Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, деновиве во својот говор за состојбата на Унијата истакна дека ултранационалистите, антиевропските сили и надворешните мешања имаат за цел да ги поткопаат европските демократии. Таа исто така нагласи дека имињата и методите може да се разликуваат, но целта на овие сили е иста — да ги поткопаат вредностите на ЕУ и да ја уништат стабилноста. Фон дер Лајен повика на заедничка борба за европската идеја и градење на самостојна и силна Унија способна да одговори на глобалните предизвици.

Но тешкотиите да се сведат клучните предизвици под заеднички именител не се за потценување. Постојат многу причини зошто бран на десничарски национализам се шири низ земја по земја во Европа. Најчесто наведувани се незадоволството од економијата, глобализацијата, имиграцијата и криминалот. Во повеќето европски земји, радикалните десничарски националисти делат заеднички особини: потрага по национална или етничка чистота. Длабоко негодување кон ЕУ. Страв од имигранти и луѓе од друго потекло. Недостаток на разбирање на борбата на Украина за опстанок. Како и разбирање за Русија.

Европската единственост на најширок план не ја разбива еден единствен актер, туку таа е под влијание на комплекс од внатрешни политички судири, економски интереси и надворешни геополитички притисоци. Прашањето за тоа кој или што го нарушува единството на Европа најчесто се анализира низ неколку клучни фактори. Пред сѐ, подемот на популизмот и евроскептицизмот. Во многу земји-членки сè погласни се политичките сили кои го ставаат националниот суверенитет пред заедничките одлуки на Брисел. Одделни членки често ставаат вето или ги блокираат заедничките одлуки на ЕУ (на пример, околу финансиската помош за Украина или санкциите), барајќи отстапки за сопствените национални интереси.

Различните економски сили во ЕУ имаат различни приоритети. Прашањата какви што се енергетската зависност, инфлацијата и трошоците за зелена транзиција често создаваат јаз меѓу богатиот север и посиромашниот југ и исток на континентот. Во исто време недостигот од усогласен и единствен систем за управување со мигрантите и бегалците останува една од најголемите точки на триење меѓу земјите-членки.

За само една година политичката ситуација во неколку големи европски земји би можела драстично да се промени. Во Германија пропутинската Алтернатива за Германија, АфД, е во пораст и води во анкетите на јавното мислење. АфД долго време бараше ублажување на санкциите на ЕУ против Русија и прекин на вооружената поддршка за Украина.

Следната пролет Франција би можела да ја избере за претседател Марин Ле Пен, позната по својата скептичност кон ЕУ и НАТО. А на есен 2027 година крајно десничарска влада би можела да ја освои власта во Полска.

Кога станува збор за вистинската содржина на ЕУ-политиката, Ле Пен и нејзиниот главен соработник Жордан Бардела се согласуваат околу главните точки, иако тоа не води автоматски до изборен успех. Од програмата на Националниот собир за ЕУ ​​произлегуваат заклучоци дека партијата не планира освежување со лесен ветрец низ Европа, туку се стреми кон сеопфатна трансформација што би ја ослабнала ЕУ и би довело до низа спорови и конфликти.

Преполовувањето на придонесот на Франција во ЕУ, за кој Бардела вели дека е на врвот на листата на ЕУ-агендата, на пример, би предизвикало негодување во Берлин. Националниот сојуз, исто така, сака да воведе француски гранични контроли, што би го уништило единствениот пазар, а партијата се спротивставува на можноста Украина и другите земји-кандидатки да станат членки на ЕУ. Што би случило тогаш со обидот за изградба на нова структура за европска безбедност? Во Европа што се распаѓа, лесно е да се замисли како расправиите околу поединечни прашања би можеле да ескалираат во нешто многу полошо.

На подолг рок, Националниот сојуз, исто така, бара институционално расклопување на ЕУ. Комисијата треба да стане еден вид немоќен секретаријат, правото на вето на земјите-членки треба да се брани и приматот на правото на ЕУ над националните закони треба да исчезне. Ако ова стане реалност, Унијата би се трансформирала во немоќен клуб за дискусија и со тоа не би останало многу од денешните структури и преговарачки механизми на ЕУ.

Во време кога Европа е под притисок од Русија, САД и Кина, ваквите политики во основа не се многу популарни. Токму затоа Марин Ле Пен сега зборува за француска „стратешка независност“ и од САД и од Русија. А и лидерот на британската десничарска партија „Реформирај го Обединетото Кралство“ Најџел Фараж, се дистанцира од Трамп, велејќи дека поддршката на АФД за Путин е тешко разбирлива.

Во секој случај, без оглед на извесни осцилации не е случајно што и понатаму станува збор за рамка со идеи блиски до движењето Мага на Доналд Трамп. Како Елон Маск така и Доналд Трамп ја пофалија изборната победа на АфД во германската покраина Саксонија-Анхалт. Кога потпретседателот Џ.Д. Венс ја посети Минхенската безбедносна конференција минатата година, тој ја поздрави лидерката на АфД, Алис Вајдел, но не и германскиот канцелар. Ова е во согласност со стратегијата за национална безбедност на Трамп, во која се наведува поддршка за „патриотскиот отпор“ во Европа.

Сето ова е последица на тоа што Трамп и европските националисти и десничарските популисти делат негодување кон слободната трговија, меѓународното право, ЛГБТ правата и демократскиот естаблишмент. И тука, всушност, лежи клучот на разбирањето зошто ултранационалистите се свртуваат кон Русија. Путин го искористи ова многу вешто, делумно со тоа што отворено ги поддржа Марин Ле Пен, АФД и Виктор Орбан (сè додека унгарските гласачи не му „пресудија“ на избори). Во исто време, Кремљ се вклучи во традиционална шпионажа, операции за влијание, хибридна војна, саботажа и обиди за инфилтрација длабоко во европските влади.

Многумина укажуваат дека во минатото претежно комунистите и некои личности од крајната левица изразуваа симпатии кон лидерите во Москва. Меѓутоа, денес главно десничарските националисти се оние кои се восхитуваат од автократското владеење на Владимир Путин. За рускиот лидер се чини партиските бои и идеолошките етикети одамна се исчезнати. Најважната цел е да се ослабне и подели ЕУ.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, од своја страна, пак, зборува за отворено непријателски настроен свет и продолжува со својот план да ја направи Унијата понезависна. „Нашиот пат е јасен: да изградиме независна ЕУ со моќ да дејствува“. Унија која повторно ќе ја земе иднина во свои раце. И да го издржи притисокот на силните глобални предизвици.

The post ЕУ и отпорот против ултранационалистите appeared first on plusinfo.mk.

Сè поголем број европски земји донесуваат закони против употребата на облека што го покрива целото лице, како што се бурката и никабот. Во Португалија, на пример, антиимиграциската партија Чега слави нови триумфи во својата амбиција да ја заштити земјата од исламот.

Во јули годинава, Португалија стана најновата европска земја што воведе забрана за облека што го покрива целото лице на јавни места. „Ерата на бурката е завршена во Португалија. Оние што ја мразат нашата култура можат да се вратат во својата земја“, соопштија од Чега, откако мнозинството во парламентот гласаше за предлогот на партијата од 2025 година.

Интелектуалци и аналитичари од различна идеолошка припадност сè почесто предупредуваат дека Европа каква што ја знаеме со векови – цивилизација заснована на домородно мнозинско население, заедничка култура, индустриски просперитет и одреден поглед на слободата и правата на сопственост – се чини дека е осудена на исчезнување.

Предупредувањата во основа не се во смисла дека тоа би можело да се случи преку некоја спектакуларна катастрофа, туку преку бавна и немилосрдна ерозија, неизбежна поради структурните трендови кои сега се премногу силни за да се вратат во првобитната состојба.

Развојот во изминатите години и децении во повеќе европски земји е означен и со засилена сегрегација, паралелни идентитетски претензии – главно исламистички, но не исклучиво такви – и со зголемување на културните контрадикции и безбедносните тензии. Оние што стојат зад најалармантните укаживања тврдат дека Европа не само што не успева да се „обнови“, туку продолжува да се трансформира, мутира и претрпува метаморфоза во нешто радикално различно, помалку европско, помалку продуктивно на долг рок и помалку кохезивно.

Прашањата поврзани со културните судрувања и противречности се заоструваат дури и на дневна основа. Франција, Белгија, Данска и Австрија веќе имаат национални забрани или далекусежни ограничувања на бурката и никабот, т.е. облека што го покрива целото лице. Холандија и Германија имаат поограничени правила. Бугарија има забрана на јавни места од 2016 година. Швајцарија ја воведе својата национална забрана во 2025 година.

Сепак, во 2025–2026 година, прашањето доби нов политички импулс. Италија дискутира за значително поширока забрана за бурката и никабот на јавни места, вклучувајќи училишта, универзитети, продавници и канцеларии. Прашањето го покрена партијата на премиерката Мелони.

Данска отиде подалеку од својата првична забрана за јавни места и ја разгледува можноста за нејзино проширување во образовните институции. Во Шведска се водеше многу поинтензивна дебата. Христијанските демократи предложија забрана за бурката и никабот, додека владата како целина не поддржа општа национална забрана. Норвешка досега се воздржа од општа забрана на јавни места, но прашањето се дискутира сè поинтензивно.

Велика Британија досега зазеде многу повнимателен став, но прашањето сега стана и политички релевантно. Лидерот на „Реформ УК“, Најџел Фараж, неодамна повика на забрана за маски за лице, вклучително и бурката.

Интересно е дека дискусијата во Франција повеќе не е насочена само кон бурката/никабот. Марин Ле Пен, претседателка на партијата Национален собир, повторно го покрена предлогот за забрана на хиџабот на јавни места, што се однесува на вел или шамија која ја носат некои жени со исламска вероисповед и на конзервативно облекување на жени во исламот воопшто. Ова, како што се оценува, е значително пошироко од главната европска позиција досега. Прашањето се чини стана централен дел од дебатата за францускиот идентитет и миграцијата пред претседателските избори во 2027 година.

Во основа постојат неколку клучни аргументи кои се поврзани со јасно изразените промени во јавното мислење, и тоа не само меѓу политичарите, посебно кога станува збор за ексремната десница, туку и во пошироката јавност? Пред се кога станува збор за безбедноста и идентификацијата – државата треба да може да види кој се движи на јавни места. Интеграција и социјална кохезија – откриеното лице се смета за важен дел од комуникацијата во јавниот простор. Слободата на жените – особено десницата, но и делови од левицата тврдат дека превезите што целосно покриваат лица можат да бидат израз на угнетување на жените. И, не помалку важно. традиџијата на секуларизмот и европските вредности – кои се особено силни во Франција.

Од страна на противниците на радикализирањето на мерките во оваа област, обично се тврди дека забраната значи оти државата ја принудува жената да се соблече, што парадоксално може да биде и мешање во нејзината слобода. Тие исто така истакнуваат, иако такви проценки тешко добиваат и конкретна статистичка потврда, дека многу малку жени всушност носат никаб или бурка, што го прави прашањето повеќе симболично отколку практично социо-економско.

Европскиот суд за човекови права прифати дека европските држави можат да воведат ограничувања за носење превези што го покриваат целото лице. Сепак, тоа не значи дека каква било забрана е законски дозволена. Судот наметна барања за пропорционалност и особено го нагласи аргументот за општествен соживот.

Но дебата не само што не запира, туку добива сè посилен интензитет. Во пресрет на парламентарните избори во Шведска, што ќе се одржат во недела на 13 септември, муслиманските симболи, вклучувајќи ја и верската облека, се наметнаа како значајно прашање во предизборната кампања. Лидерот на екстремно десничарската партија Шведски демократи, Џими Окесон, на еден предизборен митинг доби прашање од една муслиманска жена која го праша дали ќе го забрани носењето на муслимански превез доколку ја освојат власта. Окесон и одговори дека не верува оти таа можеби го носи превезот принудно, но дека со тоа апослутно не одговара да се појавува на јавни места во Шведска. Потоа и го заврте грбот.

Шведскиот парламент-Риксдаг во март гподинава ги отфрли предлозите за забрана на превезот и религиозните симболи. Во исто време, владините партии станаа многу појасни во своите критики за целосниот превез. Во дебатата во Риксдагот, владата ја опиша принудата за носење, на пример, никаб или бурка, како израз на угнетување поврзано со честа.

Во новиот изборен манифест презентиран деновиве, Шведските демократи повторно актуелизираат предлог за основање на „Центар против политичкиот ислам“, кој ќе истражува до кој степен луѓето со исламистички ставови претставуваат закана за Шведска. Премиерот Улф Кристерсон, кој ја предводеше шведската конзервативно-десничарска влада во изминатите четири години, пред извесно време јавно вети дека, доколку повторно победат на изборите, Окесон слободно може да смета на местото шведски министер за интеграција и миграции.

Доколку тоа се оствари и Шведските демократи успеаат да приграбат за себе таква исклучително значајна министерска фотелја, Окесон ќе добие одврзани раце да го докаже, веројатно на најбрутален можен начин, она што со години го повторува како мантра – дека „активен муслиман верник не може во исто време да биде и Швеѓанец“.

Ќе може ли една високо развиена демократија како што е шведската да истрпи такви силни удари, останува да се види веројатно во блиска иднина.

The post Бурка на лицето на Европа appeared first on plusinfo.mk.

 Германскиот канцелар Фридрих Мерц ги собира деновиве на состанок во Берлин своите колеги истомисленици од земјите-членки на ЕУ за да побара остри намалувања во претстојниот долгорочен буџет на Унијата.

Мерц, кој е сè понепопуларен во Германија и е на пат да ги изгуби клучните регионални избори од крајната десница, го отфрли предлогот на Европската комисија за буџет од речиси два трилиони евра за 2028-2034 година. Тој ги повика шефовите на државите на Холандија, Финска, Австрија, Данска и Шведска, додека во исто време претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, ја продолжува својата турнеја со посети на европските метрополи за да го сондира теренот пред есенските решавачки преговори за усвојување на повеќегодишниот ЕУ-буџет.

„Вкупниот буџет мора значително да се намали – за стотици милијарди евра“, изјави австрискиот канцелар Кристијан Штокер, повторувајќи го сличниот повик со кој Мерц истапи неодамна. „Неприфатливо е Брисел да дискутира за најголемиот буџет во историјата, додека дома мора да го стегнеме ременот“.

Лидерите што се состанаа во Берлин не само што сакаат намалување на буџетот, туку инсистираат и начинот на кој тој се троши да се префрли од области како земјоделство кон одбрана и безбедност. Не отстапуваат и од своите барања да наметнат услови за да ги спречат владите да добиваат пари доколку ги прекршат демократските норми и владеењето на правото.

Спротивставените гледишта и заложби за димензионирање на европскиот буџет стануваат интересни од повеќе аспекти. Меѓу другото, присутен е и јасен отпор и конфликт околу ЕУ-проширувањето во контекст на долгорочниот буџет за 2028-2034 година, иако овој отпор најчесто се изразува индиректно како дискусија за големината на буџетот, поддршката за земјоделство и кохезијата.

Предлогот на Европската комисија вклучува, значи, околу два трилиони евра, а проширувањето е назначено како експлицитно стратешки приоритет. Но, Европскиот парламент веќе нагласи дека буџетот мора да се реформира за да се справи со идното проширување, бидејќи најважното прашање е, всушност, кој ќе плати и кој ќе ги добие парите.

Доколку земји како Црна Гора, Албанија, Македонија, Србија, Молдавија и Украина – и тоа посебно Украина – на крајот на процесот станат членки, потребата на ЕУ за финансиски средства за кохезиска политика, земјоделство, инфраструктура, регионален развој и институционални реформи нагло ќе се зголеми.

Во последно време се издвојуваат два прилично јасни табора. „Пријатели на кохезијата“ – главно земји од централна и источна Европа, и од јужна Европа – кои не сакаат да се намалат традиционалните придонеси. Шеснаесет земји, вклучувајќи ги Полска, Романија, Бугарија, Хрватска, Унгарија, Словачка, Словенија и Грција, побараа повеќе пари за земјоделство и регионален развој.

Од другата страна се дел од најбогатите членки на Унијата, таканаречените „фругални“, штедливи земји, кои во најголем обем со својот нето придонес го полнат ЕУ-буџетот. Тие стојат зад најсилните противења за наглото зголемување на буџетот. Токму затоа и проширувањето со прием на нови земји членки во ЕУ станува важно за стеснување на буџетските дупки и затегнување на ременот во бриселските бирократски кругови. Нема никакво сомнение дека нновпримените, посиромашни земји-членки нормално би биле големи нето-приматели на средствата од ЕУ, додека побогатите земји би морале уште повеќе да го зголемат својот нето придонес во заедничката европска каса.

Во секој случај, веќе е констатирано во најширока политичка рамка ,дека ЕУ има посилни причини од порано да се заложи за забрзување на проширувањето. Војната на Русија против Украина го изостри прашањето на безбедносната политика во однос на Западен Балкан, Украина и Молдавија. Но, напоредно на тоа останува фактот дека економски гледано проширувањето и понатаму минава низ мошне потешки фази.

Токму затоа би можело да се рече дека ЕУ се соочува со еден вид „парадокс на проширувањето“. Се почесто се слуша дека на Унијата ѝ е потребно проширување повеќе од порано – но едновремено не може да се заобиколу реалноста дека тоа ќе биде и поскапо и ќе бара поголема прераспределба на парите од ЕУ.

И за какви очекувања може сега да се зборува. На повеќе нивоа созрева сознанието дека претстојните преговори за обемот на европскиот буџет ќе бидат една од најважните индиректни битки околу идното проширување на ЕУ. Главното прашање што се дискутира не е „дали треба да го пуштиме Балканот внатре?“, туку „како би требало ЕУ да финансира унија што би можела да стане значително поголема?“

Што се однесува до Македонија, се разбира дека земјата се наоѓа во интересна позиција во тој контекст. Македонија е економски релативно мала, така што нејзиното членство во ЕУ само по себе не би создало никаков драматичен буџетски товар. Првенствено Украина и, во помала мера поголемите земји од Западен Балкан се тие што ја менуваат пресметката.

Во неодамнешна анализа од ЦЕПС, Центар за европски политички студии, се забележува дека повеќето од сегашните земји-кандидатки – со главен исклучок на Украина – се толку мали што нивното членство би имало само ограничено фискално влијание врз сегашните земји-членки.

Во пакетот прашања што со себе ги носи претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, на турнејата низ земјите-членки, проширувањето зазема значајно место. Доколку Исланд одлучи да ги продолжи преговорите со ЕУ, и ако Исланѓаните на вториот референдум во земјата се изјаснат „за“ членството, Исланд, заедно со Црна Гора, како што се проценува, би можеле да станат членки на ЕУ во 2028 година.

Во земјите од нордискиот регион, чиј дел е Исланд, со симпатии се испраќаат позитивни сигнали за можното приклучување на Исланд како полноправна членка на Унијата. Доколку Исланд продолжи со членството, и норвешката дебата би можела да добие нов моментум за забрзување на зачленувањето на Норвешка во ЕУ. Тоа, – како што во свој дебатен напис неодамна истакнаа група европратеници од нордиските земји, – би отворило можност за нешто што долго време недостасуваше: нордиски регион обединет и во ЕУ и во НАТО, со можност да преземе водечка одговорност за слободата, безбедноста и економската сила на Европа.

На Балканот, за жал, е присутна поинаква логика кога се во прашање обединувањето на регионот, соработката и добрососедството. Се чини дека сегашните балкански ЕУ-членки се натпреваруваат во поставување блокади и пречки на европскиот пат на нивните соседи кандидати за членство. Тоа, се разбира, може и понатаму да ги забавува преговорите, но надежите се сепак реални дека интересите за проширување и „заокружување“ на ЕУ и нејзината стабилност, сепак ќе надвладуваат и ќе го истуркаат процесот до крај. Без оглед дали некој и понатаму ќе продоложи упорно и со сета сила да притиска на кочницата.

Ивица Челиковиќ

The post Парадоксот на ЕУ-проширувањето appeared first on plusinfo.mk.

Германската влада деновиве соопшти дека ги продолжува контролите на надворешните граници за уште шест месеци. Граничните контроли имаат за цел да спречат понатамошно зголемување на бројот на нелегални влегувања. Во исто време, мерката се смета за важна алатка во борбата против криминалните мрежи што шверцуваат луѓе.

Соработката во рамки на Шенген зоната и понатаму е под сериозен притисок. Всушност, во колкава мера може да се зборува за слободно прекугранично движење кога веќе со години поголем број ЕУ-членки (вкупно девет земји) не попуштаат за да ги повлечат воведените „привремени“ гранични контроли? Контролите беа воведени по големата бегалска криза во 2015-16 година и терористичките атентати во Париз.

Во 2025 година околу 64 милиони луѓе родени надвор од ЕУ живееле во Унијата, што претставува околу 14 отсто од вкупното население. Во 2024 година 15 отсто од живородените деца во ЕУ се родени од мајки кои не биле државјани на земја од ЕУ. Во повеќе ЕУ-членки, меѓу кои Германија, Шпанија, Португалија и Луксембург, овој процент надминува 20 проценти.

Некаква засилена асимилација на имигрантите во европските земји не се случува. Напротив, во неколку земји се развива сегрегација, со паралелни идентитетски претензии – главно исламистички, но не и исклучиво такви – како и растечки културни противречности и безбедносни тензии. Гледано од таков аспект, како што укажува белгискиот политичар и филозоф, Дрие Годефриди, Европа не само што не успева да се „обнови“ туку  се трансформира, мутира и минува низ метаморфоза во нешто радикално различно, помалку европско, помалку продуктивно на долг рок и помалку кохезивно.

Но, колкуава е ефикасноста на граничните контроли? Шведска ги продолжува граничните контроли со Данска на секои шест месеци во текот на единаесет години. Најновата одлука важи до ноември 2026 година. Од самиот почеток, Шведска ја наведуваше неконтролираната миграција како причина. Сега се повикува на сериозна безбедносна ситуација, вклучително и поради „сериозен прекуграничен криминал поврзан со државни актери и тероризам“.

Данска оди и чекор понатаму. За време на парламентарната дебата за неодамнешниот инцидент со миграцијата во Сеута во Данскиот парламент минатата недела, премиерката Мете Фредриксен ја покрена темата за непријателите на ЕУ. Покрај Русија, постои и непријател во ЕУ, истакна таа.

„Проблемот е што голем непријател почна да расте одвнатре“, смета Фредериксен, нагласувајќи притоа дека тоа се странци кои дошле во Европа, меѓу кои се и поддржувачи на Хамас, луѓе кои вршат терор против европските општества. Данската премиерка исто така вели дека тоа се луѓе „кои не ги признаваат нашите фундаментални европски вредности“, и кои сочувствуваат со некои од најтемните сили во светот. Значи, Европа е под закана, предупредува Мете Фредериксен, потенцирајќи дека проблемот е во тоа „што сме под закана и однадвор, а и одвнатре“, поради луѓе со исламска позадина кои, како што вели данската челична леди, за жал не го сакаат отвореното, слободно европско општество.

Изјавите во Данскиот парламент-Фолкетинг доаѓаат само неколку дена откако Фредериксен, заедно со италијанската премиерка Џорџија Мелони, презентираа заедничка иницијатива за промена на миграциската политика на Европа. Во заедничко писмо до европските лидери, двете шефици на влади се заложија за построги мерки против она што го опишуваат како неконтролирана миграција. Тие сакаат да видат, меѓу другото, повеќе враќања на азиланти и забрзување на плановите за отвирање центри за прием или враќање надвор од територијата на ЕУ. Во нивното обраќање силно се потенцира потребата од заштита на културното и христијанското наследство на Европа.

Како што беше укажано, ова треба да се разликува од претходното писмо потпишано од 22-ца од 27-те шефови на држави и влади на ЕУ на 1 август. Таа иницијатива беше координирана од Италија и Данска по драматичниот прилив на мигранти во Сеута и беше упатен повик за итен состанок на ЕУ за да се разговара за заеднички одговор. Во писмото, лидерите предупредија, меѓу другото, на неконтролирани масовни преминувања и таканаречената инструментализација на миграцијата и повикаа на построги мерки против нелегалната миграција.

Двете иницијативи се затоа одвоени, но се дел од истиот политички развој: Фредериксен и Мелони за кратко време зазедоа сè појасна заедничка позиција за значително построга европска миграциска политика. Во таков контекст, изјавите на Фредериксен во Фолкетингот сега добиваат посебно внимание.

Данската премиерка предводи социјалдемократска партија, додека Мелони е на чело на влада од европската десница. И покрај политичките разлики, миграцијата стана област каде што двете лидерки сè појасно следат заедничка линија. Во рамки на заложбите на данската влада за ефективизирање на миграциската политика, Фредериксен се залагаше разгледувањето на барањата за азил и враќањето на азиланти со одбиени барања во поголем обем да се случува надвор од Европа. Токму затоа, данскиот модел и овозможи да се здобие со имиџ на еден од најрестриктивните шефови на влади во однос на мигрантските политики во рамките на европската социјалдемократија

Најновиот развој јасно покажува дека Мете Фредериксен и Џорџија Мелони станаа најнеочекуваното политичко дуо во ЕУ, а нивната заедничка борба против миграцијата ја преобликува политичката карта на Европа.

Сликите од шпанската енклава Сеута на брегот на Северна Африка, каде што повеќе од 70.000 мигранти се упатија кон почетокот на август, дадоа нов поттик на дебатата како да се намалат мигрантските бранови. Веќе не станува збор за тоа кому треба да му биде дозволено да дојде во Европа – туку како да се зголеми бројката на оние кои без одлагање ќе бидат испратени назад.

Настаните привлекоа големо внимание и на меѓународно ниво. Елон Маск објави едно од најшироко споделуваните видеа од Сеута и накратко коментираше: „Ова е апсолутно инвазија“. Објавата доби милиони прегледи и стана еден од најзначајните придонеси во меѓународната дебата за границите на Европа.

Лидерката на германската екстремно десничарска партија Артенатива за Германија, АфД, Алис Вајдел, исто така го искористи настанот за да се залага за построги гранични контроли. Во објава на платформата X таа тврдеше дека мигрантите во Сеута отвораат ризици тие на крајот да се префрлат во други земји од ЕУ, вклучително и во Германија, и затоа побара границите веднаш да се затворат.

Во исто време, левичарски дебатери и политичари го критикуваат зострувањето на антимигранстката и евроскептичната реторика, предупредувајќи дека користењето изрази како „инвазија“ ризикува дехуманизирање на мигрантите и го отежнува водењето фактичка дискусија за миграциската политика во Европа. Кога политичарите зборуваат за мигрантите првенствено како закана за границите, благосостојбата и општествениот ред, се создава политичка средина во која ксенофобијата се нормализира и засилува.

Бркањето на непријателот што расте одвантре, значи, бркањето на оние кои се прогласуваат за внатрешни непријатели, не остава многу простор за поинакво толкување.

The post Голем непријател расте одвантре во Европа appeared first on plusinfo.mk.

Веќе станува депласирано и се чини сè помалку важно повикување на споредбите во контекстот на колапсот на комунизмот и развојот на земјите по историскиот пресврт означен со падот на „железната завеса“ во Европа. Три и пол децении подоцна општествената транзиција покажува исклучително динамичен процес, но едновремено и мошне нерамномерен, според остварените резултати.

Полска, судејќи според најважните параметри на развојот, посебно се издвојува како пример. Полска повеќе од двојно ја зголеми својата економија од 2015 година, потиснувајќи ја Шведска како шеста најголема економија во ЕУ. Шведска падна од шестото на деветтото место во истиот период, според податоците на ММФ и Евростат.

Полска учествуваше со 4,9 проценти во вкупниот БДП на ЕУ во 2025 година, со економија што изнесуваше 922,9 милијарди евра. Само Германија, Франција, Италија, Шпанија и Холандија се поголеми во ЕУ. БДП-то на Полска порасна за 3,6 проценти минатата година, повеќе од двојно побрзо од просекот на ЕУ од 1,5 проценти.

Во 2015 година, Шведска, по големата петорка, беше рангирана како шеста најголема од денешните земји-членки на ЕУ, со економија од 502 милијарди долари во споредба со 480 долари на Полска, според податоците на ММФ. Десет години подоцна, Полска порасна за 116 проценти на 1.036 милијарди долари, пресметано по тековни цени. Шведска порасна за 33 проценти на 669 милијарди долари. Разликата е повеќе од евидентна.

Промената е видлива и во паричниците. Полска ја престигнува Шведска во растот на богатството и го зголеми бројот на ултрабогати за 109 проценти за пет години, додека Варшавската берза се зголеми повеќе од двојно за четири години. БДП-то на Полска по глава на жител е сè уште околу 81 процент од просекот на ЕУ прилагоден на куповната моќ, според Евростат. Но, по повеќе од две децении членство во ЕУ, јазот се стеснува.

Полска ја започна својата транзиција во почетокот на 1990-тите година како една од најсиромашните и најдевастирани економии по падот на комунизмот. Но, кога денес се разгледува комбинацијата од економски развој, демократија, институции, интеграција во ЕУ и животен стандард, Полска обично се вбројува меѓу трите најуспешни приказни во транзицијата.

На прво место се издвојува Словенија, која најчесто се смета за најуспешен пример. Земјата брзо премина во пазарна економија, стана членка на ЕУ и еврозоната и постигна животен стандард близок до оној на Западна Европа. Пред Полска во најширока смисла се споменува и Чешка, која имаше брза економска трансформација, силна индустрија и денес е една од најбогатите земји во Централна и Источна Европа. Истражувањата ја посочуваат Чешката Република како една од главните победници на транзицијата.

И други земји во Источна Европа во транзицијата препознаа голема историска шанса. Естонија стана лидер во дигитализацијата, јавната администрација и економските реформи. Естонија често се опишува како најуспешна од поранешните советски републики. И Словачка спроведе обемни и квалитетни реформи во 1990-тите и 2000-тите години и со само 5,4 милиони жители стана еден од најважните производители на автомобили во Европа.

Полското искачување на ранг-листите како една од најбрзорастечките европски економии е резултат на континуирани и консеквентни развојни политики. Полска спроведе обемни пазарни реформи и стана првата посткомунистичка економија што се опорави од транзициската криза. Исто така, за разлика од пост-комунистичките земји на Балканот, Полска релативно брзо го зајакна владеењето на правото и ја зацврсна заштитата на имотните права и на демократските институции. Земјата доби многу големи субвенции од ЕУ и обемни странски инвестиции. Патиштата, железниците и другата инфраструктура беа значително модернизирани, напоредно со големи инвестиции во образованието што овозможи бум во привлекувањето на индустриски и технолошки компании.

Она околу што не би требало да има посебно сомнение, и што многупати е констатирано, е дека ЕУ им го отвори патот за забрзан развој на бившите тоталитарни режими, кои беа притиснати во сенката зад железната завеса во Европа. За Бугарија, на пример, членството во ЕУ функционираше како вистински лост, без оглед на фактот дека Бугарија на ранг-листата на Евростат и понатаму е рангирана на последното место во Унијата.

Општо земено, развојот во ЕУ во последните десетина години, откако беше примена последната членка на Унијата, покажува интересни резултати. Хрватска стана членка во 2013 година, а во текот на изминатата деценија постигна скок од 62 на 76 отсто од европскиот просек. Но, без оглед на напорите за изедначување на регионалниот развој, за разлика од високоразвиениот северозапад на ЕУ, опашките на економското заостанување и понатаму се влечат на европскиот југ.

Тоа недвосмислено го потврдуваат статистички показатели. Само неколку проценти над Бугарија, како претпоследна на ранг-листата е Грција, која од 2013 година доживеа дури и значаен пад на куповната моќ по глава на жител – од 72 на 67 проценти во последните години. Гледано, пак, во подолг период, од 1995 година, кога Грција беше на ниво од 87 отсто од ЕУ-просекот, постепено потона за цели 10 проценти. Вреди да сеистакне дека Грција е полноправна членка во ЕУ веќе четири и пол децении.

Земјата што остана со најниска куповна моќ според БДП по глава на жител, како што беше и пред десетинс години, е Бугарија. Тоа во секој случај не ги спречи Бугарите да го поткренат својот животен стандард и да станат побогати во однос на 2013 година. Но бидејќи едновремено другите земји станаа уште побогати, Бугарија останува на дното на листата на ЕУ-членките.

Еден од главните ефекти, гледано во подолг временски период од неколку децении, е тоа што БДП по глава на жител на членките на ЕУ се приближи до европскиот просек, така што постепено се случува изедначување меѓу населението на најбогатите земји и жителите на најсиромашните земји во Унијата. Тринаесет од 16-те најсиромашни членки на ЕУ и осум од 11-те најбогати земји денес се поблиску до просекот на ЕУ отколку пред десетина години. Словенија се искачи на 91 процент од ЕУ-просекот.

ЕУ е несомнено спас за сиромашните во Европа. На Бугарија ѝ беа потребни речиси две децении, колку што е полноправна ЕУ-членка, за да ја подобри својата релативна куповна моќ по глава на жител за околу 20 отсто. Својот „европски пат“, сметајќи ги претходните десетина години на пристапните преговори, пред да стане членка во 2007 година, Бугарија го почна на ниво од само 30 отсто од европскиот просек. Оттогаш, повеќе од двојно го зголеми својот БДП биланс по глава на жител – на 64 проценти.

Македонија, во лигата на сиромашниот југ е на дното, заедно со Босна и Албанија, и е уште далеку и од нивото од 50 отсто од европскиот просек, каде што моментално се наоѓаат Црна Гора и Србија. Колку години, или подобро речено децении, ќе ѝ бидат потребни на Македонија, која уште ги нема ни почнато пристапните преговори за членство, како и на Западен Балкан во целина, да се доближи до нивото на Бугарија во однос на ЕУ-просекот, е, најблаго речено, неблагодарно да се прогнозира.

Но, во крајна линија, какви можности постојат за Македонија да побара поинакви и подобри развојни перспективи, доколку тоа не би било зачленување во ЕУ? Сепак, каква би била ползата од едно такво членство без претходно спроведување на вистински, ефикасни и квалитетни реформи во клучните сфери на општествениот систем. Додека тој сè уште се смета дека функционира како одржлив систем.

За засилување на довербата, и тоа во преден план не меѓу европската бирократија во Брисел, туку, пред сè, во домашната јавност, би било пожелно, за почеток, барем малку да се поткренат оние срамни два проценти доверба во македонското правосудство.

Довербата е еден од темелите за одржлив развој. Без тоа – нема ни ЕУ.

The post Транзицијата како развоен скок во ЕУ appeared first on plusinfo.mk.

Жежок обрач од година во година се затегнува околу Европа. Уште едно лето е обележано со пожари и рекордни температури, поради што климатската криза станува сè потешко да се игнорира. Предупредувањата стануваат уште подраматични бидејќи предизвикот повеќе не е да се разбере што се случува, туку да се дејствува на време. Без да се затвораат очите пред реалноста.

Научните истражувања постојано алармираат за тоа како климатските промени предизвикани од човекот и губењето на биодиверзитетот претставуваат сериозни и растечки закани за човештвото, со последици кои се движат од акутен топлотен стрес до зголемен недостиг на храна и вода и ризик од колапс на важни екосистеми.

Во исто време политичарите постојано ги игнорираат овие аларми, ги отфрлаат како индивидуални, недоволно конкретизирани мислења и ги потценуваат еколошките активисти кои се посветени на иднина во која ќе може да се живее врз основа на недвосмислени истражувања. Додека тоа се случува, јасно се гледаат последиците од климатските кризи. Европа во изминатите години беше погодена од неколку екстремни топлотни бранови за кои се проценува дека одзеле животи на над 200.000 луѓе.

Голем број експерти во Европа укажуваат дека различните начини на разбирање на климатските промени влијаат на она што се перцепира како проблем, одговорност и можни решенија. Долго време, климатските прашања се третирани првенствено како прашања на емисии, енергија и одржлив развој. Но, во последниве години, климата стана и проблем за министерствата за одбрана, разузнавачките служби и форумите за безбедносна политика. Од Лондон до Брисел и пошироко, климатските промени сè повеќе се опишуваат како закана за националната безбедност, социјалната стабилност и за геополитичкиот поредок.

Во ЕУ големото актуелно прашање не е дали Унијата треба да има амбициозна политика за климата, туку колку тешко и колку брзо треба да се случи транзицијата без да се наштети на европската индустрија и работните места. Ова е дебатата што доминира во политиката на ЕУ за климата во моментов. ЕУ ​​законски се обврза да ја постигне климатската цел и да ги намали емисиите на стакленички гасови за најмалку 55 проценти ​​до 2030 година. Земјите од ЕУ, всушност, усвоија ново законодавство за да ја постигнат оваа цел и да ја направат ЕУ климатски неутрална до 2050 година.

Напоредно на тоа, институциите на ЕУ предупредуваат дека сезоната на пожари стана подолга и дека големите пожари повеќе не се ограничени само на јужна Европа. Земји како Грција, Шпанија, Португалија и Италија сè уште се најтешко погодени, но земјите подалеку на север, исто така, се соочуваат со зголемени ризици.

Политичкото влијание е можеби уште поважно. Повторливите пожари често ги користат застапниците на побрза климатска транзиција како доказ дека климатските промени веќе имаат конкретни последици. Сепак, критичарите тврдат дека ЕУ мора да се фокусира повеќе и на управувањето со шумите, противпожарните појаси, чистењето на вегетацијата и мерките за адаптација, бидејќи не можат сите пожари да се објаснат преку климатските промени. Голем број пожари се предизвикани од човечка активност, лошо управување со шумите или од подметнување пожар. Во секој случај, ЕУ ги гледа големите пожари како сериозен проблем и аргумент и за климатска акција и за подобра подготвеност за вонредни состојби.

Во меѓувреме движењата низ Европа ги менуваат насоките. Туристите почнаа да се селат на „студениот“ Север. Како што се зголемуваат топлотните бранови и шумските пожари во јужна Европа, интересот за нордискиот регион како туристичка дестинација е во постојан пораст. Голем број актуелни прогнози и анализи на трендови покажуваат дека нордискиот регион ќе добива сè поголем дел од европскиот туризам во наредните години, иако се очекува медитеранските земји и понатаму да бидат најголемите туристички дестинации.

Едно важно објаснување е феноменот на „coolcation“ (свеж одмор и бегство од горештините). Луѓето избираат поладни дестинации за одмор наместо области погодени од екстремна топлина. Туристичката индустрија известува за растечки интерес за Шведска, Норвешка, Финска, Данска и за Исланд, особено од Велика Британија, Германија и Северна Америка, но и од Франција, Шпанија и од други европски земји.

Неколку истражувања покажуваат дека климата станува сè поважна за изборот на патувањата. Според податоците на кои се повикуваат нордиски организации и институти, меѓу кои и „Visit Sweden“, дури 81 процент од анкетираните европски патници велат дека климата влијае на нивното однесување при патувањето, а 28 проценти претпочитаат дестинации со поблаги температури.

Во исто време, јужна Европа доживеа повторливи топлотни бранови, суши и шумски пожари во последните години. Летото 2026 година очигледно повторно се карактеризира со температури над 40 степени во делови од јужноевропските земји, што влијае и на локалното население и на туристите.

Сепак, ова не значи дека туристите го напуштаат Медитеранот. Напротив, статистиката од Европската комисија за патувања покажува дека земји како Грција, Италија и Шпанија сè уште доживуваат многу силен раст на бројот на посетители. Но, во исто време, нордискиот удел расте побрзо од порано, а Северна Европа имаше посилно зголемување на туристички посети и ноќевања од просекот на ЕУ во 2026 година.

Климатските последици во голем дел веројатно можеле да бидат избегнати доколку се дејствувало многу порано. Со текот на годините низа еколошки истражувачи протестираа против политичката парализа, а големо мнозинство од населението во глобални рамки сака да види и поамбициозна климатска политика. Но, не е доволна само волја да се донесат промени кога политички моќници се спротивставуваат на тоа, шират дезинформации и придонесуваат за лажната слика дека оние кои бараат построга климатска политика се малцинство. Задача на политиката, всушност, е да ги спореди знаењето со различни вредности и да дејствува за доброто на општеството, а не да ги игнорира незгодните вистини. Станува збор за вредности што скоро секој сака да ги промовира, а тоа се безбедноста, егзистенцијата, доброто здравје и функционалните екосистеми.

Што се однесува до Македонија, климатските трендови се мошне јасни. Расте бројот на денови над 40 степени, а градовите сè потешко се разладуваат. Климатските промени веќе не се приказна за иднината, тие веќе го менуваат секојдневниот живот во Македонија.

Но агендите на политичките партии главно поттикнува атмосфера на политичко однесување во која сите, повеќе или помалку, се втурнати во вителот на меѓусебни обвинувања и дисквалификации преку набрзина срочени и лиферувани партиски соопштенија. Мошне малку од сето тоа го допира проблемот на нарушувањата што ги трпи еколошкиот систем во земјата. Каде, на пример, исчезна, (колку да се потсетиме во оваа пригода), „зелената агенда“ на ДУИ, за политика за „еколошка правда и квалитетен живот“, која на Али Ахмети по сè изгледа му беше потребна колку за една изборна кампања.

Ниту пак другите македонски политички партии не покажуваат поголема посветеност на климатските прашања, кои, судејќи според општите впечатоци, не би можело да се каже дека го привлекуваат нивното интересирање повеќе од, да речеме, ланскиот снег, кој, впрочем, на улиците во Скопје и во други македонски градови веќе од поодамна претставува реткост.

Топењето на асфалтот под нозете и под автомобилските гуми е несомнено многу пожешко и поакутно прашање. Па и судбоносно.

The post Климата како безбедносно прашање во Европа appeared first on plusinfo.mk.

Расизмот е во пораст во Европа. Петнаесет години по масакрот што во терористички напад на островот Утоја во Норвешка го изврши Андерс Беринг Брејвик, се забележува зголемување на бројот на лица кои се инспирираат од него. Според норвешката служба за државна безбедност, ПСТ, заканата од десничарскиот екстремизам е поголема денес отколку во 2011 година кога Брејвик ги изврши своите терористички акти. Меѓу другото, младите луѓе денес наоѓаат инспирација на онлајн форумите каде што, според ПСТ, гротескното насилство е измешано со хумор, мемиња и референци на игри и популарна култура.

Масакрот во Норвешка на 22 јули 2011 година е најсмртоносниот терористички напад во земјата по Втората светска војна, во кој десничарскиот екстремист Брејвик уби 77 луѓе. Тој започнал со детонирање на автомобил-бомба во владината четврт во Осло, при што загинаа 8 лица. Веднаш потоа се упатил кон островот Утоја каде што пукал во учесниците на летниот камп на Лабуристичката партија, убивајќи уште 69 лица, главно млади од имигрантско потекло. Сликите од застрашувачките, шокантни сцени и крвавиот пир го обиколија светот.

„Утоја требаше да нè научи да се откажеме од расизмот.“ Вака гласи насловот на деновиве објавениот дебатен напис од еден од преживеаните на терористичкиот напад на островот во близина на Осло. Но, наместо тоа, за жал, се зборува за зголемна радикализација.

Брејвик, во социјалната средина од која го составувал својот политички манифест, сметал дека западниот свет е изложен на окупација преку имиграција, особено од муслиманските земји. До израз доаѓаат тврди сфаќања дека луѓето со потекло од овие земји се групирани како носители на туѓа и фундаментално непроменлива култура. На тој начин, тие се сметаат за проблем, не поради она што го прават индивидуално, туку затоа што постојат.

Денес во повеќе европски земји се дискутира важноста на политиката што им става до знаење на луѓето дека не се добредојдени, а потоа ескалира со други, сè порепресивни мерки за „ремиграција“, за враќање на мигрантите. Особено агресивен презир е насочен кон оние кои се етикетирани како „предавници“, „политички коректните“, новинари, истражувачи или активисти кои инсистираат на грижа за фактите, за меѓународните конвенции и човековите права.

Во последните години во Европа екстремно десничарските движења повторно стануваат посилни, при што антисемитизмот и исламофобијата се во пораст преку дејствувањето на екстремистичките кругови кои шират идеи што придонесуваат теориите на заговор, дехуманизацијата и политичкото насилство да станат поприфатливи.

Расизмот во Европа покажува јасен тренд на пораст, што е потврдено од извештаите и од Советот на Европа и од Агенцијата на ЕУ за фундаментални права (ФРА). Развојот е поттикнат од политичка поларизација, економска несигурност и нормализација на ксенофобичната реторика. Злосторствата од омраза и расистичките изјави поврзани со етничко или национално потекло стануваат сè почести.

Според антирасистичкото тело на Советот на Европа, ЕКРИ, манифестирање на ксенофобија е нормализирано во јавниот дискурс. Речиси половина (45 проценти) од сите луѓе од африканско потекло во Европа пријавуваат дека се изложени на расизам. Ова е значително зголемување во споредба со претходните истражувања.

Германија, Австрија и Финска се меѓу земјите каде што искуството со расизам и дискриминација е во најголем пораст. Во Германија и Австрија, околу три од четири испитаници во студиите на ФРА велат дека биле погодени и укажуваат на негативни искуства во секојдневниот живот. На пример, над половина од испитаниците веруваат дека биле запрени од полицијата токму поради расно профилирање. Според истражувањата на германскиот Национален монитор за расизам, повеќе од половина (54%) од расно погодените лица се соочуваат со дискриминација барем еднаш месечно

Комитетот на ОН против расна дискриминацијапред извесно време остро ја критикуваше Шведска. Се забележува дека расизмот и злосторствата од омраза се зголемени и дека политичката реторика стана пополаризирана. И Шведскиот институт за човекови права изјави дека расизмот се зголемил и предупреди на расистички призвуци во политичкиот дискурс. Организации како што е Амнести интернешнл ги критикуваа владините мерки, какви што се воведените зони за запирање и претрес во гетоизирани имигрантски квартови и построгите правила за азил, кои во пракса го зголемуваат ризикот од јакнење на систематскиот расизам, колективното казнување и профилирањето врз основа на етничка припадност.

Во однос на имигрантите од Балканот во Западна Европа, се укажува дека тие се изложени на специфична форма на дискриминација, често наречена „културен расизам“, кој главно се заснова на предрасуди за потеклото, етничката припадност, презимето и религијата, отколку на бојата на кожата. Иако статистички поминуваат „подобро“ од видливите малцинства според физичкиот изглед, како луѓето со африканско или азиско потекло, балканските мигранти сепак се соочуваат со системски бариери.Според официјалните извештаи на Агенцијата на ЕУ за фундаментални права, околу 12 до 15 проценти од мигрантите од поранешна Југославија пријавуваат директно искуство со дискриминација во секојдневниот живот.

Професионалците од Балканот (инженери, економисти, медицински кадар) често со години чекаат за нострификација на дипломите и се принудени да работат на позиции под нивното образование, што ги турка во послабо платени сектори. Повеќе испитувања покажуваат дека во земји како Германија, Австрија и Швајцарија, во јавниот наратив сè уште опстојуваат застарени стереотипи кои мажите од Балканот ги поврзуваат со илегални активности, градежништво или физичка работа, а жените со чистење.

Континуирани предизвици ги поттикнаа институциите да ја насочат новата Стратегија на ЕУ против расизмот (2026–2030) кон справување со структурниот расизам во европските општества. Но, и покрај амбициозните цели, стратегијата е критикувана од организациите за човекови права. Меѓу другото, во контекстот на миграциската политика на ЕУ. Критичарите тврдат дека стратегијата занемарува како расното профилирање и структурниот расизам се репродуцираат на надворешните граници на ЕУ и во врска со процесите на депортација.

Деценија и пол по масакрот на Утоја, прашањето, се чини, е уште повеќе актуелно: колку е можно откажување од идеите што го поттикнуваат расизмот? Во врска со годишнината од терористичките напади во Норвешка во 2011 година, во Осло беше отворен нов Центар „22 јули“, во кој, меѓу другото, е изложена и полициската униформа што ја носеше Брејвик. Главната цел на изложувањето на лажната полициска униформа во новоотворениот центар е таа да служи како физички доказ и едукативно средство кое прикажува како терористот Брејвик ја искористил униформата како камуфлажа и активна алатка за да изврши масовно убиство.

Но, изложувањето на таков експонат беше доведено во прашање од мајката на најмладата, 14-годишна жртва на Утоја. Видно вознемирена таа го напуштила центарот без да ја погледне изложбата. Дали пораката што можеби се испраќа со експонирање на униформата и која директно ги оживува сеќавањата и траумите од масакрот, е, сепак, премногу силна? Посебно за семејствата на невините жртви на заслепениот расизам.

Ивица Челиковиќ

The post Поуките од Утоја и пораст на расизмот во Европа appeared first on plusinfo.mk.

„Скопје се преполни, го изгуби идентитетот. Изнадојдоа отсекаде, градовите и селата во внатрешноста се испразнија“. Вакви и слични коментари ќе слушнете од многумина кои со некаква чудна и недоволно јасна носталгија го вртат погледот наназад кон времиња кои биле означени со подобар и „поконтролиран“ развој. Слични ставови и расположенија, поттикнати од трендовите на емигрирање во насока село-град, или од масовното иселување во странство, се присутни и во другите држави на Балканот.

Но таквиот развој, како што континуирано се потврдува со демографските показатели и статистичките податоци за движењата на работната сила и воопшто на населението, не се разликуваат многу ниту во рамки на ЕУ. Руралните области во Унијата постојано се празнат, така што јазот кон градовите и големите урбани центри продолжува да расте.

Според податоците објавени деновиве, се очекува населението на ЕУ да се намали во мошне голем број региони до 2050 година, главно во руралните области. Европската комисија предупредува на негативно интензивирачка спирала: намалувањето на населението ги еродира услугите, што поттикнува натамошна миграција. Како решение, Брисел укажува на важноста на политиката на регионален развој за засилување на кохезијата и на потребата од лансирање нова стратегија за опстанок на помалите места во внатрешноста.

Европската комисија неделава го претстави својот трет извештај за демографскиот развој на Унијата. Извештајот очекува вкупното население на ЕУ да се зголемува маргинално уште неколку години, но дека сликата изгледа сосема поинаку на регионално ниво, така што се очекува 72 проценти од регионите на ЕУ да изгубат значителен број жители до 2050 година.

Падот е нерамномерно распределен. Во урбаните региони се прогнозира намалување од 3,6 проценти до 2050 година, додека средно големите региони ќе се намалат за 3,3 проценти. Руралните области, пак, во просек, земено на целото подрачје на ЕУ, ќе се намалат за 7,9 проценти, според извештајот.

Но, сликата на руралното осипување не е доволно изнијансирана кога станува збор за вкупните европски демографски состојби. 83 проценти од сите рурални региони се намалуваат според бројот на жители, но и 57 проценти од урбаните средини. Затоа, како што се забележува во извештајот, намалувањето не е само прашање на ретко населени области.

Регионите во Европа што најмногу демографски се празнат се во Балтикот, источна Германија, источна Полска, Бугарија, Романија, Грција, јужна Италија и во внатрешноста на Иберискиот Полуостров, во Шпанија и Португалија. Од друга страна, растот е концентриран во главните индустриски развиени региони и во метрополите, на шпанскиот и францускиот медитерански брег и на островите, во делови од јужна Германија и Ирска и во големи делови од Шведска.

Причината за таквиот јаз не се првенствено разликите во раѓањето деца. Стапките на наталитет се под нивото потребно за да се одржи стабилно населението во сите земји-членки и затоа не можат да објаснат зошто некои региони растат, а други се намалуваат. Она што го одредува доминантниот тренд е, всушност, како луѓето се движат во рамките на своите земји.

Младите луѓе на возраст од 20 до 24 години се селат во градовите поради подобри можности за образование, кариера и помодерен начин на живот. Подоцна во животот, моделот се менува: некои лица на возраст од 35 до 39-годишна возраст се селат во помали градови и предградија, додека луѓето во четириесеттите години често емигрираат подалеку во селата, веројатно во врска со основање семејство и промена на преференциите за домување.

Нето ефектот е сè уште негативен за многу региони, бидејќи емиграцијата на младите луѓе е поголема од имиграцијата на постарите луѓе. Во 82 региони во 16 земји-членки на ЕУ, извештајот зборува за она што го нарекува стапица на таленти: брзо намалување на населението во работоспособна возраст, во комбинација со низок удел на високообразовани луѓе или голема емиграција на луѓе на возраст од 15 до 39 години. Помалку жители го прават одржувањето на здравствената заштита, училиштата и јавниот превоз по лице поскапо, додека даночната основа се намалува.

Еден од главните заклучоци во однос на демографскиот извештај е дека емиграцијата на младите луѓе од веќе ранливите региони го поткопува нивниот економски капацитет и ризикува да доведе до намалена доверба во институциите на ЕУ.

Во следниот европски повеќегодишен буџет за 2028 – 2034 година, за кој сега се преговара, демографијата практично се наметна како главна цел. Идејата е националните распределби во земјите-членки да може да се насочат таму каде што демографските предизвици се најголеми. Европската комисија работи на т.н. стратегија за правото на останување, која ќе обезбеди јавни услуги, образование, транспорт и дигитална поврзаност во регионите кои моментално се борат со демографско осипување. Во следната повеќегодишна финансиска рамка, за периодот 2028 – 2034 година, исто така се предлага демографијата да стане наведена цел во националните и регионалните планови за партнерство на земјите-членки. Без работоспособно население економијата едноставно не може да се развива. Дупките засега се пополнуваат со мигранти, главно од посиромашните и понеразвиени земји од непосредното соседство на ЕУ.

Во ЕУ моментно живеат околу 450 милиони луѓе. Вкупното население се очекува да достигне врв на нешто повеќе од 453 милиони во 2029 година, а потоа да падне на околу 399 милиони во 2100-та година – што би било намалување од 11,7 отсто во споредба со денес.

Во 2024 година очекуваниот животен век во ЕУ беше 81,5 години, а стапката на фертилитет изнесуваше 1,34 деца по жена. Но нивото потребно за населението да биде стабилно без имиграција е 2,1. Истовремено се очекува процентот на жители на возраст над 65 години да се зголеми од една петтина на една третина до средината на ова столетие.

Уште еден важен податок што фрла дополнителна светлина врз разјаснувањето на демографскиот развоен карактер, е дека речиси 47 милиони жители на ЕУ се родени надвор од Унијата, што одговара на нешто повеќе од 10 проценти од вкупното население. Доселениците од балканските земји, се разбира, имаат значаен удел во тие бројки.

Во некои региони во Бугарија, на пример, се очекува демографски пад меѓу 30 и 40 проценти до 2050-а година. Во Романија, според очекувањата, дел од регионите ќе се намалат за меѓу 20 и 30 проценти од населението, а во повеќе региони на Грција се прогнозира опаѓање на населението за повеќе од 20 отсто. И во Хрватска, посебно во источните региони, се очекува демографски пад од околу 35 отсто.

Во колкава мера ќе продолжат демографски да се празнат македонските региони во наредните децении, веројатно не е тешко да се претпостави имајќи го предвид развојот во соседните земји кои се членки на ЕУ, или оние кои се на пат да станат членки. Показателите никаде во регионот не се проследени со оптимистички прогнози.

Македонија со својот влез во членството на ЕУ во најдобар случај би можела да даде придонес со околу 0,4 отсто во вкупното население на Унијата. Сметајќи го тука, пред сè, милионот жители на „преполнетото“ Скопје, како и уште неколку стотици илјади од опуштените рурални региони. Доколку, се разбира, во меѓувреме се направи поквалитетен попис што пореално ќе покаже кој живее во Македонија, а кој се спакувал и иселил од неа.

The post ЕУ се празни рурално appeared first on plusinfo.mk.

Ниту гласање по пошта во дијаспората, наместо електронско гласање, не дава гаранции за заштита на изборниот процес, туку претставува само „козметички модифициран предлог“, смета Венко Филипче, претседател на СДСМ.

Доколку би биле малку послободни во толкувањето на метафорите, потребно е, значи, прскање со козметика, бидејќи нешто очигледно смрди, нешто е „труло“ во дијаспората, поради што е потребна превентивна заштита за да не се дозволат партиско-политички изборни злоупотреби на таа обезличена, аморфна иселеничка маса, со чии гласови може толку лесно да се манипулира.

Или, поинаку речено, иселениците се толку замаени и лесно поводливи, без сопствени ставови и критичко размислување, така што ќе дозволат да бидат повлечени како стадо што со лесно блеење дисциплинирано ќе ја следи опашката на овенот кој ќе им го покаже патот кон изборна победа. Таквата изборна кражба мора да се спречи по секоја цена, така што иселениците или ќе се потегнат на пат до оддалечените дипломатско-конзуларни претставништва, или, пак, ќе фатат пат под нозе па право кон избирачките места во татковината. Друго нема, ако сакаат да си го остварат своето уставно загарнтирано право на глас.

За Филипче, по сѐ изгледа, воопшто не е вредно да се размисли зошто некои земји во најблискиот регион, да не одиме подалеку географски, во Европа и светот, овозможуваат гласање по пошта. И тоа земји со сличен демографски развој и со слично голема дијаспора, раселена на сите континенти.

Во Босна и Херцеговина гласањето по пошта од странство долго време е воспоставен дел од изборниот систем, бидејќи земјата има мошне голема дијаспора. Албанија за прв пат воведе гласање по пошта за иселениците пред парламентарните избори во 2025 година. Реформата беше опишана како голем чекор за албанската дијаспора. Во Словенија исто така се гласа по пошта од странство.

Грчки државјани во дијаспората од 2023 година имаат право бидат регистрирани во посебниот регистар за гласање во странство или по пошта. Претходно имаше значително построги барања. Гласачот, меѓу другото, требаше да го исполни условот дека живеел во Грција најмалку две години од последните 35 години и дека поднел грчка даночна пријава за доход за тековната или претходната година. Таквите барања ограничуваа многу постари Грци во дијаспората.

Ограничувањата беа укинати со законски амандман во 2023 година. Потоа беше воведено и гласање по пошта, прво за изборите за Европскиот парламент и референдумите во 2024 година, а потоа и за националните избори, дозволувајќи им на повеќето грчки граѓани во странство, во европските земји, во Австралија или САД, да гласаат без да патуваат во Грција.

Во Албанија изборниот модел со гласање по пошта за првпат беше применет на парламентарните избори во 2025 година. По изборите опозицијата изнесе обвинувања за неправилности поврзани со гласањето по пошта особено од Грција. Биле изнесени многу забелешки дека сите гласовине не биле обработени правилно. Но, во исто време, практичниот резултат за гласачкото тело во странство беше исклучително позитивен. Гласале околу 195.000 Албанци во дијаспората. Во извештаите на набљудувачите на ОБСЕ гласањето на албанските парламентарни избори во странство е опишано како технички добро организирано, особено имајќи предвид дека тоа беше прв пат да се користи системот.

Најголемата контроверзност на која беше укажано во однос на изборите во Албанијан се однесуваше на поштенските гласови од Грција, каде што живее најголемата албанска дијаспора. Многумина гласачи пријавиле дека никогаш не ги добиле своите пратки за гласање, и покрај тоа што се регистрирале. Други изјавиле дека испораката била значително задоцнета или дека поштенската служба имала тешкотии да ги пронајде вистинските адреси. Исто така, имало и поплаки дека куририте во некои случаи не ги доставувале пратките директно до регистрираниот гласач.

Опозициската партија, Демократската партија на Албанија (ПД), излегла со тврдења дека имало сериозни неправилности со гласовите од Грција. Меѓу другото, ПД укажала дека големи количиства пополнети гласачки ливчиња пристигнале од Грција за краток временски период и дека активистите од владејачката партија можеби влијаеле врз ракувањето со поштенските гласови. Албанската Централна изборна комисија привремено го запрела броењето на поштенските гласови од Грција откако опозицијата изнела забелешки. Сепак, по истрагата, броењето на гласовите било продолжено.

Во секој случај, меѓународните набљудувачи оценија дека Албанија успеала да го спроведе првото гласање надвор од земјата на професионален начин. Во исто време, тие забележаа и други проблеми на изборите, како што се злоупотребата на јавните ресурси и извештаите за притисок врз гласачите, но не ги потврдија тврдењата на опозицијата за манипулација и широко распространета измама на гласачите со поштенски гласови меѓу албанската дијаспора.

Во последните години прашањето за подобрување на претпоставките за помасовно гласање во странство добива се поголемо значење во голем број земји во Европа. Добар пример за тоа е Обединетото Кралство, кое во 2024 година ја укина претходната граница на возраст од 15 години за британските државјани што живеат во странство и и усвои законски измени за доживотно право на глас на парламентарните избори.

Сепак, постојат земји што имаат ограничувања. На пример, во некои ЕУ-членки не е дозволено да се гласа од странство на сите видови избори, а правилата значително се разликуваат меѓу земјите. Но, иако постојат барања за ограничување или укинување на гласањето од странство, ова не е доминантен тренд во Европа. Најчестата дебата што се води е за тоа како гласањето од странство да се направи безбедно и достапно.

Дебатата во Македонија, пак, околу иселениците и нивните права и врски со татковинита, за кои наводно се посакува да бидат посилни, од година во година станува се поздодевна, блазирана, презаситена од флоскули, испразнета од вистинска суштина. Најновата епизода со партиските препукувања околу предлозите за измени во Изборниот законик и „олеснување“ на условите и начините за гласање на дијаспората, не оставаат ни милиметар простор за да се мисли и резонира поинаку.

Не би требало да има никакво сомневање дека многумина во македонската дијаспора го следат тоа со скепса и одбивност. Ако луѓето се сметаат за толку лесно поводливи, без да знаат да размислат со сопствена глава, така што мора да бидат заштитени од манипулации при донесување сопствена одлука, тогаш кој е тој што ќе го земе за себе правото да ја заштити изборната демократија од самите гласачи?

The post Дијаспората меѓу манипулатори и заштитници appeared first on plusinfo.mk.

„Дијаспората мора да се чувствува поврзана со својата татковина“, тврди премиерот  и лидер на владејачката партија Христијан Мицкоски. Според него, олеснувањето на условите за гласање на дијаспората е „нашата црвена линија“ во однос на донесувањето на новото изборно законодавство, како приоритет за јакнење на националните интереси.

Премиерот, по многу години јалова дебата околу овозможување претпоставки за оставрување на уставно загарантираното право на глас за сите, зборува директно за суштината на проблемот. „Не е битно дали тоа ќе биде електронско, дали ќе биде со писма. Дајте да најдеме начин, да најдеме некоја пракса во светот како би успеале на тие луѓе да им овозможиме правото на гласање да го остварат на поедноставен начин“.

Сосема е јасно дека бројот на оние кои би ја поддржале ваквата определба, без оглед на меѓупартиските остри несогласувања, не е мал. Многу земји прават напори да го зголемат учеството на своите иселеници на изборите. Логиката е мошне едноставна. Гласовите на дијаспората вредат еднакво и имаат иста тежина при пребројувањето на вкупната сума на гласачките ливчиња во избирачките кутии. Доколку дијаспората е нераскинлив дел од татковината, и треба да се охрабрува да се врати и инвестира, тогаш треба да биде и нераскинлив дел од изборниот процес во земјата.

Опозицијата, зборувајќи за безбедносни ризици, изнесува забелешки дека електронското гласање не е соодветен модел за македонската дијаспора. На иселениците неправедно би им бил овозможен комодитет додека пијат кафе да гласаат од дома, додека гласачите во земјата би биле ставени во нерамноправна положба, да продолжат да се мачат така што во, на пример, Чашка, Брвеница, Крива Паланка, или во која било друга општина, ќе треба да се помачат додека дојдат до избирачките места.

Но какви искуства би можеле да бидат земени предвид, поврзани со изборните модели во Европа? Естонија е европска земја каде што сите граѓани со право на глас, и во земјата и во дијаспората, можат редовно да гласаат онлајн на национални, локални и избори за ЕУ. Системот се користи од 2005 година, а над половина од гласовите на парламентарните избори во 2023 година биле преку електронско гласање. Естонија има околу 1,33 милиони жители. Според проценките на естонското МНР, приближно 200.000 лица со естонско потекло живеат од странство, или околу 15-20 проценти од вкупното население.

Франција дозволи онлајн гласање за француските граѓани кои живеат во странство на одредени избори од 2012 година, особено за избори за претставување на француската дијаспора. Електронското гласање на претседателските избори варираше со текот на времето поради безбедносни проценки. И Швајцарија експериментира со е-гласање со години, главно за швајцарските граѓани кои живеат во странство. Сепак, системот не е достапен насекаде и беше паузиран и повторно воведен неколку пати по безбедносните прегледи.

Каква можност се добива со гласањето онлајн? Естонските граѓани можат да гласаат преку електронско гласање од дома во текот на законски определниот период што му претходи на денот на изборите. За да го сторат тоа, потребен им е компјутер, естонска лична карта со придружни ПИН-кодови и читач на картички или мобилна идентификација (мобилен-ИД). Доколку некој кој гласал електронски подоцна се предомисли и, наместо тоа, сепак сака да гласа на физичко избирачко место на денот на изборите, има право да го стори тоа. Физичкото гласање потоа го поништува дигиталното гласање.

Според статистичките показатели, интересирањето за електронско гласање постојано е во пораст со секој нов изборен циклус во земјата, иако Естонија, како што укажуваат познавачите, досега не ги „решила“ безбедносните проблеми на начин што го прави системот целосно имун на ризици. Но, она што е сигурно, е дека Естонците успеале да развијат единствена комбинација од технички, правни и социјални решенија.

Неколку главни принципи се клучни кога станува збор за естонскиот изборен модел. За да го решат социјалниот проблем со тоа што некој ве принудува од дома да гласате за одредена партија, Естониците вовеле уникатно правило: Можете да гласате дигитално колку пати сакате.  Секогаш вашиот последен дигитален глас е тој што се брои. Ако некој бил принуден да гласа на одреден начин, может да се најави подоцна и да го промени својот глас.

Основата на целиот систем е тоа што сите естонски граѓани имаат лична карта (или мобилна лична карта) издадена од државата, опремена со чип и поврзана со инфраструктура од т.н. јавни клучеви. Читачи на картички и уникатни ПИН-кодови се потребни за гласачите да се идентификуваат себеси и дигитално да го потпишат гласот. Ова го отежнува гласањето во име на некој друг, без физички пристап до картичката и кодовите на лицето.

За естонските гласачи во дијаспората, постои уште една можност – гласање по пошта. За да се одржи гласот анонимен, но сепак да се осигура дека гласаат само оние што имаат право на глас, Естонија користи дигитален еквивалент на двојни пликови. Надворешен плик што го содржи дигиталниот потпис на гласачот, и внатрешен плик што го содржи самиот глас, шифриран со јавниот клуч на Изборната комисија. Кога ќе заврши периодот на гласање, идентитетот се проверува. Надворешниот плик потоа се „фрла“ (потписот се отстранува), а целосно анонимните, шифрирани гласови се преместуваат во изолиран компјутер без интернет конекција, каде што се дешифрираат и пребројуваат.

За заштита од „штетен“ код на компјутерот на гласачот, кој го менува неговиот глас без негово знаење, се користи систем со два екрана. Кога се гласа на компјутерот, на екранот се генерира QR код. Гласачот го скенира кодот со апликација на својот мобилен телефон. Мобилната апликација презема информации директно од изборниот сервер и на мобилниот екран прикажува за кого всушност поединецот гласал. Ако компјутерот е заразен со вируси и променил нечиј глас, тоа гласачот директно може да го види на својот мобилен телефон.

И покрај овие решенија, меѓународните експерти за онлајн безбедност се сè уште скептични. Независни студии (вклучувајќи ги и оние на Универзитетот во Мичиген) покажаа дека софистицираните злонамерни софтвери теоретски би можеле да ги инфицираат дури и серверите на Изборната комисија или компјутерите на гласачите на начин што би можел да манипулира со гласовите без откривање.

Во секој случај, Естонија не се откажува од својот изборен модел, а и голем број други европски земји ги разгледуваат можностите за имплементирање на таквите механизми во своето изборно законодавство.

Естонија во повеќе наврати беше цел на сериозни сајбер напади уште од нејзиното осамостојување од Советскиот Сојуз. Во 2007 година, ИТ-системите на земјата беа нападнати за време на конфликтот меѓу Естонија и Русија. Но, земјата продолжи да ја гради својата техничка експертиза и ИТ-безбедност, а архитектуте зад системот за е-гласање се е уверени дека е безбеден. Според естонската изборна комисија, довербата е најважниот фактор за да се обезбеди дека гласањето преку интернет всушност се одвива непречено.

Што се однесува до Македонија, искуствата околу гласањето на дијаспората, која досега можеше да гласа само во дипломатско-конзуларните претставништва, во многу случаи оддалечени од гласачите со стотици или илјадници километри, се поразителни. Проблемот е во тоа што бројката на иселениците кои се пријавуваат да го остварат своето право на глас е занемарливо мала, речиси безначајна.

Наместо продлабочена скепса, можеби е крајно време да се покаже јасна политичка волја за градење на доверба што суштински ќе го засили мостот за поврзување на дијаспората со татковината. Реформата на изборниот модел е секако еден од најважните чекори во таа насока.

The post Гласањето и (не)доверба во дијаспората appeared first on plusinfo.mk.