Последна промена пред 22 минути | Четврток 24 Април 2014 | 113 2
http://images.plusinfo.mk/kolumnisti/zoran 1.jpg

Преводи ли се преводи, тендерски маки големи

  • Зоран Т. Поповски

  • Прочитано: 8442
  • 05.02.2013
Сподели со твоите пријатели!

Се буди едно утро мали Ѓокица целиот збрлавен од немирен сон, застанал пред огледало и си рекол: „Е сега ќе ми платите клети даскали за сите маки што ми ги нагрбивте додека се мачев учејќи и студирајќи. Ќе ве прогласам за неработници и митаџии, а за да ви згазам по достоинството ќе ви направам лоши преводи на книги од кои ќе треба ги учите младите. И така бидна.“

 

Излегувајќи пред некој ден од факултет, гледам едно комбе како оние за молерисување со отворена задна врата и внатре наместо бои и лакови, оп книгиии. Љубопитноста ме совлада, па ѕирнав да видам за што станува збор. Во комбето книгите нафрлани едни преку други чекаа на „истовар“ во количка за малтер (оние зелените, де). Нашата библиотекарка ми пријде за да ме „израдува“ дека во купиштата расфрлани книги што се донесени имале нешто и за мене. И така по неколку минутно копање од купот излезе насловот „Биохемиско инженерство“. Баш се изненадив бидејќи зад себе имам дваесетгодишно наставно искуство баш во биохемијата, обидувајќи се да се сетам дали некој ме прашал за книгава. За жал, такво нешто никако не можеше да ми падне на памет. Нејсе. „Биохемиско инжинерство“ ми е во рацете, па си велам ајде да видам што да им „препорачам“ на моите студенти.

 

Не гледајќи од каде е и кој ја превел, книгата отворив кај воведот да видам за што дава народни пари оваа наша влада „преродбеничка“. Втората реченица е шокантна и гласи вака, цитирам: „Споредено со граѓанското, машинското и со други форми на инженерство, хемиското инженерство е релативно млада гранка на предметот кој бил развиен во почетокот на 20 век. Дизајнот и операцијата на ефикасна опрема за хемиски погон се главни должности на хемиските инженери“. Вчудоневиден од бесмисленоста на речениците, ги читам повторно. Замолувам еден колега да препрочита и се молам да ме утеши дека проблемот не е во моето разбирање, туку во глупавиот превод. За среќа така испадна. Проблемот не бил кај мене. На „преведувачиве“ civil engineering би требало да им значи граѓанско инженерство, па можеби портокаловиве ќе пробаат да ги инженерираат и граѓанството. (Шала на страна, civil engineering во превод значи градежништво, а не граѓанско инженерство). Бог да чува и да брани. Гневно вртам на првите страни за да видам кои се „мајсторите“ на преводов. Уште едно утешение за мојата професија беше фактот што преведувачите и стручниот редактор (инаку еден од двајцата преведувачи) немаат врска со биохемија. Да не одам понатаму со бесмислените детали од ова чудо за кое важи суровата вистина дека „хартијата трпи се“, а ги има многу. Да не зборувам за конструкциите на речениците кои многу потсетуваат на Google translate и немаат врска со синтаксата на македонскиот јазик.

 

За да не биде осамен случај за анализа, во раце ми падна уште една книга со наслов „Гените како храна“. Дозволете да се „пофалам“ дека сум раководител на Катедра за биохемија и генетско инженерство и поканет предавач на универзитетите во Охајо, Лунд, Витербо и Сараево, па оттаму се чувствувам повикан да го искоментирам и овој превод. И во овој случај преведувачите и стручниот редактор не се од потесното научно подрачје, па затоа, цитирам: „пченицата (Zea mays) е често предмет на модификација“. (Објаснување за читателите: Zea mays е латинско име за пченка, а досега воопшто не е создадена генетски модифицирана пченица). И тоа не е погрешено еднаш, туку неколку пати се повторува, за во еден момент пченицата наеднаш да се „трансформира“ во пченка. Да не зборувам дека во целата книга од 220 страни нема ни една шема, илустрација или табела. Да не зборувам дека во преводот на македонски јазик цело време наместо поимот генетско инженерство се користи генетски инженеринг, наместо поимот отпорност се користи резистентност и т.н.

 

Сега ќе се обидам да направам сценарио за начинот на кој дојдовме до ова преведувачко дереџе. Прво, таму некој си земал за право да избере книги без да направи широка консултација со сите евентуални корисници на тие наши потенцијални универзитетски учебници. Потоа се објавил неговото височество ТЕНДЕРОТ кој го добил тој што треба. Па се нашле „соодветни“ преведувачи кои за рекордно време требало да ја завршат работата. Потоа е исценкано преводот на книгата да се испечати најевтино што може (по можност без илустрации) и со комбе и количка се довлечкани до библиотеките. На крајот од пералната требало да излезат неброени пари во знајни џебови.

 

Па за ова ли дадовте милиони евра, бе „преродбеници“ едни безобразни? Ова ли се преводите на 1000-те учебници од најпроминентните универзитети во светот? Да се разбереме. Јас не се сомневам во извонредноста на Шигео Като и Фумитаке Јошида, на Стивен Нотингам и останатите автори. Се противам на примитивните преводи кои кога би им биле протолкувани, веројатно стопати би се покајале што дозволиле да им се преведат делата на волку неписмен начин. Мојот став е дека сите овие книги во својот оригинал се исклучително вредни, но дека најголем дел од нив се наменети за многу мал круг на луѓе. Ќе беше многу поцелисходно ако се преведеа стотина учебници од базични дисциплини за почирока употреба на чиј превод заедно ќе работеа професионални преведувачи и компететнтни лица од тие области.

 

Но, сето тоа не е важно. Важно е што секоја недела пастирот и тие што ги дигаат главите околу него пред камерите, промовираат по десетина од овие чуда. Важно е народот да чуе дека се превеле нови учебници и на тој начин нашето високообразование и нашата наука наеднаш преку ноќ станале светски. А содржината? Па нема сега да ситничариме.

 

Деновиве разбрав од колегите дека како универзитетски наставници сме биле обврзани „брилјантниве“ преводи на 1000-те учебници да ги препорачуваме на студентите и да ги користиме во наставата. Не сум сигурен дека е така, ама ако е, сакам да им соопштам на тие што дале таква наредба дека заради се што кажав претходно јас топло ќе им препорачам на моите студенти да НЕ ги користат овие книги. Јас сепак би останал на нашиот учебник и практикум по Биохемија кои во скриптарата на факултетот чинат 500 ден., а за надградување на наставата ќе користам оригинални и нови учебници по Биохемија од Harper, Stryer, Lenninger и т.н. кои се светски стандард во изучувањето на оваа дисциплина. Колку да се знае!

 

ПС: Капак на ова мое професионално разочарување стави неодамнешната изјава на премиерот Груевски при отворањето на една од лабораториите кои исто така заслужуваат длабинска анализа, во која „храбро“ влегувајќи во полето на мојот професионален интерес ќе каже: „Многу е тешко во природата да се најде по природен пат да расте такво семе со толку позитивни материјални елементи, кој треба да ги има и кој ги има, но да ги има во поголемо количество и со толку многу намалени негативни елементи. Така што, тоа се прави само во една ваква лабораторија и тоа е корисно“. Тешко нас.

 

(авторот е редовен професор по биохемија и генетско инженерство на УКИМ)

 

 

 

Напиши коментар:

име:
е-маил:

добивајте известувања за коментарите на маил
порака:
/style/images/intervju-title.jpg

Гласајте без страв за да ја прекинеме оваа агонија

http://images.plusinfo.mk/kolumnisti/Stevo Pendarovski.jpg Објавено: пред пред 3 часа
Прочитано: 625

Стево Пендаровски