. Овие луѓе не бараа полесен пат, туку да им се даде шанса. И им ја дадовме, како што некој ми ја даде мене пред 10 години кога започнував и кога повеќето на мене гледаа со скепса и стереотипи, додека јас гледав дека имам идеја која ќе носи промени. Промени за генерациите кои знаат да работат во тим, да учат брзо, да се менуваат уште побрзо и да донесуваат одлуки со зрелост што ретко ја гледаме кај возрасните. И, најважно, генерации кои ќе ја променат оваа земја многу побрзо отколку што институциите и оние кои формално ги образоваат се подготвени тоа да го признаат.

Ако сакаме Македонија да биде силна држава, мора да започнеме со силни средношколци. Не со ученици што знаат да изрецитираат лекција научена скоро на памет, туку со млади луѓе кои знаат да создаваат вредност. Младите не се пасивни. Тие само чекаат некој да престане да ги воспитува во минатиот век и конечно да им ја отвори вратата кон иднината. И кога таа врата еднаш ќе се отвори, ништо, ама баш ништо, нема да ги сопре да бидат рамо до рамо со најдобрите во светот.

The post Не постои пасивна младина, туку пасивен систем appeared first on plusinfo.mk.

Минатата недела ги гледав 53-те средношколски тимови како ја чекаат одлуката кои од нив ќе влезат во ТОП 20 во натпреварот „Средношколец милионер“, а кои ќе застанат тука, барем формално. Во нивните очи го гледав истото прашање што јас го имав кога бев на нивни години: што точно треба да направам за да успеам? И секогаш кога ќе ме прашаат како да се стигне до милион, сакам да им одговорам искрено и брутално: ако не сакаш да станеш милионер – играј на сигурно, не ризикувај, не се изложувај, не губи. Тоа е сигурен рецепт за мирен, предвидлив живот. Само немој да очекуваш голем успех.

Мојот прв „бизнис“

Мојата приказна не почна со „вол-стрит“ инвеститори, договори со многу нули и скапи канцеларии. Почна во средно училиште, со најобични карти за концерти и многу интуиција. Купував карти за настани за кои верував дека ќе се распродадат брзо, како Таксират на пример, по најниската цена, долго пред да дојде денот на настанот. Вечерта на самиот концерт стоев пред Саем (за помладите „кај Ист Гејт“) и ги продавав по цената што важеше на самиот ден, што често беше двојно повисока од набавната. Неколку години по ред го правев тоа, знаев да заработам по 300–400 евра месечно. Ниту беше некој спектакуларен бизнис, ниту изгледаше дека има потенцијал да ме донесе на Форбс листата, но за мене тогаш таа заработка значеше слобода. Можност сам да си ги плаќам трошоците, да живеам солидно и, после неколку години да си остварам еден „детски сон“: да си купам мотор од парите што самиот сум ги заработил. Тоа беше мојата прва лекција дека шансите постојат насекаде, но само за оние што се подготвени дури и да застанат пред Саем пред некој концерт, да нудат и да преговараат, да ги слушнат и критиките и потсмевот, и да продолжат напред каде што тргнале.

Кога првиот план ќе ти пропадне, вториот може да ти го смени животот

Летото пред да се запишам на факултет одлучив да одам чекор понатаму. Со една пријателка започнавме бизнис со накит. Го продадов моторот за да купиме материјали и тргнавме за Црна Гора, убедени дека ќе имаме добра сезона. По неколку недели, наместо планираната заработувачка, добивме закана дека ќе ни ги одземат сите монистри затоа што немаме дозвола за работа – и всушност, не успеавме да продаваме ниту еден ден. За нас немаше место на црногорската ривиера. За многумина тоа би било јасен сигнал да се вратиш дома, да кажеш „не беше судено“ и да ја баталиш идејата. Ама ние направивме нешто сосема друго. Наместо да се вратиме во Скопје, отидовме директно од неуспешната Црна Гора на малку попознат терен – во Охрид. Во стариот дел на преубавиот град, на едно ќоше, започнавме да продаваме накит на туристите и на локалците.

Тогаш дојде денот што засекогаш ќе го паметам – 3 август 2008 година, кога Охрид беше домаќин на Лени Кравиц. Авалонци го донесоа, добро паметам. Градот беше преполн, улиците станаа реки, а нашето мало ќоше стана мини-фабрика за уличен накит. Тој ден направивме околу 1.500 евра, можеби и повеќе, а вообичаено низ летото правевме по 500 евра дневно. На крајот на сезоната, кога ги собравме бројките, сфативме дека имаме околу 30.000 евра приход. Поделивме по 15.000 евра. Јас… Јас си купив поубав мотор од оној кој го продадов за да го почнам овој бизнис, но поважно од моторот беше тоа што разбрав дека кога ќе инсистираш да продолжиш и кога првиот план ќе ти пропадне, вториот план може да ти го смени животот.

Успехот никогаш не е права линија

Многумина денес ги гледаат успехот и растот на Бреинстер и мислат дека сè одело мазно и само по нагорна линија. Вистината е поинаква. Во 2014 година учествувавме на Startup Weekend – натпревар за бизнис-идеи. Таму не бевме „иднината на образованието“ за која денес зборуваат медиумите. Таму бевме едноставно – последни. Десетто место од десет натпреварувачи со бизнис идеи. И тоа болеше. Но истовремено, таа фрустрација ми стана најсилното гориво. Токму тогаш донесов одлука да го напуштам работното место и целосно да се посветам на Бреинстер, не за да им докажам само на судиите на тој натпревар, туку и на себе дека мојата визија вреди. Една година подоцна, во 2015, група бизнис ангели инвестираа 1 милион денари во Бреинстер. Денес, таа прва инвестиција резултираше со три успешни бизниси што генерираат милиони евра годишно.

Но патот помеѓу 2020 и 2023 година ме потсети уште еднаш дека успехот никогаш не е права линија. Во тој период започнав уште два бизниси кои не успеаја. Во исто време, го основавме Бреинстер Некст факултетот со една јасна цел: да им помогнеме на младите во Македонија да стекнат релевантни вештини и да обезбедиме 100% вработување преку работа на реални проекти. Уште првата година имавме илјадници апликации, а бројот на активни студенти расте двојно секоја година. Во меѓувреме се родија НУ академиите за талентирани средношколци, затоа што веруваме дека кариерите не треба да почнуваат по факултет, туку многу порано. Потоа дојде и AIatWork.ai, нов чекор во АИ екосистемот.

Ако ги погледнеш само резултатите однадвор, ќе видиш пропаднати идеи и успешни проекти. Однатре, тоа изгледа како непрекинат процес на обиди, успеси, грешки, подеми, падови, учење и – нови обиди.

Доволно е еднаш да успееш…

Ако треба да ја сведам целата приказна на една реченица, би звучела вака: не е важно колку бизниси ќе пропаднат, доволно е еднаш да успееш. Буквално еднаш. За да станеш милионер, во пари, влијание или импакт, не треба секоја идеја да ти биде добитна. Треба само една да експлодира, еднаш да издржиш до крај и еднаш да одбиеш да се откажеш кога сите бројки ти велат дека нема логика да продолжиш. Тоа „еднаш“ не доаѓа случајно. Доаѓа кај оние што се обидуваат доволно долго, што стануваат побрзо отколку што паѓаат и што не дозволуваат срамот, стравот или туѓото мислење да ги заглават на едно место.

И затоа, кога им се обраќав на средношколците од „Средношколец милионер“, намерно не зборував само за тие што влегоа во ТОП 20. Овој натпревар е создаден и за оние кои не продолжија понатаму во полуфиналната фаза. Тие денес можеби мислат дека изгубиле шанса. Јас пред не толку многу години бев на нивното место: последен на натпревар, потценет, отфрлен. Токму таа фрустрација, тоа чувство дека некој не те проценил како што треба, беше причината да си кажам: „Е сега ќе ви покажам колку згрешивте.“ Ако денес не сте во следната фаза на натпреварот за милион денари, немојте да го доживувате тоа како крај на вашата претприемничка приказна. Можеби ние згрешивме. Можеби публиката не проценила како што треба. Мене искрено би ми било драго, за десетина години од сега, некој од вас да ме сретне и да ми каже: „Петар, згреши што мене не ми го даде милионот.“ На првиот што ќе го каже тоа, јавно ќе му се извинам и уште погласно ќе му честитам и ќе го поддржувам.

А до тогаш, размислете што ќе направите со фрустрацијата, со амбицијата и со идејата што ја имате денес. Може да ги свиткате и да ги ставите во фиока, да се вклопите во безбедната зона и да прифатите дека „не било за вас“ да градите успешна кариера како млади претприемачи и да правите милиони. Или може сите тие емоции да ги претворите во гориво. Ако не сакате да станете милионери, не ризикувајте, не се обидувајте доволно долго, не се кревајте после падовите. Но ако, после сè што прочитавте, меѓу редови чувствувате дека баш тоа го сакате – тогаш веќе сте на правиот пат. Не затоа што веќе сте успеале, туку затоа што сте подготвени да продолжите и кога сите други би застанале.

(Авторот е основач и ЦЕО на Brainster)

The post Aко не сакаш да станеш милионер, не го прави ова appeared first on plusinfo.mk.