Во некои европски земји луѓето веќе со носталгија се обидуваат да се присетат кога последен пат почувствувале дека во џебот имаат метални парички. Монетата како средство за плаќање полека исчезнува. Многумина се сеќаваат дека ставањето паричка во телефонска говорница порано делумно беше и како нешто свечено. Ја одмерувате паричката во раката и ја вреднувате во однос на повикот. Дали вредеше да се јавите? Ја гледавте како се лизга во автоматот и исчезнува. Но сега и говорниците и готовината се минато – а луѓето се чувствуваат поосамени од кога било.

Телефоните, се разбира, не исчезнаа. Станаа мобилни и се развија толку многу што многумина веќе сѐ поретко се јавуваат со нив. Во скандинавските градови сите седат со погледи вперени во нив во трамвај или во автобус, кога наутро одат на работа. Читаат вести, или се занимаваат со некоја лесна игра. За миг ќе ја подигнат главата да проверат на која постојка застанува автобусот и потоа повторно го спуштаат погледот кон екранот во раката.

Телефонот што порано ги зближуваше луѓето од двете страни на линијата сега, всушност, ги прави поосамени со тоа што ја врши функцијата едновремено како компјутер, кредитна картичка и телевизор. Сѐ во едно, преку технолошкиот развој луѓето драстично го редуцираат сето она што порано се сметало за природна потреба, па дури и вештините за комуницирање во општеството.

Шведска и Норвешка се сметаат за едни од најбезготовинските општества во светот, каде што дигиталните плаќања и картичките доминираат речиси целосно. Употребата на готовина драматично падна под 10 проценти, а се очекува многумина продажни синџири и компании целосно да престанат да прифаќаат готовина до 2030 година, поттикнати од силната дигитална култура и високата технолошка зрелост.

Развојот е загрижувачки и ги засега луѓето кои од различни причини живеат во дигитална исклученост и кои и понатаму имаат потреба да користат готовина за да ги вршат своите секојдневни плаќања. Ова се однесува на различни групи: голем дел од постарите лица, лицата со попреченост, социјално или економски ранливите, загрозените или прогонувани лица. Според некои пресметки, во Шведска станува збор за околу еден милион луѓе. Бидејќи тие генерално се финансиски слаби, а исто така имаат тешкотии да го искажат својот глас, и, за жал, стануваат помалку интересни како муштерии и консументи во потрошувачките општества.

Без готовина банките ги контролираат сите пари на граѓаните. Освен што можат дополнително да го зголемат својот профит, тие се во можност да ги контролираат финансиите и на поединците и на компаниите преку надоместоци и трошоци. Без никакви алтернативни средства за плаќање, сите стануваат целосно зависни од банките.

Во ЕУ се дебатира интензивно за овој проблем. Во некои земји, како што е Германија, готовината сѐ уште не е загрозена како средство за плаќање, додека на други места е видлив сличен развој како и во скандинавските земји. Во Шпанија е донесен закон дека готовината треба да се прифаќа во трговијата.

Во Холандија пред извесно време министерката за финансии, образложувајќи го предлогот на нејзината влада за обезбедување готовина како средство за плаќање, нагласи дека го оправдува тоа, затоа што готовината е сигурно и единствено средство за плаќање за кое е одговорна државата.

Но актуелниот развој во ЕУ покажува и поинакви насоки. Во Брисел од неодамна е донесена одлука за нови правила за плаќања во готово. Од 2027 година, во рамките на ЕУ ќе има заедничка горна граница, што значи дека повеќе нема да биде дозволено да се плаќаат големи суми во готово при купување стоки и услуги.

Границата е поставена на 10.000 евра. Целта е да се зајакне борбата против перењето пари и другите финансиски кривични дела. Никој не ограбува банка или продавница во кои не се користи готовина. Црните пари потешко се перат без готовина.

Според Европската комисија, готовината е сè уште вообичаен начин за анонимно движење на пари, што го отежнува следењето на поголемите плаќања во готово. Затоа, за да се спречи тоа, се воведува ограничување на износот на готовина што можете да ја носите со себе.

Сепак, новото правило на ЕУ не значи дека готовината е забранета. Редовните купувања во продавници, во ресторани или за време на одмори не се засегнати. Наместо тоа, ограничени се големите плаќања во готово.

На земјите од ЕУ им е дозволено и да имаат пониски ограничувања од максималното ниво на ЕУ. Данска тука се издвојува затоа што во таа земја веќе постојат значително построги правила. Од минатата година данските трговци не смеат да прифаќаат 15.000 дански круни или повеќе во готово по трансакција. Ова важи и ако плаќањето е поделено на неколку помали делови, ако плаќањата се поврзани со истото купување.

Нема никакво сомневање дека во многу сегменти технолошкиот развој сериозно ги менува вообичаените начини на кои функционирале општествата. Носталгичното чувство кое може да ве обземе поради тоа што ви недостасува ѕвечкањето на метални парички во џебот, посебно ја погодува уште една општествена група – питачите.

По приемот на Романија во ЕУ бројката на романски граѓани кои живеат во други ЕУ-членки се зголеми за преку 15 отсто. За таквата слика несомнено сведочи и масовното питачење во скандинавските и другите западноевропски градови од страна на романски и бугарски Роми, кои на таков начин легално го ползуваат правото на слободно движење на работна сила на подрачјето на ЕУ, обидувајќи се едновремено да најдат и подобар начин за подостоинствено преживување. Ова прашање веќе подолго време го следат и низа политички контроверзи и остри спротивставувања, на линија од либералниот пристап кон основните човекови права па до барања за забрани и рестрикции, околу што политичките партии во западните европски земји сѐ почесто дебатираат во жолчна атмосфера.

Луѓето повеќе немаат ситни пари за да фрлат по некоја монета во испружената рака на питачите кои седат пред влезовите на продавниците во трговските центри. Но природата на човекот, генерациски вкоренетата хумана димензија, не може лесно да се промени. Многумина Швеѓани, кога веќе немаат пари во џебовите, излегуваат од супер маркетите со купен сендвич или некој друг прехранбен продукт што му го ставаат на питачот в рака. Го прават тоа со поглед на сожалување, или, пак, со солидарен респект за еднаквата вредност на сите луѓе, сеедно. Едно нешто е сепак сигурно. Безготовинското општество тешко ќе може да ја укине и човечката емпатија.

The post Безготовинско питачење во ЕУ appeared first on plusinfo.mk.

Книгата, како што обично се вели, е најдобар пријател на човекот. Тоа, се разбира, секогаш звучи како аксиома, општоприфатена вистина која не треба посебно да се докажува. Книгите несомнено ни овозможуваат подобро да го разбереме светот околу нас, всушност ни отвораат прозорци кон нови светови. Книжевните саемски манифестации, како непрегледни мориња на наслови и изданија, во основа функционираат како таков огромен прозорец на предизвици.

Но, на какви ризици се изложени книгите и литературата, информациите и пишаниот збор, со експлозивните промени што ги носи дигиталната ера. Забрзаните случувања во рамки на развојот на вештачката интелигенција (АИ) веќе ги потресоа темелите на начинот на кој се создава текст. Тоа, како што укажуваат голем број експерти по компјутерски науки, ризикува драстично да ја намали потребата, способноста и вредноста на човечкото пишување. Можат ли воопшто да се отфрлат таквите стравувања?

Според најновите статистички податоци на Евростат, во 2025 година приближно 33 проценти од луѓето на возраст од 16 до 74 години во ЕУ користеле алатки за генеративна вештачка интелигенција (AИ). Употребата е во значителен пораст и е главно фокусирана на лични цели.

Истражувањата покажуваат дека меѓу ЕУ-членките употребата на алатки за генеративна вештачка интелигенција се смета за најраспространета во Данска (48,4%), Естонија (46,6%) и Малта (46,5%). Од друга страна, најмал удел на луѓе кои користат алатки за генеративна вештачка интелигенција е забележан во Романија (17,8%), Италија (19,9%) и Бугарија (22,5%). Во Македонија, според објавените податоци на Евростат, е регистриран удел од 22 проценти од населението.

Меѓу земјите со висока употреба е вброена и Шведска (42 проценти). Деновиве беа објавени резултати од ново истражување кое покажува дека речиси девет од десет деца и млади во Шведска се загрижени за барем еден аспект на вештачката интелигенција. Загриженоста најчесто е поврзана со ризикот од заблуда или манипулација. Вештачката интелигенција веќе стана природен дел од секојдневниот живот на децата и младите. Дури 93 проценти од младите на возраст од 16 до 19 години во Шведска користеле вештачка интелигенција во изминатата година. АИ веќе стана природен дел од секојдневието на децата и младите.

Токму затоа, дали вреди да се постави прашањето како тоа ќе влијае на иднината на најдобриот човеков пријател ‒ книгата? Кога ChatGPT пишува нешто што изгледа точно, веруваме дека со тоа покажува и дека е интелигентен. Но и без да се навлегува во дискусија дали ова е вистина, барем би можело да се каже оти се чини дека сме притиснати во тесно, и тоа од компјутери кои одеднаш се вклучуваат и ракуваат со пишаниот збор на начини што досега ги сметавме за карактеристични и единствени за човечката интелигенција. Оттаму и прашањето, што ќе значи ова за човековата слика за себе како писател и за неговиот поглед на пишаниот збор?

Во практична смисла, за очекување е дека вештачката интелигенција ќе преземе голем дел од целото пишување. Компјутерите веќе можат да испорачаат „автоматизирано новинарство“, во форма на спортски извештаи, временски извештаи и некролози. Литературни дела напишани целосно од вештачка интелигенција веќе се објавени, иако се смета дека тоа сè уште е во сферата на експериментирање. Но неспорно е дека постојат голем број помагала за пишување базирани на вештачка интелигенција, кои, на пример, можат да напишат приказна врз основа на краток опис на посакуваната содржина и јазичен стил. Како што забележа шведскиот професор по компјутерски науки, Томас Хелстром, на човечкото пишување на уметничка литература директно не му се заканува исчезнување, но методите на работа на сите видови креатори на текст ќе се променат радикално, со вештачката интелигенција како „коавтор“ на делото. И тоа во сè поголем обем.

Песимизмот и стравувањата, всушност,  се на линија на сфаќањата дека на долг рок човечката способност за пишување ќе се намали, едноставно затоа што како последица на интензивниот развој на дигиталната технологија луѓето сè помалку пишуваат. Или, кажано поинаку, способноста за пишување постепено ќе се намалува.

Прашањето дали вештачката интелигенција може да ги замени писателите е комплексно и предмет на широка дебата, но повеќето експерти и писатели веруваат дека АИ не може целосно да ги замени човечките писатели, човечкото авторство при пишување текстови.

Меѓу оние кои истапуваат со најоптимистични ставови и нудат охрабрувачки сознанија, појдовна точка е дека културата – а со тоа и литературата – е нешто што, сепак, го создаваат луѓето. Нешто што им се обраќа на другите луѓе. Вештачката интелигенција може да испорача текст, информации (што во најдобар случај можат да бидат точни и коректни), но она што излегува од машината е, пред сѐ, механичко и бездушно. Вештачката интелигенција може, исто така, да прави директни преводи збор по збор, но никогаш не може да го пренесе она што преведувачот го гледа во текстот на авторот, напишано меѓу редовите. Значи, контекстуалното толкување на оригиналното дело и она што авторот сака да го каже вон директното значење на зборовите.

Машините може да биде алатка и помагало што луѓето можат да ги користат, но не можат целосно да ја заменат улогата на луѓето во создавањето литература. Оттаму се и тврдењата дека вештачката интелигенција нема да може да ги замени ниту авторите, ниту, пак, литературните преведувачи.

Во секој случај, се чини дека загриженоста што ја предизвикува АИ во однос на употребата и натамошниот развој на јазикот е оправдана. Луѓето читаат сè помалку и сè повеќе ѝ препуштаат на вештачката интелигенција да го направи тоа наместо нив. Ова секако влијае на способноста на луѓето да се изразуваат, да размислуваат и расудуваат.

Човечката верба во пишаниот збор и понатаму ќе биде изложена на тестирање. Веќе во текот на 2026 година се очекува најмалку 90 проценти од целата содржина на Интернет да биде генерирана од компјутери. Дури и ако се решат проблемите со системите како ChatGPT, кои произведуваат директни грешки и измислици, голем дел од она што е напишано ќе биде намерно некоректно, бидејќи е создадено со цел за манипулирање со луѓето.

Во крајна линија, прашањето е, всушност, дали има надеж за човечкиот пишан збор доколку потребата, способноста и вредноста на пишувањето се намалат? Едно сценарио, според професорот Хелстром, би можело да биде дека вештачката интелигенција нема да го преземе целото пишување, туку ќе ни помага нам, луѓето, да го подигнеме нашето пишување на повисоко ниво. На истиот начин како што античките писатели ги повикувале своите музи за да добијат инспирација за да почнат да пишуваат, „ние даваме порака до ChatGPT што враќа предлози и за формата и за содржината“. Потоа, супериорната креативност, здравиот разум и разбирањето на човечките емоции се комбинираат со супериорната способност на вештачката интелигенција да идентификува и адаптира претходно напишан материјал.

Популаризирањето и славењето на литературата, како што тоа вообичаено се прави на големи саемски книжевни манифестации, не може, за жал, да ги заобиколи и отфрли ваквите дилеми, потиснувајќи го нивното значење во некое неодредено идно време.

Доколку би се создале сериозни претпоставки дигиталните системи и програми да можат да произведат експресивни, литературни текстови со кои луѓето можат да се идентификуваат, линијата помеѓу човекот и машината почнува да се замаглува.

А што се случува тогаш, или како би можела да се толкува суштината на таквиот еволутивен „скок“, е бездруго едно од најголемите прашања на нашето време.

The post Книгата или АИ ‒ како најдобар пријател на човекот appeared first on plusinfo.mk.

Во Словачка деновиве се одржаа протести на кои илјадници граѓани демонстрираа против владиниот предлог за укинување на гласањето по пошта од странство. Опозициските партии, кои повикаа на протести, тврдат дека владата на премиерот Роберт Фицо сака да ги исклучи Словаците што живеат во странство, кои на последните избори гласаа со големо мнозинство за опозицијата. Партијата Смер-СД, која ја предводи Фицо, тврди дека гласањето по пошта не гарантира тајно гласање, без манипулации.

Гласањето во странство е проследено со големо интересирање во голем број европски земји и во последните години добива сѐ поголемо значење. Уставно загарантираното право на припадниците на дијаспората, кои живеат во странство по разни основи, подразбира овозможување соодветни услови да го искористат своето граѓанско право на глас во државите во кои се наоѓаат.

Во пресрет на парламентарните избори кои ќе се одржат во Шведска во септември годинава, владата покрена иницијатива со заложби за зголемување на бројот на гласачи во странство. На претходните избори гласале „само“ 32 проценти од Швеѓаните кои живеат во странство. Токму затоа владата ѝ даде задача на државната изборна комисија да ги прошири и продлабочи информациите за можностите што ги имаат шведските граѓани во странство да го остварат своето право на глас. Меѓу другото, ќе биде испратено писмо до сите кои биле избришани од избирачкиот список во последните петнаесет години. Во исто време се планира и зголемување на избирачки места во странство, кој годинава се очекува да биде рекордно голем, околу 300.

Шведската влада ги актуелизира ваквите заложби и покрај тоа што учеството на изборите на шведски избирачи во странство, за кои се проценува дека вкупно ги има околу 700.000, на последните парламентарни избори, според статистичките податоци, беше маркантно зголемено. Но меѓу шведските партии, всушност, се зголемува свеста дека значењето на избирачите во странство не може да се потценува, така што сѐ повеќе им се посветува внимание во изборната кампања, како на домашен терен, така и во земјите каде што живеат.

Начините и механизмите на гласање во дијаспората се разликуваат. Естонија е една од европските земји, која, покажувајќи респект и уважувајќи ги статусот и правата на своите иселеници, на претседателските и на параламентарните избори дозволува електронско гласање во странство, и тоа уште од 2003 година. Нема никакво сомнение дека со тоа значајно се олеснува учеството на избирачите во естонската дијаспора. Естонија е мала земја, споредлива по големина со Македонија.

Во Финска граѓаните кои живеат во странство учествуваат на изборите така што им се овозможува гласање преку пошта, во дипломатско-конзуларните претставништва, или, пак, на финските бродови кои се наоѓаат во странство. Слична е изборната регулатива во Шведска, со тоа што Швеѓаните во дијаспората имаат право да гласаат и во шведските цркви во странство.

И покрај тоа што гласањето во дијаспората многумина го сметаат за чувствително и проблематично, ретко се прибегнува кон драстични заложби за негово укинување. Интересот за гласање во странство на изборите во Полска пред две години беше на рекордно високо ниво, со преку 600.000 регистрирани избирачи во разни земји. Околу пет милиони полски граѓани живеат во странство. Но слично како и во Словачка, и во Полска се слушаа критики дека на изборите во 2019 година меѓу Полјаците во дијаспората била забележана тенденција да гласаат за опозициски партии.

Проблемите околу обезбедување соодветни услови за остварување на избирачкото право на глас во странство можат да бидат и од поинаква, донекаде и техничка природа. Минатогодишните избори во Германија беа планирани во краток рок. Изборната процедура била спроведена мошне брзо, така што многумина Германци во странство не стигнале на време да гласаат. Во голем број земји германските гласачи, всушност, ги добиле предоцна изборните материјали за навреме да ги достават преку пошта своите гласови во Германија. Се проценува дека повеќе илјади избирачи воопшто не ги ни добиле, а меѓу нив имало и такви кои се решиле на драстични мерки за лично да заминат и да ги достават своите изборни документи во Германија. Помеѓу три и четири милиони Германци живеат во странство. Пред последните избори околу 213.000 од нив се регистрирале за гласање.

Многу земји прават напори да го зголемат учеството на своите иселеници на изборите. Логиката е мошне едноставна. Гласовите на дијаспората вредат еднакво и имаат иста тежина при пребројувањето на вкупната сума на гласачките ливчиња во избирачките кутии.

Но, кога е во прашање Македонија, состојбите околу гласањето на дијаспората се поразителни. Проблемот е во тоа што бројката на иселениците кои се пријавуваат да го остварат своето право на глас е занемарливо мала, речиси безначајна.

Се чини дека политичките партии во Македонија, со извесни исклучоци, речиси воопшто не го земаат сериозно потенцијалот на гласовите кој би можел да има влијание на изборните резултати. Факт е, всушност, дека континуирано го потеценуваат гласот на дијаспорта и партиите воопшто не се ни трудат да овозможат подобри услови за помасовен одѕив на македонските избирачи кои живеат и работат во странство.

А и како би можело да биде поинаку кога државата воопшто не се ни потруди да создаде барем минимум услови за поголема излезеност, освен да се гласа во македонските амбасади и конзулати, кои најчесто се наоѓаат на стотици или илјадници километри оддалеченост од гласачите. Иселеничките организации со години наназад изнесуваат вакви забелешки, надевајќи се дека меѓу македонските политички фактори ќе се најдат и такви кои се подготвени да го слушнат тоа. Но државните органи не покажуваат ни трошка слух за оваа проблематика и воопшто не се ни трудат на каков било начин да ги олеснат претпоставките и процедурите за поуспешно учество на дијаспората во гласањето. Во исто време, позицијата на самата дијаспора, да се обиде да изврши влијание за воведување извесни промени на тој план, е целосно инфериорна.

Искуствата од неколку претходни изборни циклуси јасно сведочат дека гласањето на македонската дијаспора редовно завршува со слаб одѕив, генерално како фијаско, вклучувајќи го и вообичаеното меѓуетничко диференцирање на гласачкото тело, што, се разбира, не е на линија на заложбите за граѓански концепт на устав кој исклучува етнички групирања во прв план. Колку е тоа можно и остварливо во држава во која политичките партии функционираат и ја остваруваат својата програма врз етнички предзнак? Дали настапот на политички лидери од Македонија меѓу избирачите во дијаспората остава впечаток дека се залагаат за хомогена, унитарна и мултикултиурна Македонија, а не за национал-романитачарски идеи за форсирање на сопствени јазици, култури и економска превласт во една толку мала и осиромашена држава како Македонија?

Значењето на гласот на избирачите во дијаспората треба добро да се одмери, за да се оцени неговото значење и вистинската тежина. Посебно гледано од аспект на постојано декларирање на политичка волја за јакнење на врските со дијаспората, а што мошне често се сведува на празни зборови.

Во колкава мера македонските политички партии се навистина подготвени да жртвуваат дел од својот престиж и рејтинг за да се заложат за овозможување претпоставки за зголемено и поефикасно гласање во дијаспората? Вакво прашање, се чини, засега во нивните агенди не е ставено ни „под разно“.

The post Колку е важен гласот на дијаспората? appeared first on plusinfo.mk.

Дали повеќејазичноста во ЕУ се зајакнува? Често се нагласува дека јазичната разновидност е загарантирана со Повелбата за основните права на ЕУ. Почитувањето на правата на лицата кои припаѓаат на малцинства е еден од основните принципи на Повелбата. Дискриминацијата на лица кои припаѓаат на малцинска група е забранета и Повелбата бара почитување на културната, религиозната и јазичната разновидност во ЕУ.

Сепак, на земјите-членки им е оставено ексклузивно право да ги дефинираат и признаваат националните малцинства во своите граници, како и да одлучуваат за употребата и користењето на националните и регионалните малцински јазици. Како тоа функционира во пракса е добро познато и документирано, доколку, на пример, се земе примерот на Бугарија и Грција и нивните јазични политики.

Пред повеќе од две децении, на почетокот на 2000-тите години, во шведскиот град Лунд се одржа значаен настан. Беше инаугурирана конференција за отворање на Европската година на јазиците, на која се собраа 250 делегати од ЕУ за да ја демонстрираат важноста на јазичната разновидност во Европа.

Конференцијата беше насловена како „Јазична разновидност во Европа – предизвик“, а и претходеше анкета во која само малку повеќе од половина од анкетираните Европејци изјавиле дека добро владеат странски јазик. Повеќејазична Европа изгледаше далеку во 2001 година. Две децении подоцна, во Лунд пред неколку години беше организиран семинар со наслов „ЕУ, иднината и јазиците – повеќејазичност во политиката и практиката“. Тоа беше можност да се постави прашањето што, всушност, се случило за 20 години. Дали ЕУ е поблиску до целта за индивидуална повеќејазичност? Исходот на дискусиите беше дека сликата и понатаму не е јасна, и дека предизвиците во однос на заложбите за јакнење на повеќејазичноста и понатаму остануваат речиси непроменети.

ЕУ продолжува постојано да нагласува дека јазичната разновидност е важен дел од европското културно наследство. Но, во исто време се чини дека тонот во различните земји-членки е спротивен.

Голем број ЕУ-членки сè уште цврсто стојат на определбата дека еднојазичноста, — еден главен јазик за разбирање и комуникација на национално ниво, — е нормално и единствено исправно нешто што треба да се поддржи и практикува. Тој начин на размислување е против зајакнувањето на статусот на мигрантите и нивниот јазик и култура, но во исто време, иако не сосема отворено, е насочен и кон сите малцински јазици и култури.

Популистичките и екстремно десничарските партии во последните години на политичката сцена во повеќе членки на ЕУ бележат успеси во комуникацијата со избирачите, заговарајќи пристап кон решавање на проблемите преку сопствени национални концепти и ограничување на просторот за поддржување и толеранција за различните јазици и култури. Многумина веќе отворено зборуваат дека имигрантите во Западна Европа најдобро ќе го научат јазикот на новата земја доколку го напуштат својот мајчин јазик. Бројката на противниците на двојазичните паралелки и на наставата по мајчин јазик за доселениците, и тоа не само поради буџетските трошоци за таквиот вид образование, не е за потценување.

Внимание во еден поширок контекст секако привлекуваат и пресметките на трошоците кои се прават за многуте јазици на ЕУ. Со посочува износ од преку една милијарда евра. Трошоците за повеќејазичната европска практика се всушност значајно поголеми доколку се додаде и обемната преведувачка работа на ЕУ-документацијата, која се прави локално во земјите-членки. Во рамките на ЕУ се вработени околу 5.000 преведувачи. Во секој случај, со приемот на нови членки бројката на преведувачи е во постојан пораст. Со новите земји кои се очекува да бидат примени во наредните години, или децении, ЕУ ќе добие уште најмалку пет-шест нови јазици – српски, босански, црногорски, македонски, албански и украински – при што бројот на населението ќе изнесува околу 600 милиони жители. Дали една таква империја не би требало да има еден заеднички јазик како работен јазик за меѓудржавниот ЕУ-дијалог?

Но како функционира двојазичноста на официјално државно ниво со унитарно уредување, таму каде што постои? Често во овој контекст се зема како пример Финска, земја со официјално двојазичен статус, со уставно дефинирани два рамноправни јазика на целата територија на државата, мнозинскиот фински и малцинскиот шведски. Шведскиот јазик има официјален статус во Финска, иако шведското малцинство изнесува само нешто повеќе од пет проценти од вкупното финско население, така што граѓаните при контактите со органите на локалната и државната администрација и управа можат да се повикаат и да го користат своето уставно загарантирано право да добијат услуги на својот мајчин јазик.

Но како тоа функционира во пракса, имајќи предвид дека двојазичноста во Финска има мошне долга традиција и е воведена пред повеќе од едно столетие, во 1922 година. Двојазичноста во Финска влече корени низ долг историски процес на еманципирање на финската самостојност, бидејќи Финска долго време била составен дел на шведското кралство.

Искуствата јасно зборуваат дека законските решенија во областа на примената на двата јазика, кои немаат никакви сличности и припаѓаат на две различни јазични групи, постојано наидуваат на спротивставени мислења и поделени симпатии во пошироката Финска јавност. Па и на обиди за политички дисквалификации кои се слушаат и во парламентот. Иако на највисоко ниво двојазичноста сепак не се оспорува, така што оптимистите постојано повторуваат дека официјалната употреба на двата јазика во Финска не е загрозена.

Според повеќе извештаи, сè уште има недостатоци во однос функционирањето на двојазичноста во Финска, особено во однос на правото на лицата што зборуваат шведски да добиваат услуги од властите на својот мајчин јазик, а што според властите во голема мера се должи на недостатокот на персонал што ги разбира двата јазика. Во последниве години, граѓаните се особено загрижени што јазичните услуги не секогаш функционираат во центрите за итни случаи и во социјалната и здравствената заштита.

Според низа извештаи, и покрај мошне долгата, повеќе од стогодишна законска јазична традиција во Финска, посебно тешко е да се добие пристап до двојазична услуга во Хелсинки, иако бројот на луѓе што зборуваат шведски во финскиот главен град е релативно голем. Јазичното законодавство во Финска, всушност, најдобро се спроведува во ограничен дел на земјата, пред сè во двојазичните општини со шведски како мнозински јазик и во општини каде што е поголем процентот на луѓе што зборуваат шведски.

Во последниве години како уште една земја во Европа, која се издвојува во сферата на официјална државна двојазичност, е Македонија. Повеќепати е констатирано дека Законот за употреба на јазиците, како дел од законските решенија за унапредување на малцинските права во Македонија, ги надминува капацитетите и ресурсите на општеството за негово имплементирање, во смисла на правење споредби со европските стандарди во оваа област.

Пошироките искуства јасно зборуваат дека прашањето за капацитетите и ресурсите е директно врзано за квалитетот на сервисот што го добиваат граѓаните. Нема никакво сомнение дека во Македонија тоа најчесто е затскриено во нејасните разграничувања меѓу националните интереси и партиските (меѓуетнички) компромиси.

The post Колку ЕУ се залага за повеќејазичност? appeared first on plusinfo.mk.

Четири партиски групи во Европскиот парламент деновиве упатија писмено барање до претседателката на Парламентот, Роберта Мецола, да преземе мерки против она што го нарекуваат „навредлив и недостоинствен јазик“ во врска со неодамнешното гласање за етаблирање на таканаречените мигрантски центри за враќање.

Протестот е насочен, пред сѐ, кон шведскиот европратеник Чарли Вајмерс од национално-конзервативната група ЕЦР, кој е изложен на критики поради неговата изјава дека „ерата на депортации во ЕУ започна“. Групите С&Д, РЕ, Зелените и Левицата сметаат дека изјавата алудира на Холокаустот и е „шокантен пример за поттикнување против групи луѓе“.

Ваквата реакција, се разбира, не е случајна. Веќе стана сè поочигледно дека дебатата за миграциите во Европа сè повеќе ја карактеризира засилено прилагодување кон начинот на кој партиите од спектарот на крајната десница го формулираат проблемот. Во исто време сè помалку се дискутира за големиот предизвик на иднината со кој се соочува ЕУ: како да се привлечат доволно луѓе кои ќе сакаат да живеат и работат во ЕУ?

Германскиот канцелар Фридрих Мерц деновиве изјави дека 80 проценти од повеќе од 900.000 сириски граѓани во земјата треба да се вратат во Сирија во рок од три години. Изјавата беше дадена за време на посетата на Берлин на сирискиот привремен претседател Ахмед ал-Шара. Мерц нагласи дека добро интегрираните Сиријци можат да останат, но дека на Сирија ѝ е потребно нејзиното население за обнова.

Шведскиот премиер Улф Кристерсон, кој ја предводи централно-десничарската владина коалиција, неделава изјави дека ако неговата коалиција од четири партии победи на септемвриските избори, партијата на крајната десница Шведски демократи ќе има „големо политичко влијание и важни министерски позиции во областите на имиграцијата и интеграцијата“.

Со своето засилено влијание врз политиките на владата, Шведските демократи во изминатите години јасно покажаа дека нивната цел е драстично да ја запрат имиграцијата на азиланти, да депортираат што е можно повеќе мигранти, да создадат претпоставки за ретроактивно одземање на државјанствата и дозволите за постојан престој и да ги заострат условите за семејна имиграција и државјанство. Младинскиот огранок на Шведските демократи е брутално јасен и вели: „Нека чини колку ќе чини, тие мора да ја напуштат Шведска!“

На разни нивоа сѐ позачестено се укажува дека ЕУ се движи кон период на значително построга политика за азил, каде што брзите одбивања и камповите за баратели на азил во соседните земји на ЕУ се централни прашања. Доколку политиката биде успешна, на значително помалку баратели на азил ќе им биде дозволено да останат во ЕУ во иднина.

Факт е дека напоредно со порастот на расистичките и крајно десничарските партии во повеќе ЕУ-членки, се менуваат и владините политики и социјалната клима. Многу луѓе со потекло од други земји се соочуваат со манифестирање на отворен расизам. Но во преден план истовремено доминира и парадокс. Мнозинството земји-членки на ЕУ се соочуваат, всушност, со акутен недостиг на работна сила, а имаат и многу ниски стапки на наталитет. Згора на тоа и иселувањето на млади луѓе ги продлабочува проблемите и недостигот од работна сила на пазарот на трудот.

Вкупно земено, проекциите за населението и демографските трендови изгледаат лошо. Доколку треба да се задоволат нараснатите потреби на земјоделството во Шпанија, индустријата во Германија, или пак за грижата за стари лица во Шведска и во Финска во наредните години, ЕУ ќе треба да привлече милиони нови имигранти. Во спротивно ќе се засилува вистинската миграциска криза гледано во подолга перспектива, иако за тие прашања моментно е тешко да се дискутира во јавноста, бидејќи не се вклопуваат во агендата на крајната десница која се натпреварува во трката за воведување сѐ построги анти-мигрантски мерки.

Акутната демографска криза во земји како, на пример, Бугарија, Романија и Литванија, се должи на комбинација од ниски стапки на наталитет, ниска имиграција и висока емиграција. Младите луѓе на работоспособна возраст се селат, многумина никогаш не се враќаат. Истите трендови несомнено се присутни и во сите земји кандидатки за членство во ЕУ, вклучувајќи ја и Македонија. Но, намалувањето на населението и големиот недостиг на работна сила наскоро ќе влијаат и на повеќе други земји во ЕУ.

Стапката на наталитет се намалува и во скандинавските земји, но тие сѐ уште не се во најлоша ситуација. Ситуацијата е значително полоша во земји како Италија и Грција. Откако стапката на наталитет ќе се намали, тешко е да се промени трендот, без оглед на тоа дека постојат докажани методи за охрабрување на семејствата да се решат да имаат повеќе деца. Дарежливото родителско отсуство во комбинација со прифатлива и добра грижа за деца го олеснува животот на семејствата. Повисоки плати и обезбедување домови за млади семејства обезбедуваат финансиска сигурност што поттикнува создавање нови семејства. Голема важност има и унапредувањето на мерките за јакнење на еднаквоста меѓу мажите и жените. Но, ова се прашања за кои тешко се дискутира на ниво на ЕУ. Напротив, пазарно-либералните политики на ЕУ честопати можат да функционираат во спротивна насока.

Само на Германија во иднина ќе ѝ бидат потребни 400.000 работници мигранти годишно. Но, од каде ќе дојдат тие? Млади добро образовани Турци кои бараат азил во земјата, ги враќаат назад во Турција. Многумина се двоумат да се преселат во Германија, имајќи го предвид зголемениот расизам во земјата. И не само во Германија, туку и во повеќе други европски земји.

Недостиг од работна сила во моментов владее во голем број сектори во речиси сите земји членки на ЕУ. Токму затоа Европската комисија неретко нагласува дека на ЕУ ѝ е силно потребна имиграција на работници, а за што е неопходно олеснување на законската регулатива, со напоредно засилување на заштитата на работниците од експлоатација и натамошно подобрување на мобилноста внатре во Унијата. Во спротивно, без прилив на работна сила, ќе запрат економските тркала на ЕУ.

Ако го земеме примерот на Шведска, нешто повеќе од половина од возачите на автобуси и трамваи во земјата се родени во странство, а и една третина од лекарите и медицинските сестри се имигранти. Статистиката покажува слична мигрантска „преплавеност“ и во низа други професии. Шведска едноставно не може да функционира без имиграција. Неспорна вистина е дека имиграцијата историски значајно ја збогатила не само Шведска, туку и голем број други западноевропски земји.

Истото важи и за имиграцијата денес, иако политичките заложби и општествената клима околу миграциите драстично се менуваат. Токму затоа, прашањето за тоа колку е веродостојно драстичното заострување на антимигрантската политика во голем број земји во Европа, всушност не може да се одвои од предупредувањата дека иднината на таквите заложби може да заврши во ќорсокак со контрапродуктивен бумеранг ефект.

Врескањата од типот „Нека чини колку ќе чини, само да ги снема одовде!“, може да завршат со испорачување на мошне висока сметка, која не само што не ќе може да се плати, туку ќе остане и како сизифовски камен врзан околу вратот, повлекувајќи сè зад себе, кога незапирливо ќе се стркала наназад.

The post Стоп за неопходна работна сила во ЕУ appeared first on plusinfo.mk.

Миграциската политика на ЕУ станува сè построга. Европскиот парламент со големо мнозинство гласови деновиве даде зелено светло за преговори за нов закон за депортација. Мандатот за преговори за заострување на мигрантската регулатива го издејствува широка коалиција на десничарски партии.

Европскиот парламент долго време се обидува да се договори за тоа како да се справи со депортациите на луѓе без право на престој. Сегашната Директива за враќање датира од 2008 година и долго време се сметаше за недоволна од мнозинството политички табори, иако од различни причини. Предлогот на Европската комисија презентиран во март минатата година – пред се како регулатива, а не како директива, што практично значи дека треба да се применува директно во сите земји без да се имплементира во националното законодавство – наиде на критики.

Конзервативната и христијанско-демократската група ЕПП го поздрави резултатот. Преговарачот Франсоа-Ксавие Белами, француски европратеник познат по своите заложби за построга политика кон илегални миграции, го опиша гласањето како пробив и „вистинска пресвртница“, нагласувајќи дека по години застој Европа конечно добива алатки за спроведување на сопствените правила за миграција.

За да се оправда донесувањето на регулативата, во повеќе наврати беа посочувани статистички показатели, дека секоја година на речиси половина милион луѓе им се наредува да ја напуштат ЕУ, но само еден од петмина го прави тоа.

– Тоа е целосно неприфатливо –  нагласува потпретседателот на ЕПП, Швеѓанецот Томас Тобе.

Но, тие бројки, спореде влијателниот бриселски портал „ЕУобсервер“ се доведени во прашање. Како што се укажува, се добива погрешна слика, бидејќи некои наредби за протерување се пресметуваат статистички двапати, а некои од засегнатите лица заминуваат доброволно без да бидат регистрирани како повратници.

Во последните години мигрантските регулативи во рамки на ЕУ се драстично сменети и постојано се изложени на сериозни промени и рестрикции. ЕУ моментно спроведува голема реформа на миграциската политика што ќе стапи на сила во јуни 2026 година, фокусирајќи се на построги контроли на надворешните граници, побрзи процеси на азил и задолжителна солидарност меѓу земјите-членки во распределбата при прифаќање на бегалците.

Новите правила вклучуваат задолжителен скрининг, повеќе „безбедни“ земји и поефикасно враќање на луѓе кои немаат причини за заштита. Според договорот постигнат во текот на данското претседателство со ЕУ во декември минатата година, Бангладеш, Колумбија, Египет, Индија, Косово, Мароко и Тунис, како и сите земји кандидатки за членство во ЕУ, вклучувајќи ја и Македонија, се означени како безбедни земји на потекло.

Организацијата „RESCUE“, која делува во Шведска, помагајќи им на луѓе во кризни ситуации, е загрижена поради списокот на такви земји, бидејќи е јасно дека земјите што се сметаат за „безбедни земји на потекло“ не се безбедни за секого. Низа документи на ЕУ, всушност, покажуваат дека во сите овие земји се случуваат сериозни кршења на човековите права, особено врз ранливите групи.

Луѓето со посебна ранливост ризикуваат да бидат потиснати низ пукнатините на недоволна правна сигурност и да немаат пристап до доволна правна поддршка. Критичасрите тврдат дека опишувањето на овие земји како „безбедни“ е начин ЕУ да се откаже од својата одговорност, на сметка на ранливите луѓе. Затоа, новите правила ризикуваат да го ослабат правото на индивидуална и правно безбедна проценка на потребите за заштита.

При гласањето деновиве во Европскиот парламент, мнозинството од социјалдемократската група С&Д гласаше против. Од нивните редови потоа беше укажано на каков начин биле водени преговорите, во кои тие учествувале со добра волја, со цел постигнување договор меѓу проевропските сили.

– Наместо тоа, процесот беше прекинат и заменет со коалиција со крајната десница – рече лидерката на групата по ова прашање, Муриел Лоран.

Извештаиите за контактите на ЕПП со десничарите предизвика силни реакции во Германија, каде што канцеларот Фридрих Мерц предупреди дека шефот на ЕПП Манфред Вебер сега „сноси одговорност“ за соработката.

Шведскиот европратеник Чарли Вајмерс, од редовите на екстремно десничарската партија Шведски демократи, која даде силен придонес мандатот на актуелната шведска влада во изминатите години да добие силен анти-мигрантски печат, го поздрави исходот од гласањето Европскиот парламент. Според „Еурактив“, Вајмарс имал значајна улога во воспоставувањето на контактите меѓу ЕПП и партиите на крајната десница.

– Ерата на депортации започна – вели Вајмарс. Гласањето, според него, потврдува растечко и стабилно мнозинство во Европскиот парламент за поефикасни враќања на азиланти и мигранти.

Преговорите за конечниот законски текст сега ќе се водат меѓу Европскиот парламент и земјите-членки. Комесарот за миграција на ЕУ, Магнус Брунер, ја опиша регулативата како „последно парче во сложувалката“ за миграцискиот пакт да профункционира како целина. Првата рунда преговори со кипарското претседателство на ЕУ е планирана да се одржи наскоро. Очекувањата се дека претстојните финални преговори ќе го нагласат растечкиот институционален консензус за тоа во која насока се движи миграциската политика на ЕУ.

Фокусот, во секој случај, не е насочен само на јакнење на контролите на надворешните граници на ЕУ, туку и врз континуираното заострување на азилантските и мигрантските регулативи, вклучувајќи го во поширок контекст и доселувањето на работна сила.

Во Шведска, на пример, имигрантите кои не се однесуваат добро би требало да можат да бидат протерани од земјата. Тоа е идејата зад таканаречениот „услов за добро однесување“, кој пред извесно време го презентираа владата и Шведските демократи.

Овој владин предлог беше проследен со бура остри критики и со укажувања дека концептот на добро однесување е, всушност, нејасен и дека внесува претпоставки за целосна правна неизвесност. Замислата е експлицитно да се опфати сè што би можело да има каков било допир со тоа што е нелегално. На пример, се сугерира дека „лошото однесување“ би можело да биде доколку имате неплатени долгови кај шведски извршители, или доколку учествувате во демонстрации на кои властите не гледаат со симпатии.

Франц Кафка, мајсторот на апсурдите, како што забележа една шведска колумнистка, сега е веројатно толку фрустриран што го клоца капакот од својот ковчег во гробот. И дека веројатно не ни помислил на вакво сценарио како продолжение на неговиот прочуен роман „Процес“.

Прозата на Кафка отвара прашања за апсурдната борба на човек кој не знае за што е обвинет. Апсурдноста сега оди и чекор понатаму, со предупредувачко покажување на показалецот, така што сега на човекот му се кажува за што е обвинет, но не и зошто тоа што го направил е погрешно за неговиот (мигрантски) граѓански статус.

И без судење. Властите истражуваат по брза постапка и веднаш потоа ја изрекуваат казната: депортација. Нека му ја мислат сега мигрантите што не се однесуваат добро.

The post Ерата на депортации во ЕУ започна appeared first on plusinfo.mk.

„Не ми треба меѓународно право“, изјави Доналд Трамп во интервју за „Њујорк тајмс“. Што е, всушност, неговото единствено ограничување во односите со другите земји? Тоа е: „Мојот морал. Јас самиот. Тоа е единственото нешто што може да ме запре.“

Американскиот претседател понатаму забележува дека можеби ќе мора да избере помеѓу Гренланд и НАТО – додавајќи дека алијансата е ништо без САД.

Првата година од вториот мандат на Доналд Трамп беше драматична – и означи значителен пресврт од неговите први четири години. Тогаш, првенствено постоеше страв дека тој ќе ги извлече САД од НАТО и ќе ја остави Европа сама со Владимир Путин. Сега е јасно дека тој е подготвен да ја искористи зависноста за да изнуди отстапки од Европа.

Оттаму гледано, прашањата добиваат се поголема тежина. Кога ќе се постави прашањето за европското нуклеарно оружје, во до неодамна неутрална Шведска се раздвижуваат старите дилеми. Посебно меѓу шведските социјалдемократи. Но, во исто време, светот се движи во сосема нова насока.

Во дебатата најчесто победува оној што може најдобро да атакува на предвидлив противник, држејќи се притоа цврсто за партиската пристрасност без ниту најмало двоумење. Сепак, денешната надворешна политика е нешто друго, се движи екстремна брзина. Дилемите стануваат уште повеќе мачни доколку премногу се заостанува зад таа брзина.

Кога францускиот претседател Емануел Макрон објави неодамна дека работи на тоа поголеми делови од Европа да бидат заштитени со француско нуклеарно оружје, шведските социјалдемократи не истапија само со критика на премиерот Улф Кристерсон, затоа што сака да биде дел од соработката. Тие исто така го критикува Макрон. Дискусијата за зголемување на бројот на боеви глави и започнување дијалог со неколку други земји за тоа како би можела да изгледа соработката ризикува „повторно создавање трка во нуклеарно вооружување“, сметаат социјалдемократите. Иако Макрон, всушност, се обидува да го избегне тоа, токму преку соработка што би се темелела врз капацитетите на француското нуклеарно оружје.

Макрон, исто така, сфаќа дека нема време за губење. Следната година, десничарските националисти на Марин Ле Пен би можеле да победат на претседателските избори, а таа воопшто не покажува разбитрање и не е заинтересирана да им помага на други земји со таков вид услуга. Доколку дотогаш не се воспостави соработка, би се зголемила веројатноста повеќе земји да размислат за сопствено нуклеарно оружје. Вклучувајќи ја и Шведска.

Сличностите се впечатливи со тоа како звучеше кога Русија ја започна својата инвазија на Украина, што директно влијаееше на интензивирање на дискусијата за членството на Шведска во НАТО. Но критичарите укажуваат дека на социјалдемократите им беа потребни три месеци да се „предомислат“ и да кажат „да“ за НАТО.

Тогашниот шведски министер за одбрана од редовите на социјалдемократите, Петер Хултквист, би сакал да тврди дека промената дошла одвнатре, но најголема мера пресудна беше, заправо, решителноста на Финска да се приклучи на Алијансата, а по што силно беше повлечена и Шведска во истатата насока. Не можело повеќе да се затвораат очите пред драстично променетите безбедносни предизвици.

Кога министерот за одбрана Хулквист подоцна беше прашан дали нема да поднесе оставка, бидејќи ветуваше дека никогаш нема да ја внесе Шведска во НАТО, тој се спротивстави. „Поважно е да се преземе одговорност за она што доаѓа, отколку да се заглави во она што беше претходно“, објасни тој.

Сега повторно се случува точно истото: социјалдемократите се заглавија во приказната за себе. Претседателката на социјалдемократите, Магдалена Андерсон, која е и кандидат за нов шведски премиер, доколку опозицијата победи на праламентарните избори во септември годинава, би одбила разговори со Макрон доколку беше премиерка. Таа неодамна го изјави тоа во едно интервју.

Со други зборови, таа по се изгледа ја прави точно истата грешка како и при почетокот на војната во Украина. Наместо да размислува врз основа на новата ситуација, таа одговара со оживување на старите дилеми на партијата околу разоружувањето.

Само што овојпат не се финските социјалдемократи, туку француските либерали, кои сакаат да помогнат да го поттурнат шведскиот воз во вистинската насока. Дури и обидот да не се размислува за различни алтернативи, како што беше нагласено во некои медиумски коментари, е речиси недолично однесување од страна на лице кое се стреми кон премиерската функција.

Затоа што кога САД брзо го менуваат својот облик на дејствување – и ја гледаат воената зависност на Европа како шанса да ја уценуваат – тие го превртуваат полето за играње на европската безбедносна политика по втор пат за кратко време. Трамп го бомбардира меѓународното право на парчиња, се потсмева на Украина и се заканува дека ќе преземе делови од суверени земји. На пример, од соседна Данска (Гренланд). Дали таа епизода беше недоволно јасна?

Европа, како што се слуша од разни страни, мора брзо да ги зголеми своите одбранбени капацитети, бидејќи додека Русија претставува главна закана, не може да се игнорира дека одбраната на Европа е исто така прашање поврзано со нуклеарно оружје.

Емануел Макрон го сфаќа ова. И шведскиот премиер на конзервативно-десничарската коалиција, Улф Кристерсон, се чини остава таков впечаток. Освен тоа, појдовната точка на Кристерсон во разговорот со Макрон е дека не треба да се поставува нуклеарно оружје на шведска почва во мирнодопско време. Со други зборови: се прави обид за исклучок, со цел социјалдемократите полесно да можат да се справат со своите дилеми.

Сепак, лидерката на социјалдемократите Магдалена Андерсон засега реагира толку категорично. Но прашање е дали тоа и овојпат ќе трае подолгорочно? Да се ​​сфати сериозно понудата на Макрон не е, пред се, прашање кое ги отвара сите мачни дилеми за колебање, туку можностите за интелектуална мобилност. Да се крене нивото на готовноста да се ​​извлечат нови заклучоци во услови кога светот забрзано се менува.

И да не се прави тоа, во смисла на непосакуван ефект, дури тогаш кога ќе биде предоцна.

The post Да се прифати ли нуклеарното оружје на Макрон? appeared first on plusinfo.mk.

Земји-членки на ЕУ се подготвуваат за можен нов бран бегалци од Блискиот Исток поради ескалацијата на војната во регионот. Ејми Поуп, раководителка на агенцијата на ОН за миграција, ИОМ, деновиве изјави дека ЕУ сака да избегне повторување на големата мигрантска криза од 2015-2016 година со попроактивна стратегија. Се проценува дека бегалските движења се сè уште мали и главно се случуваат во земји како Иран и Либан. Но, сценариото за продолжен конфликт ризикува да го промени тоа.

Луѓе кои бегаат да ги спасат своите животи во долги колони со камиони, автомобили, трактори и приколки, се составен дел од сликите што ги следат хаосот и катастрофите од војните. Се чини дека се сè уште свежи сеќавањата на напливот реки бегалци кои пред десетина години ја преплавија Европа.

Над 1,3 милиони луѓе во 2015 година, движејќи се преку таканаречената балканска рута, која одеше од Турција преку Грција и понатаму низ Европа, побарале азил во ЕУ, што досега е најголем број од Втората светска војна. Мнозинството од нив биле бегалци од војните во Сирија, Авганистан и Ирак. Германија и Унгарија примија најмногу (иако Унгарија главно само како транзитна земја). Шведска беше една од земјите која тогаш прими најголем број бегалци, околу 163.000 азиланти, или околу 12 отсто од сите што бараа заштита во Европа.

Оттогаш мигрантските регулативи во рамки на ЕУ се драстично сменети и постојано се изложени на сериозни промени и рестрикции. ЕУ моментно спроведува голема реформа на миграциската политика што ќе стапи на сила во јуни 2026 година, фокусирајќи се на построги контроли на надворешните граници, побрзи процеси на азил и задолжителна солидарност меѓу земјите-членки во распределбата при прифаќање на бегалците.

Новите правила вклучуваат задолжителен скрининг, повеќе „безбедни“ земји и поефикасно враќање на луѓе кои немаат причини за заштита. Според договорот постигнат во текот на данското претседателство со ЕУ во декември минатата година, Бангладеш, Колумбија, Египет, Индија, Косово, Мароко и Тунис, како и сите земји кандидатки за членство во ЕУ, вклучувајќи ја и Македонија, се означени како безбедни земји на потекло.

Но фокусот не е насочен само на јакнење на контролите на надворешните граници на ЕУ, туку и врз континуираното заострување на азилантските и мигрантските регулативи во последните години, вклучувајќи го и доселувањето на работна сила. Шведска, на пример, која долго време важеше за земја со „отворени врати“ и беше во самиот врв во Европа според обемот на прием на бегалци и мигранти, денес се бори да добие статус како ЕУ-членка со најрестриктивна миграциска политика.

Вратите сега се речиси сосема замандалени, а министрите во актуелната шведска конзеравтивно-десничарска влада се натпреваруваат кој повеќе ќе придонесе за постојано заладување на антимигранстките расположенија во земјата и припишување на сите проблеми во општеството главно на адреса на мигрантите и бегалците, кои во Шведска изнесуваат околу 20 отсто од вкупното население.

Многу нешта несомнено укажуваат дека цела Европа се движи кон сè порестриктивен став во миграциската политика. Но, во некои аспекти, шведската миграциска политика се разликува од онаа на другите земји, пред сè кога станува збор за предложените законски решенија за поништување или конверзија на дозволите за постојан престој.

Ова е едно од најважните прашања на екстремно-десничарската партија Шведски демократи, без чија поддршка во парламентот не би можела да функционира актуелната владина коалиција. Соочувајќи се со ризици од намалување на поддршката во пресрет на парламентарните избори што во Шведска ќе се одржат во септември годинава, Шведските демократи најавија дека би можеле да го одложат ова барање и да го вратат за разгледување на агендата по изборите.

Многумина експерти нагласуваат дека ваквите заложби на шведската влада се издвојуваат во споредба со други земји во Европа, каде што заострувањето на миграциската политика сепак не се спроведува како толку изразена драстична политика. Интересен е податокот дека речиси 80 интервјуирани водечки шведски адвокати за миграција се согласуваат со таквите оценки.

Во голем број европски земји постои одредена финансиска поддршка за оние мигранти кои сакаат да се репатрираат и вратат во земјите на нивното поткло, но и во тој контекст Шведска значајно се издвојува како пример. Моментно возрасно лице над 18 години може да добие 350.000 шведски круни круни, или околу 33.000 евра, а како семејство приближно 60.000 евра, за репатријација и трајно напуштање на Шведска. Таква висока финансиска поддршка за доброволно бришење од националните регистри и „фаќање магла“ назад во својата земја, нема никаде на друго место во Европа. Деновиве медиумите објавија дека неколку мигранти од Сирија и од Африка ги добиле тие парични суми да се иселат трајно од Шведска.

И други европски земји имаат мошне рестриктивен став кон барателите на азил. Во Италија, на пример, постои строга политика на границите за спречување влез на азиланти. Но, во исто време Италија прима многу имигранти како работна сила, за разни професии каде што има недостиг, а не само висококвалификувани лица. Во Шпанија на луѓето без дозвола за престој, кои веќе се во земјата, им се дава можност да останат како работници.

Во Шведска, пак, како и во соседните скандинавски земји, работите станаа построги не само за барателите на азил и нивните семејства, туку станува сè построго и за оние кои сакаат да се преселат во Шведска за работа. Од први јуни годинава ќе се бара, меѓу другото, мигрантот да има договор за вработување од најмалку 3.100 евра месечно, со цел да се спречи наплив на мигранти што би прифатиле да работат за пониски плати. Но нискоквалификувана работна сила може само да сонува плати од 3.100 евра. Со други зборови, „црноглавците“ стануваат сè помалку пожелни.

Но, доколку бомбите продолжат да паѓаат во Иран и пошироко на Блискиот Исток, ситуацијата би можела брзо драстично да се смени. По сè изгледа лончињата пак може да се измешаат. Во Шведска веќе живеат преку 120.000 Иранци. Ако Иран гори, ниеден одговорен политичар тешко дека ќе може да продолжи да тврди дека Шведска е веќе „преполнета“ со мигранти. Наместо тоа, станува сè поочигледно дека не само Шведска, туку и голем број други ЕУ-членки, веќе мора да се подготвуваат за можно ново мигрантско цунами.

Луѓе кои се борат за гол живот не запираат на никакви државни граници.

The post Ќе се повтори ли мигрантско цунами во ЕУ? appeared first on plusinfo.mk.

„Тоа што го научивме е дека е секогаш тешко и ризично да се ветуваат датуми за ЕУ-членство“, рече деновиве шведската министерка за европски прашања, Јесика Росенкранц, коментирајќи ги зачестените барања на Украина да добие фиксен датум за пристапување во ЕУ, по можност веќе во наредната 2027 година.

Дури и најпријателски настроените европски земји кон Украина, меѓу кои несомнено се вбројува и Шведска, заедно со соседните Данска и Финска, ги отфрлаат заложбите за поставување и дефинирање временска рамка со утврдување конкретен датум за проширување на ЕУ.

Украина сè повеќе бара брз пат кон ЕУ. Но и Германија, од која се очекува да го покрие поголемиот дел од трошоците за украинското пристапување кон европските интеграции, се спротивставува. Тоа, се разбира, го засилува украинското разочарување, бидејќи германскиот канцелар Мерц беше категоричен и веќе изрази уверување дека „брза траса“ не е решение, и дека Украина мора да ги исполни критериумите за членство.

Забрзаната постапка би значела дека Украина не би морала да ги исполни таканаречените Копенхашки критериуми за да стане членка на ЕУ. Украинскиот претседател Зеленски посакува да добие јасен и недвосмислен датум за ЕУ-членство, бидејќи знае дека ниту еден Украинец не верува во нејасни ветувања. „Зборуваме за конкретен датум за членство во ЕУ – 2027 година – и очекувам нашите партнери да нè поддржат“, напиша Зеленски на почетокот на февруари на платформата X.

Но, во рамките на ЕУ постои голем скептицизам. Особено во Берлин. Германија е најголемата земја-членка на Унијата, и економски најмоќна. Значаен дел од трошоците за интеграција во ЕУ на земја разорена од војна, со 40 милиони жители и со гигантски земјоделски сектор, би паднале на товар на Германците. Токму затоа Мерц јасно стави до знаење дека не доаѓа предвид Украина да стане членка на ЕУ на 1 јануари 2027 година. „Тоа не е можно“, изјави канцеларот Мерц неодамна по средбата со своите владини партнери, социјалдемократите. Украина треба да има перспектива за приклучување, но тоа е подолг процес.

Во исто време предлогот, кој во последно време се позачестено се заговара на разни нивоа во ЕУ, Украина да добие еден вид членство од Б-класа, без право на глас и со пристап до внатрешниот пазар, не предизвикува никаков посебно голем ентузијазам во Украина. Она што го интересира Киев е зачленувањето да се случи брзо.

Дополнителни главоболки создава и фактот дека неколку земји-кандидати за прием во членството во ЕУ, посебно од Западен Балкан, се пред Украина во редот на чекање. На пример, Црна Гора, која заврши 12 од 33 поглавја од преговорите за членство. Како следна во Брисел се споменува Албанија. Долгиот процес на реформи во пристапувањето, за кој зборува Мерц, и е секако добро познат и на Македонија, која е веќе две децении во чекалната на ЕУ.

Сепак, очекувањата во Украина постојано растат. Како што се укажува, тие во последно време се чини се зголемуваат, а што, меѓу другото, се должи на начнот на кој украинските медиуми известуваат, но едновремено не ја следат ЕУ одвнатре. Никој посебно не им објаснува на Украинците како всушност функционира Унијата или што треба да знаат за германската внатрешна политика (што е од големо значење за ЕУ). Проблематиката околу проширувањето на ЕУ се симплифицира со истакнување на фактот дека „Европејците се плашат од Русите“.

Ниту една земја од ЕУ не ги исполнила сите критериуми кога станала членка, е едно од тврдењата што се потенцираат во дел од украинските медиуми. Патем речено, истото тоа тврдење редовно се исфрала во преден план и во земјите кандидатки од Западен Балкан, како одговор на тврдо поставените реформски барања од страна на Брисел.

Но тоа, сепак, не може да се смета за целосна вистина. Во случајот на скандинавските земји, кога се во прашање Данска и Финска, или Шведска, преговорите траеја по неколку години, се до целосното исполнување на сите поставени критериуми за полноправно ЕУ-членство. Тоа што на некои други земји, како, на пример, на Романија и Бугарија, им е „прогледано низ прсти“, е друго прашање, замаглено делумно преку геополитичките интереси.

Неоспорно е дека геополитичките перспективи и војната во Украина ги интензивираа дискусиите за проширување на ЕУ. Но самата ЕУ придонесе за недоразбирањата, бидејќи, оптоварена со грижа на совеста за недоволната помош на Украина по започнувањето на руската инвазија, делумно да го компензираше тоа со испраќање на двојни сигнали за можно украинско приклучување кон ЕУ.

Сега се чини како сè да е подготвено разочарувањето во Украина да биде уште поголемо. Потребна е перспектива за приклулчување, но тоа подразбира подолг процес, вели Мерц. На каква должина на процесот можат во овој момент да се надеваат и земјите од Западен Балкан, е прашање кое секако не треба да се разгледува изолирано од таквите пораки.

Ставовите околу тоа дека ЕУ мора да се подготви за големо проширување, преку укинување на ветото, зголемување на буџетот, зајакнување на владеењето на правото, како и воведување на пофлексибилно членство, што пред извесно време значајна група експерти назначени од Франција и Германија ги изнесоа како предлози за иднината на Унијата, и понатаму се актуелни.

Со оглед на тоа дека низа ЕУ-членки заземаат јасен став во полза на Украина и на другите земји кандидадтки да се приклучат кон Унијата кога ќе ги исполнат условите, се засилуваат и барањата за реформи за создавање претпоставки за прием на десетина нови членки. Неопходни се промени за да се спроведе процесот на проширувањето, а истовремено и да се подготви ЕУ за други идни предизвици во однос безбедносната ситуација, климатските промени и пандемиите.

Во секој случај, Украина бара преговорите да можат да се усогласат на утврден датум за членство. Но, во пристапните преговори за членство во ЕУ, возниот ред, или, да речеме, редоследот на возовите е спротивен. ЕУ е затворен клуб, каде што мора да се исполнат одредени стандарди, кога некоја земја сака да се приклучи кон европското семејство.

Приемот во членство ќе се случи колку што е можно побрзо. Таков одговор најчесто се слуша. А и сега не се разликува многу од порано. Дури и кога се размислува и разговара за „диференцирано членство“, или можеби „делумно членство“ без право на глас и без сите права и обврски. Сукцесивно членство. И така би можело да се нарече.

Се разбира, вели шведската министерка Росенкранц, секогаш можеме да имаме разни „креативни дискусии“. Каков ќе биде исходот на оваа најнова дискусија околу „редуцираното“ членство, е прашање на кое сè уште нема јасен одговор.

The post Креативни решенија за кочење на ЕУ-членството appeared first on plusinfo.mk.

„Марк Руте не е сериозен – треба да биде сменет“. Ова е еден од насловите во скандинавските медиуми преку кои сѐ поотворено се поставуваат прашања за начинот на кој генералниот секретар на НАТО ја практикува својата лидерска позиција. Не е за првпат да бидат упатени остри критики кон улогата на Холанѓанецот Руте во однос на напорите за јакнење на трансатлантскиот одбранбен линк.

Шефот на НАТО му се улизува на Доналд Трамп и ја понижува Европа. Тоа не е во ред, се потенцира во коментарите. Таквите критички гледишта ги делат многумина кои неодамна учествуваа на Минхенската безбедносна конференција, но малкумина сакаат да зборуваат во свое име, особено оние кои моментно се носители на високи владини функции.

Сепак, тоа е неопходно, сметаат критичарите, поаѓајќи од анализа што не ги избегнува објективните околности – бидејќи се смета дека Марк Руте сѐ повеќе претставува вистински проблем. Гледано само од аспект на неговото улизување пред американскиот претседател, е доволно штетно однесување. Тоа веќе би требало да биде јасно, посебно по направените пируети во Давос.

Данците го задржаа својот став, одбивајќи да се помрднат ниту сантиметар во однос на Гренланд, и јасно и категорично ставија до знаење дека нема што да се дискутира кога станува збор за барањето на Трамп да го купи големиот остров. Данската премиерка Мете Фредериксен изјави дека ако САД го земат островот со сила, тоа би значело моментален крај на НАТО. За таквиот став доби целосна поддршка од други европски земји.

Американските политичари, вклучително и републиканците, протестираа против претседателот. Пазарите беа изложени на сериозни потреси. Ова го натера Трамп да се повлече, изјавувајќи во својот говор во Давос дека нема да употреби воена сила за да го добие Гренланд.

Марк Руте, по говорот на Трамп, се вклучи со свој предлог, уверувајќи го американскиот претседател, насамо, дека сепак вреди да се направи напор за дискусија. Набрзо се прошири информација дека Американците можеби ќе можат да ги одвојат деловите од островот каде што имаат бази. Веданаш потоа Фредериксен мораше повторно да ги повтори своите црвени линии: Гренланд не е на продажба – ниту кога станува збор за помали делови од островот.

За време на безбедносната конференција во Минхен, таа забележа дека заканата не е целосно исчезната. Тоа веројатно е вистина, а што во голема мера веројатно се должи на Марк Руте. Доналд Трамп може да ја намириса слабоста, бидејќи ако „сте го разголиле вратот, тоа е како да сте го замолиле да загризе“.

Сепак, најлошото, се чини, не е лицемерието или потчинетоста, туку начинот на кој Руте ја омаловажува способноста на Европа да се грижи за сопствената безбедност. „Секој што мисли дека Европа може да се одбрани без САД може да продолжи да сонува“, тврдеше шефот на НАТО неодамна пред Европскиот парламент.

Но колку е сериозно да се тврди такво нешто. Се смета дека Европа не инвестирала доволно во својата одбрана, но кога станува збор за основниот економски и технолошки капацитет, сите компетентни проценки дефинитивно потврдуваат дека Европа располага со сила потребна да се грижи за себе. Нема сомнение дека тоа ќе се постигне доколку европските земји инвестираат 4-5 проценти од својот БДП за јакнење на одбранбените капацитети.

Јасно е дека Европа е послаба без САД. Од натамошната тесна соработка полза можат да имаат и двете страни, но САД се тие што во моментов избираат да се држат настрана. Европа мора да ја преземе одговорноста за сопствената одбрана. Истото го кажуваат и Американците. Во пракса тоа значи дека Европа мора колку што е можно побрзо да ги замени капацитетите за кои САД во моментов се одговорни.

Токму затоа, НАТО има потреба од лидер кој ќе обезбеди претпоставки да се случи таква промена и приспособување на новите реалности. Алијансата не може да има лидер кој подбивно се преправа дека такво нешто не може да се спроведе.

Но и покрај сето улизување и сервилност пред американскиот претседател од страна на генералниот секретар, НАТО сепак не успева да ги сокрие пукнатините во Алијансата. Посебно кога се работи за самите темели на Алијансата, дека сите ќе се вклучат во колективната одбрана доколку некоја членка биде нападната. Фамозниот член 5 за колективните гаранции остана малку замаглен по разните изјави на Трамп во изминатиот период околу неговото толкување и дефинирање.

Во исто време воопшто не се ретки и критичките гласови дека дебатата за потребите на Европа од зголемено вооружување го изгубила контактот со реалноста, поаѓајќи од прашањето дали издвојувањето на петте проценти од БДП на членките на НАТО се утврдени како разумна цел за зајакнување на одбранбените капацитети, врз база на сериозно и соодветно критичко испитување?

Суштината на таквите критики е дека всушност не постои оправданост во барањето причина зошто европските земји-членки на НАТО треба да издвојуваат ист дел од БДП како и САД за воени цели. Покрај членството во НАТО, Вашингтон има енормни одбранбени обврски во Азија против помоќен противник од Русија. Европските земји-членки на НАТО имаат само една јасно дефинирана мисија ‒ да изградат одбрана што ќе ја одврати Русија од напад врз некоја членка на Алијансата.

Населението на европските членки на НАТО е 4-5 пати поголемо од населението на Русија, кое се намалило на околу 140 милиони. Општата здравствена состојба не е добра, особено за машкиот дел од руското население. Европските мажи живеат петнаесет години подолго од Русите, и тоа во добра здравствена состојба. А на листата на најсреќни земји во светот доминира Европа.

Износ еквивалентен на 5 проценти од БДП би му овозможил во европските дел на НАТО буџет за одбрана кој, без придонесот на Украина, би бил десет пати поголем од оној на Русија. Аргументот на генералниот секретар на НАТО за таквото ниво на буџетски издвојувања е во голема мера поврзан со барањата кои доаѓаат од Вашингтон. Но колку е тоа погрешно, како изместена перспектива, доколку се смета дека одбраната на Европа треба да биде дизајнирана единствено за да го одврати Путин, а не за да го задоволи Трамп.

„Не разбирам како Марк Руте може да го каже тоа што го прави. Која му е поентата кога вели ‒ продолжете да сонувате дека можете без САД? Тој нè навредува кога го кажува тоа“, вели поранешниот естонски претседател Томас Хендрик Илвес, не избирајќи „дипломатски речник“ кога станува збор за шефот на НАТО. На Илвес, всушност, не му пречат првенствено улизувањата на Руте и неговите пофалби на „тато (daddy)“ Трамп, туку самиот начин на кој Руте со потценување зборува за Европа.

Компасот кој Руте како кормилар на НАТО кришум го вади од џепчето од елекот на костумот покажува насока околу која, очигледно, тешко се постигнува согласност.

The post Компасот на НАТО-кормиларот appeared first on plusinfo.mk.